Trong bối cảnh cuộc xung đột tại Đông Âu vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, những động thái gần đây từ Minsk đang đẩy bầu không khí căng thẳng lên một nấc thang mới đầy rủi ro. Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, một trong những đồng minh trung thành nhất của Điện Kremlin, đã không còn ngần ngại khi công khai nhắc đến các kịch bản quân sự và sự chuẩn bị cho một cuộc chiến có thể xảy ra. Những tuyên bố này không chỉ đơn thuần là lời đe dọa ngoại giao mà được củng cố bằng các hoạt động huy động quân lực, tập trận quy mô lớn và củng cố hệ thống phòng thủ biên giới, khiến giới quan sát quốc tế và các nhà hoạch định chiến lược tại Kyiv phải đặt ra câu hỏi lớn về khả năng mở ra một mặt trận thứ hai từ phía Bắc. Lukashenko vốn nổi tiếng với những phát ngôn gây tranh cãi, nhưng lần này, cường độ và tính chất của các hoạt động quân sự tại Belarus cho thấy một sự thay đổi đáng kể trong tư thế chiến lược của quốc gia này.
Lukashenko đã phát biểu trước các binh sĩ và giới truyền thông rằng nếu muốn hòa bình, hãy chuẩn bị cho chiến tranh. Đây là một thông điệp mang tính cổ điển của học thuyết răn đe, nhưng đặt trong bối cảnh quân đội Nga vẫn đang hiện diện và sử dụng lãnh thổ Belarus như một bàn đạp hậu cần, lời nói này mang sức nặng ghê gớm. Sự huy động quân sự tại Belarus không còn là những cuộc diễn tập định kỳ thông thường. Các báo cáo tình báo ghi nhận sự di chuyển dồn dập của các đơn vị thiết giáp, hệ thống phòng không và các đơn vị đặc nhiệm về phía biên giới giáp với Ukraine và Ba Lan. Những động thái này diễn ra song song với việc xây dựng các công sự kiên cố và hiện đại hóa các đường băng quân sự, cho phép tiếp nhận các loại máy bay ném bom chiến lược và vận tải hạng nặng của Nga. Sự chuẩn bị này dường như không chỉ dừng lại ở việc phòng thủ mà còn hướng tới khả năng triển khai các chiến dịch tấn công nhanh chóng nếu có lệnh từ cấp cao nhất.
Phía Ukraine, chính quyền Kyiv đang theo dõi sát sao từng biến động ở phía Bắc với sự lo ngại ngày càng tăng. Biên giới giữa Ukraine và Belarus dài hàng nghìn km với địa hình rừng rậm và đầm lầy phức tạp, vốn là một thách thức lớn cho bất kỳ lực lượng tấn công nào. Tuy nhiên, bài học từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột năm 2022, khi quân đội Nga tràn qua biên giới Belarus để tiến đánh Kyiv, vẫn còn nguyên giá trị. Ukraine hiện đang phải phân tán lực lượng đáng kể để củng cố các tuyến phòng thủ tại đây, thiết lập các bãi mìn dày đặc và xây dựng các hệ thống kênh rạch ngăn chặn xe tăng. Việc phải duy trì một lượng lớn quân dự bị tại biên giới phía Bắc đang làm suy yếu khả năng tăng viện của Ukraine cho các mặt trận khốc liệt ở miền Đông và miền Nam, và đây có thể chính là mục đích chiến lược mà Moscow và Minsk đang nhắm tới.
Mối quan hệ giữa Belarus và Nga đã chuyển từ đối tác chiến lược sang một sự ràng buộc chặt chẽ hơn bao giờ hết. Nhiều nhà phân tích quân sự cho rằng Lukashenko đang bị đẩy vào một tình thế mà ông không còn nhiều lựa chọn ngoài việc tuân theo các yêu cầu của Tổng thống Putin. Việc Nga triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật trên lãnh thổ Belarus là một minh chứng rõ nét cho việc quốc gia này đang trở thành một phần không thể tách rời trong lá chắn — và cũng là lưỡi gươm — của Nga chống lại phương Tây. Sự hiện diện của các cố vấn quân sự Nga và các đơn vị thuộc tập đoàn Wagner cũ tại Belarus càng làm tăng thêm tính phức tạp. Những lực lượng này không chỉ giúp huấn luyện quân đội Belarus mà còn đóng vai trò như một lực lượng gây áp lực thường trực, sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập hoặc phá hoại qua biên giới.
Trong bối cảnh này, các chuyên gia quân sự đã vạch ra ba kịch bản nguy hiểm có thể định hình lại cục diện cuộc chiến. Kịch bản thứ nhất là Belarus trực tiếp tham chiến bằng cách mở một cuộc tấn công quy mô lớn cùng với quân đội Nga nhắm vào các tỉnh phía Tây Ukraine như Volyn hay Rivne. Mục tiêu của hành động này là cắt đứt các tuyến đường tiếp vận vũ khí quan trọng từ phương Tây chuyển vào Ukraine. Nếu con đường tiếp tế này bị gián đoạn, khả năng kháng cự của Ukraine tại các mặt trận khác sẽ bị suy giảm nghiêm trọng. Tuy nhiên, đây là một kịch bản rủi ro cao cho Lukashenko, vì nó có thể dẫn đến các biện pháp trừng phạt tàn khốc hơn hoặc thậm chí là sự can thiệp trực tiếp từ các quốc gia láng giềng thuộc NATO như Ba Lan.
