Tổng Thống Trump vừa vẽ một đường đỏ rõ ràng trên bản đồ chiến tranh Ukraine, yêu cầu Moscow và Kyiv phải đạt thỏa thuận trước cuối tháng Sáu. Không phải lời kêu gọi mơ hồ về hòa bình, mà là một tối hậu thư có thời hạn cụ thể, được hỗ trợ bởi đòn bẩy quân sự, kinh tế và ngoại giao mà chỉ một tổng thống Mỹ đương nhiệm mới có thể huy động.
Điều này không xuất phát từ sự lạc quan suông. Chiến trường Ukraine đã tiêu hao cả hai bên đến mức kiệt quệ. Nga duy trì được lợi thế về pháo binh và nhân lực nhờ kinh tế chiến tranh, nhưng chịu tổn thất nặng nề về thiết bị hiện đại và vị thế quốc tế. Ukraine vẫn cầm cự nhờ viện trợ phương Tây, song nguồn lực đang cạn dần và tinh thần chiến đấu bị bào mòn bởi các cuộc tấn công tên lửa liên tục vào hạ tầng năng lượng. Tổng Thống Trump nhận ra rằng cửa sổ cơ hội đang hẹp lại nhanh chóng. Mỗi tháng trôi qua chỉ làm sâu sắc thêm sự chia rẽ nội bộ châu Âu và làm suy yếu vị thế đàm phán của Washington.
Chiến thuật của Tổng Thống Trump ở đây mang tính chất giao dịch thuần túy. Ông kết hợp áp lực trực tiếp lên Putin qua các kênh ngoại giao bí mật với việc cắt giảm dần cam kết viện trợ cho Kyiv nếu không có tiến triển. Đồng thời, Washington đề xuất các gói tái thiết kinh tế hậu chiến lớn, nhưng gắn liền với điều kiện lãnh thổ thực tế – một cách nói khéo về việc Kyiv có thể phải chấp nhận mất kiểm soát một phần vùng Donbas và Crimea theo các đường phân chia hiện tại. Đây không phải nhượng bộ đơn phương mà là công nhận thực địa trên chiến trường, nơi Nga kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine.
Về mặt quân sự, tối hậu thư tháng Sáu đi kèm với việc duy trì dòng vũ khí gián tiếp qua các đồng minh châu Âu mua thiết bị Mỹ, đồng thời chuẩn bị các biện pháp trừng phạt kinh tế bổ sung nhằm vào xuất khẩu năng lượng Nga nếu Moscow từ chối. Tổng Thống Trump hiểu rõ rằng Nga đang gặp khó khăn với kinh tế bị cô lập và dân số suy giảm, nên đòn bẩy kinh tế có thể hiệu quả hơn bom đạn. Ngược lại, ông cũng gửi tín hiệu rõ ràng cho Kyiv rằng sự kiên nhẫn của Mỹ không phải vô hạn, đặc biệt khi Washington cần tập trung nguồn lực vào mặt trận Iran nóng bỏng hơn.
Tác động địa chính trị lan tỏa ngay lập tức. Châu Âu, vốn đã bất ổn vì lạm phát năng lượng và chia rẽ nội bộ, buộc phải đối mặt với kịch bản phải tự gánh vác nhiều hơn nếu hòa bình theo điều kiện Mỹ được ký kết. Các nước Baltic và Ba Lan lo ngại rằng một thỏa thuận như vậy sẽ khuyến khích Nga tái diễn hung hăng sau vài năm tái vũ trang. Ngược lại, Đức và Pháp có thể thấy đây là cơ hội giảm gánh nặng ngân sách quốc phòng. Trung Quốc theo dõi sát sao, coi đây là bài kiểm tra xem Washington có thực sự chuyển hướng nguồn lực sang châu Á-Thái Bình Dương hay không.
Với Iran, động thái Ukraine của Tổng Thống Trump mang tính liên kết chiến lược. Bằng cách đẩy nhanh kết thúc xung đột ở Đông Âu, Mỹ có thể giải phóng thêm nguồn lực cho việc duy trì blockade tại Eo Hormuz và áp lực tối đa lên chương trình hạt nhân Tehran. Hai cuộc khủng hoảng đang được quản lý song song: một bên là chiến tranh tiêu hao truyền thống, bên kia là đối đầu hạt nhân và hàng hải. Tổng Thống Trump dường như tin rằng việc giải quyết nhanh Ukraine sẽ tạo đà tâm lý và nguồn lực cho việc ép Iran vào bàn đàm phán nghiêm túc hơn.
Trung hạn, một thỏa thuận Ukraine theo mô hình Tổng Thống Trump có thể mang lại ổn định tạm thời nhưng cũng gieo mầm cho xung đột mới. Nga sẽ củng cố vị thế ở Biển Đen, kiểm soát hành lang đất liền đến Crimea, trong khi Ukraine trở thành một quốc gia trung lập hơn, có thể được đảm bảo an ninh qua các thỏa thuận song phương với Mỹ thay vì NATO. Kinh tế Ukraine sẽ cần hàng trăm tỷ đô la tái thiết, phần lớn từ quỹ Mỹ và châu Âu, đổi lấy các cải cách sâu rộng về chống tham nhũng và minh bạch.
Dài hạn, cách tiếp cận này có thể định hình lại trật tự an ninh châu Âu theo hướng thực tế hơn, ít dựa vào Mỹ hơn. Nó buộc các nước châu Âu phải đầu tư nghiêm túc vào quốc phòng, đồng thời gửi thông điệp đến Bắc Kinh rằng Washington có khả năng kết thúc các cuộc chiến kéo dài khi muốn. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất nằm ở việc Putin có thể coi nhượng bộ lãnh thổ là phần thưởng cho hành động quân sự, từ đó khuyến khích các cuộc phiêu lưu khác ở biên giới NATO hoặc thậm chí Đài Loan trong tương lai.
Tổng Thống Trump đang chơi một ván cờ cao rủi ro nhưng logic theo logic quyền lực. Ông không theo đuổi hòa bình bằng mọi giá mà là hòa bình có lợi cho vị thế Mỹ, nơi Washington không còn bị ràng buộc vào các cuộc chiến vô tận mà vẫn duy trì đòn bẩy chiến lược. Liệu Nga và Ukraine có bước qua lằn ranh tháng Sáu hay không sẽ quyết định không chỉ tương lai của Đông Âu mà còn khả năng của Washington trong việc xoay trục sang các mối đe dọa lớn hơn ở Trung Đông và Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Cuộc chơi đang đến hồi quyết liệt.