Khi Tổng thống Donald Trump công bố kế hoạch rút khoảng 5.000 binh sĩ khỏi Đức, cả châu Âu như bị giật mình tỉnh giấc giữa giấc mộng an ninh kéo dài bảy thập kỷ. Không phải ngẫu nhiên mà động thái này diễn ra đúng lúc căng thẳng Mỹ-Iran leo thang đến mức có thể định hình lại toàn bộ trật tự thế giới. Đây không đơn thuần là một cuộc điều chỉnh lực lượng kỹ thuật mà là lời tuyên bố chiến lược lạnh lùng: Washington không còn sẵn sàng gánh vác gánh nặng cho những đồng minh chỉ biết chỉ trích mà không chia sẻ rủi ro.
Căn cứ không quân Ramstein – bộ não hậu cần, trung tâm chỉ huy của toàn bộ chiến dịch Mỹ tại châu Âu và cầu nối then chốt sang Trung Đông – bỗng chốc trở thành tâm điểm của một cuộc giằng co chính trị khốc liệt. Ngũ giác Lầu đã phê duyệt kế hoạch sau cuộc rà soát toàn diện bố trí lực lượng, nhấn mạnh đây là yêu cầu tác chiến thực tế. Nhưng đằng sau ngôn ngữ quân sự khô khan ấy là một thông điệp chính trị đanh thép: Berlin đã vượt quá giới hạn khi Thủ tướng Olaf Scholz liên tục công khai chỉ trích chiến dịch của Mỹ. Những phát biểu ngày 27 tháng 4 của ông Scholz – vốn trái ngược hoàn toàn với lập trường từng đứng sau Washington trong các chiến dịch chống khủng bố trước đây – chính là giọt nước làm tràn ly.
Bây giờ, khi Mỹ đang trên đà giành lợi thế quyết định trước Iran, châu Âu bắt đầu hoảng loạn. Một chiến thắng toàn diện của Washington không chỉ loại bỏ Tehran khỏi bàn cờ mà còn xóa sổ chuỗi liên kết Hezbollah, Houthis, dân quân Shiite Iraq và cả Hamas đã suy yếu. Khi đó, Trung Đông sẽ không còn là khu vực đa cực hỗn loạn mà trở thành không gian chịu ảnh hưởng gần như tuyệt đối của Mỹ. Chính quyền mới tại Iran, các tuyến dầu mỏ ổn định, eo biển Hormuz không còn bị đe dọa – tất cả sẽ đưa cán cân năng lượng toàn cầu vào tay Washington. Châu Âu, vốn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu dầu khí, sẽ phải chi thêm hàng chục tỷ đô la chỉ trong thời gian ngắn và càng ngày càng lệ thuộc chiến lược vào quyết định của Nhà Trắng.
Đó chính là nỗi ám ảnh thực sự của Berlin, Paris và London. Họ không sợ Iran thắng. Họ sợ Mỹ thắng quá đậm. Vì một Trung Đông do Mỹ chi phối đồng nghĩa với việc châu Âu mất luôn quyền tự chủ năng lượng – huyết mạch của nền kinh tế hiện đại. Khi đó, không chỉ giá dầu mà cả chính sách đối ngoại, an ninh và thậm chí nội bộ của Liên minh châu Âu sẽ bị Washington định hình. Olaf Scholz hiểu rõ điều này hơn ai hết. Phát biểu “Mỹ bị làm nhục” của ông không phải đánh giá quân sự mà là tín hiệu chính trị: Berlin muốn xung đột kết thúc sớm để giữ Iran như một đối trọng tiềm năng, ngăn Washington thiết lập trật tự đơn cực hoàn toàn.
Nhưng chính thái độ ấy đã khiến Trump hành động. Quyết định rút quân không phải tạm thời. Kế hoạch kéo dài 6 đến 12 tháng, tái bố trí lực lượng, thu hẹp căn cứ – tất cả đều nhằm gửi thông điệp rõ ràng: liên minh chỉ tồn tại khi lợi ích được chia sẻ công bằng. Trump đang đưa Mỹ trở về tinh thần Monroe Doctrine hiện đại: ưu tiên lợi ích cốt lõi, tập trung nguồn lực vào Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi cạnh tranh với Trung Quốc mới là trận chiến quyết định tương lai. Châu Âu? Hãy tự lo lấy.
