Khi Tổng thống Donald Trump, trong cuộc phỏng vấn Fox News ngày 4 tháng 5 năm 2026, thản nhiên tuyên bố Iran sẽ “bị thổi bay khỏi bề mặt Trái Đất” nếu dám tấn công tàu Mỹ tại eo biển Hormuz, cả thế giới chợt nhận ra: chúng ta đang chứng kiến một bước ngoặt không thể đảo ngược. Không phải lời nói suông của một chính khách nóng vội. Đó là lời cảnh báo lạnh lùng từ vị tổng thống đương nhiệm, người đang nắm toàn bộ cỗ máy quân sự hùng mạnh nhất hành tinh và sẵn sàng sử dụng nó để bảo vệ tuyến hàng hải sinh tử của kinh tế toàn cầu.
Chỉ vài giờ trước đó, lực lượng Hải quân Mỹ thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) do Đô đốc Brad Cooper chỉ huy đã thực hiện một trong những cuộc cơ động táo bạo nhất kể từ Chiến tranh Vùng Vịnh 1991. Chiến dịch mang tên “Project Freedom” – Dự án Tự do – được triển khai khẩn cấp để hộ tống và giải cứu hơn 2.000 tàu thương mại cùng khoảng 20.000 thủy thủ đang bị kẹt cứng trong Vịnh Ba Tư sau khi Iran tái áp đặt phong tỏa eo Hormuz. Các tàu khu trục USS Trenton và USS Mason đã dẫn đầu đoàn tàu, xuyên qua làn đạn UAV, tên lửa hành trình và hàng chục xuồng tấn công nhanh của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Kết quả: Mỹ tuyên bố đã phá hủy bảy tàu nhỏ của Iran mà không để bất kỳ tàu chiến nào của mình bị trúng đạn trực tiếp.
Nhưng Tehran lập tức phản công bằng thông tin. Hãng thông tấn Tasnim và Fars dẫn lời quan chức IRGC khẳng định hai tên lửa đã đánh trúng một tàu khu trục Mỹ gần đảo Jaz, buộc con tàu phải quay đầu. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ lập tức bác bỏ, gọi đây là “thông tin sai lệch” và khẳng định lực lượng Mỹ không chỉ đẩy lùi mà còn đang thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Sự thật nằm ở đâu không còn quan trọng bằng một điều rõ ràng: ngòi nổ đã được châm. Eo Hormuz – nơi chiếm 21% lượng dầu thô toàn cầu đi qua – giờ đây biến thành chiến trường thực thụ.
Phân tích quân sự cho thấy chiến thuật của Iran vẫn là kiểu bất đối xứng quen thuộc: sử dụng đám đông xuồng cao tốc mang tên lửa chống hạm, UAV cảm tử và tên lửa hành trình tầm ngắn để bão hòa hệ thống phòng thủ của đối phương. Đây không phải lần đầu. Nhưng lần này, Mỹ đã chuẩn bị kỹ hơn. Hệ thống Aegis trên các tàu khu trục, kết hợp với máy bay không người lái trinh sát và hỗ trợ hỏa lực từ các căn cứ hải quân Mỹ tại Bahrain và Diego Garcia, đã chứng minh hiệu quả vượt trội. Bảy xuồng bị tiêu diệt chỉ trong một cuộc đụng độ cho thấy khoảng cách công nghệ giữa hai bên vẫn là vực thẳm. Tuy nhiên, IRGC vẫn kiểm soát được các tuyến đường ven bờ và có khả năng phong tỏa bằng mìn, tên lửa bờ biển và lực lượng đặc nhiệm – những thứ khó bị radar phát hiện trong môi trường chật hẹp của eo biển.
Trong khi đó, đòn tấn công lan sang UAE càng làm tình hình thêm phần nguy hiểm. Tối 4 tháng 5, một drone Iran đã đánh trúng khu công nghiệp dầu mỏ Fujairah – cảng dầu duy nhất của UAE nằm ngoài eo Hormuz, cho phép xuất khẩu dầu trực tiếp ra Ấn Độ Dương. Hệ thống phòng không Patriot và THAAD của UAE đã chặn 12 tên lửa đạn đạo, ba tên lửa hành trình và bốn UAV, nhưng vẫn không ngăn được đám cháy lớn bùng phát tại cơ sở dầu khí. Ba công dân Ấn Độ bị thương. Bộ Quốc phòng UAE xác nhận đây là đợt tấn công phối hợp lớn nhất kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn mong manh được Pakistan làm trung gian vào đầu tháng 4. Qatar lập tức lên án mạnh mẽ trên mạng xã hội X, gọi đây là “vi phạm trắng trợn chủ quyền” và “mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh khu vực”.
Tehran phủ nhận trực tiếp tấn công UAE, đổ lỗi cho “quân đội Mỹ mạo hiểm mở lối đi trái phép”. Ngoại trưởng Iran Sayed Abbas Araghchi tuyên bố trên X rằng “Project Freedom” chính là “dự án bế tắc”, đe dọa các cuộc đàm phán hòa bình. IRGC còn gọi chiến dịch của Mỹ là “hành vi cướp biển” và khẳng định sẽ dùng vũ lực ngăn chặn bất kỳ tàu nào vi phạm quy định của họ. Lời lẽ này cho thấy Iran đang cố gắng giữ thế thượng phong về tuyên truyền: họ không muốn bị coi là bên khởi xướng leo thang, mà chỉ “bảo vệ chủ quyền” trước hành động “xâm lược” của Washington.
