Bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang nín thở dõi theo từng động thái chuẩn bị cho cuộc gặp thượng đỉnh giữa tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Sự kiện dự kiến diễn ra vào giữa tháng 5 năm 2026 không chỉ là một cuộc gặp gỡ ngoại giao thông thường, mà là một bàn cờ định đoạt số phận của nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt là Đài Loan. Đối với hòn đảo này, chuyến công du của ông Donald Trump mang lại một sự bất an tột độ. Giới quan sát chính trị và các nhà hoạch định chính sách tại Đài Bắc đang lo ngại sâu sắc rằng hòn đảo này có thể trở thành một quân cờ mặc cả trong chiến lược ngoại giao mang đậm tính giao dịch của vị tổng thống Mỹ.
Mối lo ngại của Đài Loan không phải là không có cơ sở. Lịch sử chính trường cho thấy ông Donald Trump luôn tiếp cận các vấn đề quốc tế dưới lăng kính của một doanh nhân, nơi mọi thứ đều có thể mang ra đàm phán để đổi lấy lợi ích tối đa. Vào tháng 12 năm 2025, Washington đã từng khiến Bắc Kinh nổi giận khi công bố một gói bán vũ khí khổng lồ trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan. Đây là một gói trang thiết bị quân sự công nghệ cao, được thiết kế đặc biệt để tăng cường năng lực phòng thủ phi đối xứng của hòn đảo trước sức ép ngày càng gia tăng từ đại lục.
Tuy nhiên, số phận của gói vũ khí trị giá 11 tỷ USD này bỗng chốc trở nên mờ mịt. Vào tháng 2 năm 2026, chính tổng thống Donald Trump đã công khai thừa nhận rằng ông đã có các cuộc tham vấn trực tiếp với chủ tịch Tập Cận Bình về vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan và quyết định tạm hoãn mọi động thái cho đến sau cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh. Lời tuyên bố này ngay lập tức làm dấy lên một cơn bão chính trị tại Đài Bắc. Sự trì hoãn này không chỉ là một tín hiệu cho thấy sự nhượng bộ bước đầu từ phía Washington trước thềm đàm phán, mà còn đặt ra một câu hỏi lớn về mức độ cam kết thực sự của chính quyền Donald Trump đối với an ninh của Đài Loan. Nếu gói vũ khí bị cắt giảm, hủy bỏ, hoặc sử dụng làm đòn bẩy để Mỹ đạt được thỏa thuận khác với Trung Quốc, đó sẽ là một đòn giáng mạnh vào năng lực phòng vệ của hòn đảo.
Sự nhượng bộ ban đầu này làm rung chuyển một trong những nền tảng quan trọng nhất của quan hệ Mỹ - Đài: Sáu Đảm bảo. Được tổng thống Ronald Reagan thiết lập vào năm 1982, Sáu Đảm bảo là cam kết vững chắc của Washington rằng họ sẽ không thiết lập một ngày kết thúc cụ thể cho việc bán vũ khí cho Đài Loan, và quan trọng nhất là không tham vấn trước với Bắc Kinh về các thương vụ vũ khí này. Việc ông Donald Trump thừa nhận đã bàn bạc với ông Tập Cận Bình về gói vũ khí 11 tỷ USD dường như đã đi ngược lại hoàn toàn với nguyên tắc bất di bất dịch này.
Người phát ngôn cơ quan ngoại giao Đài Loan, ông Hsiao Kuang-wei (Tiêu Quang Vĩ), đã phải nhanh chóng lên tiếng trấn an công chúng ngay khi những thông tin rò rỉ lan truyền. Lên tiếng trước truyền thông, ông khẳng định một cách thận trọng rằng Đài Loan đang liên tục theo dõi sát sao mọi diễn biến trong các tương tác giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời duy trì liên lạc chặt chẽ với các đối tác tại Washington nhằm mục tiêu bảo vệ các lợi ích chiến lược cốt lõi. Dù vậy, những lời trấn an ngoại giao này khó có thể xoa dịu hoàn toàn nỗi sợ hãi về một kịch bản tồi tệ. Đảng Dân chủ Tiến bộ hiện đang đứng ngồi không yên trước viễn cảnh hòn đảo bị đẩy ra rìa sự chú ý của Washington. Họ lo sợ rằng những cụm từ ngoại giao chuẩn xác, vốn là lớp áo giáp bảo vệ không gian sinh tồn của hòn đảo trong hàng thập kỷ, có thể bị biến tấu hoặc xóa bỏ chỉ qua vài cái bắt tay. Đặc biệt, giới tinh hoa chính trị Đài Bắc cực kỳ lo lắng rằng Bắc Kinh sẽ sử dụng quyền lực mềm và đòn bẩy kinh tế để thuyết phục thành công ông Donald Trump chuyển đổi từ lập trường không ủng hộ nền độc lập của Đài Loan sang một quan điểm nguy hiểm hơn là công khai phản đối, hoặc tệ hơn nữa là bày tỏ sự đồng tình đối với các lộ trình thống nhất mà đại lục áp đặt. Sự dịch chuyển ngôn từ này, dù nhỏ, cũng đủ sức tạo ra một cơn địa chấn tàn phá hệ thống an ninh phòng thủ của toàn bộ khu vực.
