Trong những tuần gần đây, bầu không khí tại khu vực biên giới phía Bắc Ukraine đang trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết khi những báo cáo về việc điều động quân đội và khí tài từ phía Belarus liên tục xuất hiện. Những động thái này diễn ra trong bối cảnh Điện Kremlin được cho là đang gây áp lực nặng nề lên Tổng thống Alexander Lukashenko, buộc Minsk phải tham gia trực tiếp vào cuộc xung đột hiện tại để chia lửa cho quân đội Nga trên các mặt trận khác. Tuy nhiên, đằng sau những lời đe dọa về một cuộc tấn công mới nhắm vào Kyiv và Chernihiv là một thực tế quân sự và chính trị hoàn toàn khác biệt so với những ngày đầu năm 2022. Các chuyên gia quân sự quốc tế nhận định rằng, bất kỳ nỗ lực nào nhằm mở lại mặt trận phía Bắc từ lãnh thổ Belarus vào thời điểm này không khác gì một hành động tự sát về mặt chính trị và quân sự đối với chính quyền Minsk.
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở chính hệ thống phòng thủ mà Ukraine đã dày công xây dựng trong hơn hai năm qua. Khu vực Polissya, một vùng đất trũng đầy đầm lầy và rừng rậm ở phía Bắc Ukraine, giờ đây đã được biến đổi thành một pháo đài thép thực thụ. Ukraine đã triển khai một mạng lưới phòng thủ đa tầng, bao gồm hàng triệu quả mìn được rải khắp các tuyến đường huyết mạch, hệ thống hầm hào kiên cố và các lô cốt bê tông cốt thép được ngụy trang kỹ lưỡng. Các cây cầu chiến lược dẫn từ biên giới Belarus vào sâu trong nội địa Ukraine đều đã bị đánh sập hoặc cài sẵn thuốc nổ để có thể vô hiệu hóa ngay lập tức nếu có biến cố. Điều này đồng nghĩa với việc các đoàn xe bọc thép của đối phương sẽ bị mắc kẹt trên những con đường độc đạo, trở thành mục tiêu dễ dàng cho pháo binh và máy bay không người lái của Ukraine, tương tự như thảm kịch mà quân đội Nga đã phải gánh chịu trong cuộc hành quân về phía Kyiv vào tháng 2 năm 2022.
Không chỉ dựa vào địa hình và vật cản, khả năng giám sát của Ukraine cũng đã nâng lên một tầm cao mới. Trong bối cảnh công nghệ quân sự hiện đại, việc tập trung một lực lượng quân sự đủ lớn, khoảng 50.000 quân như các báo cáo tình báo thường đề cập, một cách bí mật là điều hoàn toàn không thể. Với sự hỗ trợ từ các vệ tinh trinh sát của phương Tây và mạng lưới máy bay không người lái tầm xa hoạt động liên tục, mọi sự di chuyển của các đơn vị quân đội Belarus đều bị theo dõi sát sao theo thời gian thực. Bất kỳ sự tập trung quân đội hay thiết lập các kho hậu cần nào gần biên giới đều sẽ bị phát hiện sớm nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần trước khi một cuộc tấn công thực sự có thể bắt đầu. Điều này tước đi yếu tố bất ngờ, một trong những điều kiện tiên quyết để một chiến dịch tấn công từ phía Bắc có thể đạt được bất kỳ thành công nào.
Về phía ngoại giao, Ukraine đã đưa ra những thông điệp vô cùng cứng rắn và rõ ràng. Bộ Ngoại giao Ukraine và các cấp lãnh đạo quân sự cao nhất đã tuyên bố rằng, nếu quân đội Belarus vượt qua biên giới, câu trả lời sẽ không chỉ dừng lại ở việc phòng thủ trên lãnh thổ Ukraine. Lực lượng vũ trang Ukraine hiện nay sở hữu các loại vũ khí tầm xa và công nghệ tấn công chính xác có khả năng bắn tới các trung tâm chỉ huy, cơ sở hạ tầng năng lượng và các mục tiêu quân sự nhạy cảm sâu bên trong lãnh thổ Belarus. Một cuộc phản công như vậy sẽ không chỉ tiêu diệt lực lượng xâm lược mà còn có thể gây ra sự hỗn loạn ngay tại trung tâm quyền lực của Minsk. Kyiv đã khẳng định rằng họ không còn giữ thái độ kiềm chế như trước đây và sẽ sử dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền, bao gồm cả việc giáng những đòn đánh sấm sét vào các điểm xuất phát tấn công.
