Tổng Thống Trump đang siết chặt hai nút thắt cách nhau nửa vòng trái đất bằng cùng một sợi dây: áp lực quân sự không khoan nhượng và mặc cả lạnh lùng. Ở Kyiv, các đặc phái viên Mỹ mang theo deadline tháng Sáu cùng lời đe dọa cắt viện trợ ngầm. Ở Tehran, hạm đội Mỹ duy trì blockade Eo Hormuz, biến 20% nguồn dầu toàn cầu thành con tin cho đến khi chương trình hạt nhân Iran bị tháo gỡ hoàn toàn. Hai chiến trường riêng biệt, một chiến lược duy nhất: buộc các bên chấp nhận thực tế quyền lực mà Washington định nghĩa.
Chiến thuật này không phải ngẫu hứng. Ukraine đã bước sang năm thứ năm của cuộc chiến tiêu hao. Nga kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ, kinh tế chiến tranh vẫn trụ được nhờ dầu mỏ và quan hệ với Trung Quốc, Ấn Độ. Ukraine cầm cự nhờ vũ khí phương Tây nhưng đang kiệt quệ về nhân lực và hạ tầng năng lượng. Tổng Thống Trump nhận ra rằng tiếp tục đổ tiền và vũ khí chỉ kéo dài nỗi đau mà không thay đổi cục diện. Ông chuyển sang ép cả hai bên: đề nghị Moscow ceasefire tạm thời nhân kỷ niệm Chiến thắng Thế giới thứ hai, đồng thời gửi thông điệp rõ ràng cho Kyiv rằng thời gian của Mỹ không phải vô hạn. Các vòng đàm phán Geneva đang diễn ra, nhưng không ai nghi ngờ rằng Washington sẵn sàng dùng đòn bẩy kinh tế và quân sự để buộc thỏa thuận trước mùa hè.
Cùng lúc đó, ở Trung Đông, blockade hải quân Mỹ đã kéo dài từ tháng Tư. Iran đóng Eo Hormuz để trả đũa các đòn không kích Mỹ-Israel đầu năm, đẩy giá dầu Brent lên mức cao nhất kể từ 2022. Tổng Thống Trump bác bỏ thẳng thừng đề nghị của Tehran – mở lại eo biển trước, bàn hạt nhân sau. Ông giữ nguyên blockade cho đến khi Iran chấp nhận kiểm soát nghiêm ngặt chương trình làm giàu uranium và phá hủy kho tên lửa đạn đạo. Chiến thuật này vừa là quân sự vừa là kinh tế: siết chặt xuất khẩu dầu Iran, buộc Tehran chọn giữa sụp đổ nội bộ và nhượng bộ chiến lược. Chi phí cho Washington đến nay khoảng 25 tỷ đô la, nhưng Tổng Thống Trump tính toán rằng lợi ích dài hạn – ngăn chặn hạt nhân Iran và mở lại tuyến hàng hải quan trọng – đáng giá hơn.
Hai mặt trận này không tách rời. Tổng Thống Trump công khai nói rằng Ukraine và Iran có thể kết thúc theo “lịch trình tương tự”. Bằng cách đẩy nhanh giải pháp Ukraine, ông giải phóng nguồn lực và sự chú ý để tập trung vào Iran. Việc rút hàng nghìn quân từ Đức không chỉ là tiết kiệm ngân sách mà còn là tín hiệu gửi tới NATO: châu Âu phải tự gánh vác an ninh nếu muốn tiếp tục ủng hộ Kyiv. Các nước Baltic và Ba Lan lo ngại thỏa thuận Ukraine sẽ trao cho Nga phần lãnh thổ thực tế trên chiến trường, tạo tiền lệ nguy hiểm. Đức và Pháp thì thấy cơ hội giảm gánh nặng quốc phòng. Kết quả là châu Âu đang gấp rút xây dựng “liên minh tự cường” – chính xác điều Tổng Thống Trump muốn thấy.
Tác động địa chính trị lan tỏa sâu rộng. Nga theo dõi blockade Iran với sự hài hước lạnh lùng: Moscow hưởng lợi từ giá dầu cao và có thêm thời gian tái vũ trang trong khi Mỹ bị phân tâm. Trung Quốc, nhà nhập khẩu dầu lớn nhất từ Iran và Nga, im lặng nhưng tính toán lợi thế. Nếu Eo Hormuz vẫn bị siết, Bắc Kinh sẽ tăng nhập dầu từ Nga qua đường ống, củng cố trục Nga-Trung. Các nước vùng Vịnh, dù ủng hộ Mỹ, cũng bắt đầu đa dạng hóa quan hệ vì sợ bị kéo vào cuộc chiến kéo dài. Israel, dù là đồng minh then chốt trong các đòn đánh Iran, đang lo ngại rằng blockade kéo dài sẽ khơi dậy thêm bất ổn khu vực.
Trung hạn, chiến lược của Tổng Thống Trump có thể mang lại hai thỏa thuận tạm thời. Ukraine có thể chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ ở Donbas và Crimea đổi lấy cam kết an ninh song phương từ Mỹ và các đảm bảo kinh tế tái thiết. Iran có thể buộc phải ký thỏa thuận hạt nhân mới, khắc nghiệt hơn JCPOA cũ, để đổi lấy việc dỡ blockade và dòng tiền dầu mỏ. Nhưng cả hai thỏa thuận đều chứa mầm mống xung đột mới. Nga sẽ coi nhượng bộ lãnh thổ là phần thưởng cho sức mạnh quân sự. Iran, dù bị suy yếu, vẫn giữ được mạng lưới proxy và khả năng tái xây dựng chương trình hạt nhân trong bí mật.
Dài hạn, bản đồ mà Tổng Thống Trump đang vẽ lại là một trật tự thế giới giao dịch hơn, ít dựa vào liên minh ý thức hệ. NATO buộc phải trưởng thành hoặc tan rã dần. Trung Đông chuyển từ mô hình “kiềm chế Iran” sang “kiểm soát trực tiếp qua blockade”. Châu Âu học cách tự vệ. Nga và Trung Quốc nhận ra rằng Washington không còn muốn làm cảnh sát toàn cầu mà chỉ can thiệp khi lợi ích cốt lõi bị đe dọa. Rủi ro lớn nhất là tính toán sai lầm: nếu Tehran quyết định phá blockade bằng lực lượng hải quân bất đối xứng hoặc nếu Putin từ chối deadline tháng Sáu, hai cuộc khủng hoảng có thể hội tụ thành một cuộc đối đầu lớn hơn.
Tổng Thống Trump không theo đuổi hòa bình trừu tượng. Ông theo đuổi vị thế Mỹ được định nghĩa bằng sức mạnh có thể sử dụng và lợi ích có thể đàm phán. Từ Kyiv đến Tehran, ông đang chứng minh rằng trong thế giới mới này, lực lượng và mặc cả không phải là hai công cụ riêng biệt mà là hai mặt của cùng một đồng xu quyền lực. Lịch sử sẽ phán xét liệu đồng xu ấy có rơi đúng mặt hay không.