Cuộc xung đột kéo dài tại Ukraine đang bước vào một giai đoạn tiêu hao khốc liệt, nơi các tính toán chiến thuật dần bị lu mờ trước bài toán nhân lực cốt lõi. Theo các báo cáo phân tích quân sự quốc tế và dữ liệu từ mô hình mô phỏng của tờ The Economist, Liên bang Nga hiện đã vượt qua cột mốc đáng lo ngại với ước tính hơn 1,3 triệu binh sĩ thương vong, bao gồm cả lực lượng tử trận lẫn bị thương nặng không còn khả năng tác chiến. Con số khổng lồ này không chỉ phản ánh sự tàn khốc của chiến trường mà còn phơi bày lỗ hổng lớn trong chiến lược quân sự dài hạn của Điện Kremlin. Mặc dù bộ máy chiến tranh của Moscow vẫn tiếp tục nỗ lực vận hành, thực tế cho thấy họ đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng ngầm khi tốc độ bổ sung tân binh đã liên tiếp tụt hậu so với tốc độ tiêu hao lực lượng trong suốt năm tháng qua.
Để hiểu rõ quy mô của tổn thất, cần nhìn nhận bản chất của chiến thuật tiêu hao mà quân đội Nga đã áp dụng rộng rãi trên các mặt trận nóng bỏng tại miền Đông Ukraine. Thay vì dựa hoàn toàn vào ưu thế công nghệ hay các đòn đánh hiệp đồng binh chủng phức tạp, Moscow thường xuyên tiến hành các đợt tấn công cường độ cao bằng các nhóm bộ binh nhỏ nhưng liên tục. Chiến thuật này, dù giúp Nga đạt được một số bước tiến lãnh thổ nhất định và duy trì áp lực liên tục lên phòng tuyến của đối phương, lại phải trả giá bằng một lượng sinh mạng vô cùng lớn. Các viện nghiên cứu chiến tranh độc lập ước tính rằng, trung bình mỗi ngày có đến hàng nghìn binh sĩ Nga bị loại khỏi vòng chiến đấu. Khi các tổn thất tích lũy theo thời gian, con số hơn 1,3 triệu quân bị loại bỏ khỏi lực lượng thường trực đã tạo ra một khoảng trống nhân sự mà không một hệ thống tuyển mộ thông thường nào có thể dễ dàng bù đắp.
Sự mất cân bằng này đã trở nên đặc biệt nghiêm trọng trong vòng năm tháng gần đây, khi biểu đồ tuyển quân của Nga bắt đầu đi xuống rõ rệt trong khi đường cong thương vong vẫn tiếp tục leo dốc. Dữ liệu thực địa chỉ ra rằng, bất chấp những nỗ lực tuyên truyền rầm rộ và các chiến dịch tuyển mộ quy mô lớn trên khắp các vùng miền, số lượng tình nguyện viên ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga đã giảm sút đáng kể. Đây là một chỉ dấu cho thấy nguồn cung nhân lực tự nguyện từ các địa phương nghèo, vốn là xương sống của lực lượng chiến đấu Nga thời gian qua, đang dần cạn kiệt. Việc liên tiếp trong năm tháng liền lượng tân binh nhập ngũ không đủ bù đắp cho số lượng quân nhân tử trận hoặc bị thương nặng đã đặt Điện Kremlin vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan về mặt chiến lược.
Để cố gắng đảo ngược xu hướng này, chính quyền các địa phương tại Nga đã phải liên tục tăng mức tiền thưởng một lần cho những người đồng ý ký hợp đồng quân sự. Tại một số khu vực giàu có hoặc các trung tâm công nghiệp lớn, số tiền thưởng này đã tăng lên mức kỷ lục, tương đương với mức thu nhập nhiều năm của một người lao động bình thường. Tuy nhiên, các nhà phân tích quân sự nhận định rằng biện pháp tài chính này chỉ mang lại hiệu quả ngắn hạn và đang chạm tới giới hạn vật chất. Việc phải chi trả những khoản tiền khổng lồ cho việc tuyển quân không chỉ gây áp lực nặng nề lên ngân sách nhà nước mà còn cho thấy sự khó khăn của hệ thống trong việc thu hút thêm người ra chiến trường khi nỗi sợ hãi về rủi ro tính mạng ngày càng tăng cao trong xã hội.
Hơn thế nữa, cuộc khủng hoảng tuyển quân này còn kéo theo những hệ lụy sâu sắc đối với nền kinh tế nội địa của Nga. Việc hút một lượng lớn nam giới trong độ tuổi lao động vào quân đội và các ngành công nghiệp quốc phòng đã gây ra tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng trong các ngành sản xuất dân sự. Nhiều doanh nghiệp Nga hiện đang phải đối mặt với tình trạng không tìm ra nhân công, dẫn đến lạm phát gia tăng và kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế dài hạn. Sự cạnh tranh nhân lực khốc liệt giữa một bên là mặt trận cần người để duy trì đà tiến công, và một bên là hậu phương cần lao động để duy trì sự ổn định kinh tế, đang tạo ra những rạn nứt cấu trúc mà Điện Kremlin khó lòng khỏa lấp bằng các mệnh lệnh hành chính đơn thuần.
Mô hình dự báo từ các viện nghiên cứu phương Tây chỉ ra rằng nếu tốc độ tiêu hao nhân lực hiện tại tiếp tục duy trì mà không có sự thay đổi mang tính đột phá, cỗ máy chiến tranh của Nga có nguy cơ chạm tới điểm nghẽn nghiêm trọng. Khi đó, quân đội Nga sẽ không còn đủ quân số để tổ chức các đợt tấn công quy mô lớn, buộc họ phải chuyển sang vị trí phòng thủ thụ động hoặc chấp nhận nhượng lại những vùng lãnh thổ đã kiểm soát. Câu hỏi đặt ra là nước Nga có thể chịu đựng mức độ tổn thất này trong bao lâu nữa trước khi hệ thống thực sự mất đi khả năng chiến đấu hiệu quả. Sự kiên nhẫn của công chúng và khả năng chịu đựng của nền kinh tế đều có giới hạn, và những dấu hiệu suy giảm hiệu suất chiến đấu trên chiến trường thời gian gần đây chính là hồi chuông cảnh báo đầu tiên.
Nếu kịch bản thiếu hụt nhân lực trầm trọng thực sự xảy ra, Điện Kremlin sẽ phải đối mặt với những quyết định vô cùng khó khăn. Một trong những lựa chọn khả dĩ nhưng mang tính rủi ro chính trị cực cao là tiến hành một đợt động viên cục bộ mới, tương tự như quyết định từng gây rúng động dư luận vào mùa thu năm 2022. Tuy nhiên, một bước đi như vậy chắc chắn sẽ vấp phải sự phản kháng ngầm mạnh mẽ từ xã hội, thúc đẩy làn sóng di cư của tầng lớp lao động trẻ và làm lung lay sự ổn định chính trị trong nước. Việc né tránh lệnh động viên bắt buộc bằng cách tiếp tục đẩy mạnh tuyển quân tự nguyện dường như là giải pháp duy nhất hiện tại, nhưng khi nguồn lực tài chính bị thắt chặt và số lượng người sẵn sàng tham chiến giảm mạnh, giới hạn chịu đựng của cỗ máy chiến tranh Nga đang bị đẩy sát tới điểm gãy đổ.