Để hiểu rõ tại sao Đài Loan lại có nguy cơ trở thành vật tế thần, chúng ta phải nhìn rộng ra bàn cờ địa chính trị toàn cầu, nơi Trung Đông đang rực lửa. Chuyến đi của tổng thống Donald Trump ban đầu được lên kế hoạch vào tháng 3 năm 2026 nhưng đã bị đình hoãn khẩn cấp do sự bùng nổ của cuộc chiến tranh giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran. Hiện tại, cuộc xung đột đẫm máu này vẫn chưa được giải quyết, gây ra những hệ lụy khổng lồ đối với nền kinh tế toàn cầu và an ninh năng lượng. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nổi lên như một người nắm giữ chiếc chìa khóa quan trọng.
Bắc Kinh hiện là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran, cung cấp cho Tehran một nguồn thu ngoại tệ khổng lồ để duy trì bộ máy chiến tranh. Sự phụ thuộc kinh tế này mang lại cho ông Tập Cận Bình một đòn bẩy quyền lực chưa từng có đối với Iran. Washington hiểu rất rõ rằng, để ép Tehran ngồi vào bàn đàm phán, chấm dứt xung đột và mở cửa trở lại eo biển Hormuz, họ cần sự hợp tác của Bắc Kinh. Thế nhưng, sự hợp tác của Trung Quốc trên trường quốc tế không bao giờ là miễn phí. Đổi lại việc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran, ông Donald Trump sẽ phải trả một cái giá tương xứng. Và theo nhiều chuyên gia phân tích chính trị, cái giá đó rất có thể được trích xuất từ vị thế của Đài Loan. Việc Bắc Kinh coi vấn đề Đài Loan là lợi ích cốt lõi, không thể thương lượng, khiến cho kịch bản Mỹ phải nhượng bộ trên mặt trận eo biển Đài Loan để đổi lấy sự bình ổn ở Vịnh Ba Tư trở nên thực tế và đáng sợ hơn bao giờ hết.
Bên cạnh áp lực quốc tế, tổng thống Donald Trump còn bước vào cuộc đàm phán với chủ tịch Tập Cận Bình trong một vị thế không hề dễ dàng từ chính nội bộ nước Mỹ. Cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11 năm 2026, một cột mốc sinh tử đối với nền tảng quyền lực của ông. Ông cần một chiến thắng ngoại giao mang tính biểu tượng để xoa dịu cử tri trong nước, đặc biệt khi nền kinh tế Mỹ đang phải gánh chịu những hệ lụy nặng nề từ các chính sách thuế quan mà chính ông đã áp đặt, chưa kể đến việc nhiều sắc lệnh đã bị Tòa án Tối cao chặn lại.
Mặt khác, việc thiếu vắng sự hỗ trợ nhiệt tình từ các đồng minh châu Âu trong cuộc xung đột với Iran càng làm cho vị thế đàm phán của Washington trở nên mỏng manh. Trong khi đó, ở phía bên kia bàn đàm phán, ông Tập Cận Bình không phải đối mặt với áp lực bầu cử hay sự chất vấn từ giới truyền thông. Chiến lược ngăn chặn có tính toán của Trung Quốc, thông qua những tuyên bố cứng rắn nhưng tránh vượt qua ranh giới đỏ một cách lộ liễu, đã giúp họ duy trì được sự chủ động. Rõ ràng, một nhà lãnh đạo Mỹ đang khát khao một thỏa thuận nhanh chóng để ghi điểm chính trị sẽ dễ dàng rơi vào bẫy nhượng bộ hơn, và Đài Loan chính là con bài có nguy cơ bị đặt lên bàn cân cao nhất.
Trong thế giới ngoại giao, mọi ngôn từ đều mang sức nặng của hàng ngàn quả tên lửa. Lịch sử đã chứng kiến nhiều quan chức Mỹ lỡ lời về chính sách Đài Loan, buộc bộ máy ngoại giao phải dọn dẹp hậu quả một cách chật vật. Sự nguy hiểm trong cách tiếp cận của ông Donald Trump nằm ở tính ngẫu hứng và sẵn sàng phá vỡ các quy tắc truyền thống. Nếu trong cuộc gặp mặt riêng tư, ông đồng ý với một yêu cầu nào đó của ông Tập Cận Bình liên quan đến việc thu hẹp quy mô của gói vũ khí 11 tỷ USD, hoặc thay đổi dù chỉ một từ trong nguyên tắc cốt lõi, toàn bộ cấu trúc an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sẽ bị rung chuyển.
Sự lo âu của Đài Bắc không chỉ dừng lại ở thương vụ vũ khí hiện tại. Họ trăn trở rằng sự tin tưởng thái quá của vị tổng thống Mỹ vào mối quan hệ cá nhân với nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ dẫn đến việc suy giảm sự hậu thuẫn của Mỹ trên nhiều mặt trận khác, từ quốc phòng, thương mại, cho đến những nỗ lực giữ gìn mạng lưới ngoại giao quốc tế mong manh của hòn đảo. Một thỏa thuận đổi chác giữa hai cường quốc tại Bắc Kinh có thể mang lại sự xoa dịu ngắn hạn ở Trung Đông hoặc vài lợi ích kinh tế bề nổi cho Washington, nhưng nó sẽ tiềm ẩn rủi ro châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng cấu trúc, đẩy một hòn đảo với nền dân chủ tự cường vào thế cô lập giữa vòng xoáy cạnh tranh quyền lực khốc liệt nhất của thế kỷ 21.