Kịch bản thứ hai, có khả năng xảy ra cao hơn, là Belarus tiếp tục thực hiện chiến thuật nghi binh và quấy rối. Bằng cách liên tục tổ chức các cuộc tập trận bắn đạn thật sát biên giới và di chuyển quân đội một cách phô trương, Minsk buộc Ukraine phải luôn giữ một quân đoàn tinh nhuệ ở phía Bắc trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Đây là một cuộc chiến tiêu hao về tâm lý và nguồn lực, khiến Ukraine không thể tập trung toàn lực cho các cuộc phản công ở phía Đông. Trong kịch bản này, Belarus đóng vai trò như một "mối đe dọa treo lơ lửng", gây áp lực thường trực mà không cần thực sự nổ súng, qua đó gián tiếp hỗ trợ các hoạt động quân sự của Nga tại vùng Donbas.
Kịch bản thứ ba liên quan đến một khu vực địa lý cực kỳ nhạy cảm: Hành lang Suwałki. Đây là dải đất hẹp dài khoảng 100 km chạy dọc biên giới Ba Lan và Litva, kết nối Belarus với vùng lãnh thổ hải ngoại Kaliningrad của Nga. Nếu Belarus và Nga quyết định phong tỏa hành lang này, họ sẽ cắt đứt hoàn toàn các quốc gia Baltic khỏi phần còn lại của NATO. Những tuyên bố gần đây của Lukashenko về việc bảo vệ chủ quyền và đáp trả các hành động "khiêu khích" từ Ba Lan đã làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột tiềm tàng tại khu vực này. NATO đã phản ứng bằng cách tăng cường hiện diện quân sự tại các nước Baltic và Ba Lan, coi đây là một trong những điểm nóng dễ bùng phát xung đột hạt nhân nhất trên thế giới.
Sự lo ngại của NATO không chỉ dừng lại ở các báo cáo trên giấy tờ. Các chuyến bay giám sát của liên minh này đã gia tăng tần suất dọc biên giới Belarus, trong khi các vệ tinh liên tục cập nhật những thay đổi tại các căn cứ quân sự của Minsk. Các quốc gia như Ba Lan, Litva và Latvia đã bắt đầu xây dựng cái gọi là "Lá chắn phía Đông" — một hệ thống phòng thủ kiên cố bao gồm các bốt gác, hàng rào điện tử và các đơn vị phản ứng nhanh. Đối với NATO, bất kỳ sự xâm phạm nào từ lãnh thổ Belarus vào một quốc gia thành viên sẽ ngay lập tức kích hoạt Điều 5 về phòng thủ tập thể, điều này có nghĩa là một cuộc chiến tranh toàn diện giữa Nga-Belarus và khối quân sự lớn nhất thế giới sẽ nổ ra.
Không thể phủ nhận rằng chính sách của Lukashenko đang đưa Belarus vào một con đường đầy chông gai. Một mặt, ông cần chứng minh lòng trung thành với Moscow để duy trì sự hỗ trợ về kinh tế và chính trị. Mặt khác, ông cũng nhận thức rõ rằng việc trực tiếp đưa quân đội vào cuộc chiến tại Ukraine có thể gây ra những bất ổn nội bộ nghiêm trọng, khi mà một bộ phận lớn người dân và cả binh sĩ Belarus không mặn mà với việc chiến đấu chống lại những người láng giềng. Tuy nhiên, khi các dòng vũ khí hạng nặng tiếp tục đổ về Belarus và các tuyên bố về "tình trạng chiến tranh" ngày càng dày đặc, ranh giới giữa việc phô trương sức mạnh và nổ súng thực sự trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Tình hình hiện nay đòi hỏi một sự tỉnh táo và phản ứng nhanh nhạy từ cộng đồng quốc tế. Việc Belarus huy động quân lực không chỉ là vấn đề của riêng Ukraine mà còn là một phép thử đối với sự đoàn kết của phương Tây và khả năng răn đe của NATO. Thế giới đang nín thở theo dõi xem liệu những động thái của Lukashenko là một nước cờ chính trị cao tay nhằm phân tán lực lượng đối phương, hay thực sự là màn dạo đầu cho một giai đoạn mới đẫm máu hơn trong cuộc xung đột Đông Âu. Dù kịch bản nào xảy ra, biên giới phía Bắc Ukraine giờ đây đã trở thành một thùng thuốc súng thực sự, nơi một tính toán sai lầm nhỏ cũng có thể dẫn đến những hậu quả thảm khốc không chỉ cho khu vực mà cho toàn bộ nền an ninh toàn cầu. Các hoạt động quân sự dồn dập, những lời lẽ đanh thép và sự hiện diện của vũ khí chiến lược tại Belarus đang vẽ nên một bức tranh xám xịt về tương lai của hòa bình tại châu Âu, buộc các nhà lãnh đạo thế giới phải chuẩn bị cho những tình huống xấu nhất có thể xảy ra trong tương lai gần.