Xét về thực lực của quân đội Belarus, nhiều nhà phân tích cho rằng lực lượng này không đủ khả năng để tiến hành một cuộc chiến tranh tổng lực cường độ cao. Khác với quân đội Nga vốn đã có nhiều kinh nghiệm thực chiến sau nhiều năm xung đột, quân đội Belarus chủ yếu là lực lượng nghĩa vụ và chưa từng tham gia vào các chiến dịch quân sự lớn. Trang thiết bị của họ phần lớn là các khí tài từ thời Liên Xô đã lỗi thời và không được hiện đại hóa đồng bộ. Việc đẩy những binh sĩ không có kinh nghiệm vào một "cái bẫy chết chóc" đã được chuẩn bị sẵn tại Ukraine có thể dẫn đến tỉ lệ thương vong khủng khiếp ngay trong những giờ đầu tiên. Sự thất bại nhanh chóng trên chiến trường có thể châm ngòi cho những biến động nội bộ không thể kiểm soát tại Belarus, nơi mà sự ủng hộ dành cho chế độ của Lukashenko vốn dĩ đã rất mong manh sau các cuộc biểu tình rầm rộ những năm trước.
Áp lực từ phía Nga đối với Lukashenko là có thật và vô cùng lớn. Điện Kremlin cần một mặt trận thứ hai để buộc Ukraine phải rút bớt lực lượng tinh nhuệ từ Donbas và các khu vực phía Nam về bảo vệ thủ đô. Tuy nhiên, Lukashenko là một nhà chính trị lọc lõi, ông hiểu rõ rằng việc tham chiến trực tiếp có thể là dấu chấm hết cho sự nghiệp chính trị và thậm chí là tính mạng của mình. Nếu quân đội Belarus bị tiêu diệt hoặc sa lầy tại Ukraine, Lukashenko sẽ mất đi công cụ chính để duy trì quyền kiểm soát trong nước. Đồng thời, các biện pháp trừng phạt ngặt nghèo từ phương Tây sẽ ngay lập tức được áp đặt, cô lập hoàn toàn nền kinh tế Belarus và đẩy quốc gia này vào tình trạng kiệt quệ. Do đó, mặc dù liên tục có những tuyên bố đanh thép và các cuộc tập trận chung với Nga, Lukashenko dường như vẫn đang cố gắng tìm cách trì hoãn và né tránh việc đưa quân trực tiếp qua biên giới.
Bên cạnh yếu tố quân sự, tâm lý của binh sĩ Belarus cũng là một ẩn số lớn. Nhiều báo cáo chỉ ra rằng cả binh lính và sĩ quan cấp trung của Belarus đều không có động lực để tham gia vào một cuộc chiến mà họ coi là của người khác. Sự phản kháng thầm lặng hoặc thậm chí là đào ngũ hàng loạt có thể xảy ra nếu lệnh tấn công được ban bố. Ngược lại, quân đội Ukraine đang ở trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất với tinh thần bảo vệ quê hương cực kỳ mạnh mẽ. Họ không chỉ có lợi thế về địa hình, sự hiểu biết về chiến trường mà còn được trang bị những loại vũ khí chống tăng và phòng không tiên tiến nhất thế giới. Mỗi ngôi làng, mỗi lùm cây tại khu vực Polissya đều có thể trở thành một điểm phục kích chết chóc đối với quân xâm lược.
Địa hình đầm lầy của miền Bắc Ukraine vào các thời điểm trong năm cũng đóng vai trò như một bức tường tự nhiên. Khi mùa mưa đến hoặc khi tuyết tan, mặt đất biến thành những vùng bùn lầy không đáy, khiến cho các phương tiện cơ giới hạng nặng gần như không thể di chuyển bên ngoài các con đường nhựa. Điều này thu hẹp đáng kể các hướng tấn công tiềm năng, cho phép quân đội Ukraine tập trung hỏa lực vào những nút thắt cổ chai đã được định sẵn. Việc cố gắng băng qua những vùng đầm lầy này dưới hỏa lực pháo binh dày đặc sẽ là một thảm họa về mặt hậu cần và nhân mạng. Những bài học từ lịch sử quân sự đã chứng minh rằng việc tấn công vào một kẻ thù đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trên địa hình hiểm trở luôn đòi hỏi một lực lượng áp đảo gấp nhiều lần, điều mà hiện tại cả Nga và Belarus đều không thể huy động đủ tại hướng này mà không làm suy yếu các mặt trận khác.
Tóm lại, kịch bản về một cuộc tấn công từ phía Bắc vào Ukraine đang hiện hữu như một bóng ma đe dọa sự ổn định của khu vực, nhưng những rào cản thực tế đang biến nó thành một canh bạc rủi ro cực lớn đối với Lukashenko. Ukraine đã không còn là quốc gia của hai năm trước; họ đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản xấu nhất với một quyết tâm sắt đá và hệ thống phòng thủ tinh vi. Bất kỳ một bước đi sai lầm nào từ phía Minsk không chỉ mang lại sự tàn phá cho chính lực lượng của họ mà còn có thể dẫn đến sự sụp đổ dây chuyền của toàn bộ hệ thống chính trị hiện tại tại Belarus. Thế giới đang nín thở theo dõi từng động thái tại biên giới, nơi mà lanh giới giữa hòa bình mong manh và một cuộc đối đầu thảm khốc chỉ cách nhau bởi một mệnh lệnh duy nhất. Tuy nhiên, với những gì đang diễn ra, mệnh lệnh đó có thể chính là bản án tử hình cho những ai dám thực thi nó.