Nhưng bức tranh rộng lớn hơn lại lộ rõ tham vọng của Trump. Ông không chỉ dừng ở Hormuz. Trong cùng cuộc phỏng vấn, Tổng thống Mỹ còn nhận định Ukraine “đang tiếp tục mất lãnh thổ” trong cuộc xung đột với Nga, gọi Tổng thống Volodymyr Zelensky là “người khó đoán” và ám chỉ viện trợ vũ khí qua NATO chỉ kéo dài cuộc chiến. Đồng thời, IAEA xác nhận nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia bị hư hại sau cuộc tấn công UAV ngày 3 tháng 5. Thiết bị giám sát bức xạ đã ngừng hoạt động. Tổng giám đốc Rafael Grossi kêu gọi kiềm chế tối đa. Những diễn biến song song này vẽ nên một bức tranh mà Trump đang phải đối mặt trên hai mặt trận: một bên là cuộc chiến nhỏ (mini-war) ở Vịnh Ba Tư, bên kia là nguy cơ hạt nhân ở Đông Âu.
Trump vẫn khéo léo tránh gọi xung đột Hormuz là “chiến tranh toàn diện”. Ông dùng từ “chiến dịch”, “hoạt động quân sự” để né tránh yêu cầu phê chuẩn của Quốc hội theo War Powers Resolution. Nhưng trong một phát ngôn khác, ông lại thừa nhận đây là “cuộc chiến nhỏ” – một cách nói lộ rõ mức độ nghiêm trọng. Chiến lược của ông rõ ràng: sử dụng sức mạnh quân sự để buộc Iran nhượng bộ trong đàm phán gián tiếp, đồng thời duy trì áp lực tối đa mà không rơi vào bẫy “vũng lầy” như thời Bush. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy tính toán này đầy rủi ro. Thỏa thuận ngừng bắn tháng 4 đã tan vỡ chỉ sau chưa đầy một tháng. Nút thắt cốt lõi – quyền kiểm soát tuyến hàng hải – vẫn chưa được giải quyết.
Hậu quả kinh tế đã hiện rõ. Giá dầu thô và khí đốt vọt lên mức cao nhất trong bốn năm. Chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu rung chuyển. Trong nước Mỹ, dư luận quay lưng. Cuộc thăm dò ABC News/Washington Post/Ipsos công bố hôm 5 tháng 5 cho thấy tỷ lệ ủng hộ Trump chỉ còn 37% – mức thấp kỷ lục trong nhiệm kỳ thứ hai. Tỷ lệ không ủng hộ lên tới 62%. Hơn hai phần ba người Mỹ cho rằng đất nước đang đi sai hướng. 76% không tán thành cách ông xử lý chi phí sinh hoạt. 65% phản đối cách điều hành kinh tế. 66% không đồng tình với cách ứng phó Iran. Thậm chí 7/10 người Mỹ cho rằng ông “không trung thực và đáng tin cậy”. Những con số này không chỉ phản ánh bất mãn kinh tế mà còn là nỗi lo sợ thực sự: Mỹ lại một lần nữa bị kéo vào cuộc chiến Trung Đông không lối thoát.
Trump vẫn khẳng định Iran đang “mềm mỏng hơn” trong đàm phán. Ông bác bỏ đề xuất hòa bình 14 điểm của Tehran vì “Iran chưa trả cái giá đủ lớn”. Nhưng với những gì đang diễn ra – từ đám cháy Fujairah đến khói lửa trên bầu trời Hormuz – rõ ràng cái giá ấy đang được trả bằng máu và dầu. Pakistan, nước trung gian trước đó, giờ im lặng. Các đồng minh Arab – UAE, Qatar – đang hoảng loạn. Châu Âu lo ngại gián đoạn năng lượng. Nga và Trung Quốc theo dõi với nụ cười kín đáo, vì bất kỳ sự phân tâm nào của Mỹ ở Trung Đông đều giúp họ thoải mái hơn ở Ukraine và Biển Đông.
Trong khoảnh khắc lịch sử này, Trump đang đặt cược tất cả vào sức mạnh quân sự Mỹ. Ông tin rằng chỉ có sức mạnh mới buộc Tehran ngồi vào bàn đàm phán thực sự. Nhưng lịch sử cũng dạy chúng ta rằng, ở Trung Đông, sức mạnh quân sự thường chỉ là ngòi nổ cho những cuộc xung đột kéo dài, tốn kém và không ai thắng. Eo Hormuz hôm nay không chỉ là tuyến đường biển. Nó là gương phản chiếu tham vọng, tính toán và cả những sai lầm có thể lặp lại của siêu cường số một thế giới.
Khi khói từ Fujairah vẫn còn bay, khi các tàu Mỹ vẫn lướt sóng dưới làn tên lửa, và khi thế giới đang nín thở chờ xem lời đe dọa “xóa sổ Iran” của Trump có trở thành hiện thực hay chỉ là một ván cờ địa chính trị táo bạo khác, một điều chắc chắn: khu vực Vịnh Ba Tư đã thức giấc. Và lần này, nó có thể không ngủ yên nữa.