Hệ quả chiến lược thật sự đáng sợ. Với quân số Mỹ tại châu Âu hiện chỉ còn khoảng 68.000 người – đã thấp hơn ngưỡng 76.000 theo luật ngân sách – việc rút thêm 5.000 khỏi Đức chỉ là bước mở đầu. Tiếp theo có thể là Ý và Tây Ban Nha, những nước từng hạn chế Mỹ sử dụng căn cứ trong chiến dịch Iran. Khi Ramstein mất dần vai trò trung tâm, khi các lữ đoàn chiến đấu và hỏa lực tầm xa bị rút về, khả năng răn đe của NATO trước Nga sẽ suy yếu rõ rệt. Các thượng nghị sĩ Roger Wicker và Mike Rogers đã cảnh báo ngay ngày 1 tháng 5: đây là “tín hiệu sai lệch” gửi tới Vladimir Putin. Nhưng từ góc nhìn Nhà Trắng, tín hiệu ấy lại hoàn toàn đúng đắn: nếu châu Âu không cùng chiến lược thì cũng đừng mong Mỹ đổ máu và tiền để bảo vệ.
Đức đang ở thế khó. Họ vẫn cho phép Mỹ sử dụng căn cứ nhưng đồng thời gia tăng chỉ trích chính trị. Scholz ngày 30 tháng 4 đột ngột thay đổi giọng điệu, khẳng định “quan hệ Đức-Mỹ dựa trên tin cậy và hợp tác chặt chẽ”. Câu nói ấy nghe như van xin. Berlin hiểu rõ: không có Mỹ, khả năng phòng thủ của họ trước Nga sẽ sụp đổ. Pháp và Anh cũng đang lúng túng giữa lợi ích ngắn hạn (Iran bị kiềm chế giúp tuyến vận chuyển an toàn hơn) và rủi ro dài hạn (Mỹ kiểm soát hoàn toàn năng lượng). Châu Âu đang trả giá cho chính sách “toàn cầu hóa mù quáng” mà họ từng ca ngợi: công nghiệp suy yếu, năng lực tự chủ chiến lược gần như không tồn tại, phụ thuộc kép vào cả Mỹ và Trung Quốc.
Trong khi đó, nội bộ châu Âu lại đang rạn nứt bởi chính những vấn đề họ tự tạo ra. Khủng bố không còn đến từ bên ngoài mà đã ăn sâu vào xã hội. Các vụ tấn công gần đây tại Anh, dù chưa lớn, lại xuất phát từ những công dân châu Âu mang quốc tịch – hậu quả của chính sách mở cửa tị nạn dưới thời Angela Merkel. Thủ tướng Anh Keir Starmer đang cân nhắc biện pháp cứng rắn hơn nhưng vấp phải phản đối từ chính hệ thống dân chủ của họ. Châu Âu đang mắc kẹt trong nghịch lý: vừa sợ khủng bố, vừa không muốn Mỹ loại bỏ hoàn toàn “nguồn gốc bất ổn” ở Trung Đông vì sợ Washington quá mạnh.
Trump nắm rõ điều này. Với tư cách Tổng tư lệnh, ông có quyền hành pháp rộng rãi để tái bố trí lực lượng mà Quốc hội khó cản trở trực tiếp. Dù phe Dân chủ có thể gây áp lực qua ngân sách 1,5 nghìn tỷ đô la, họ cũng không dám để tê liệt toàn bộ quân đội. Luật yêu cầu giải trình khi quân số dưới 76.000 chỉ mang tính hình thức. Trump có thể đưa ra vô số lập luận chiến lược: tập trung vào châu Á, giảm gánh nặng cho ngân sách Mỹ, buộc đồng minh chia sẻ trách nhiệm. Kết quả là NATO – liên minh từng được coi là bất diệt – đang đứng trước ngã ba đường: hoặc chấp nhận mô hình “chia sẻ gánh nặng thực sự” theo đòi hỏi của Trump, hoặc chứng kiến Mỹ rút dần vai trò trụ cột.
Khi lực lượng Mỹ rời Đức, khi các căn cứ bị thu hẹp, khi cấu trúc phòng thủ tập thể lung lay, châu Âu sẽ phải đối mặt với khoảng trống an ninh chưa từng có kể từ sau Thế chiến II. Berlin đã thay đổi giọng điệu. Nhưng thay đổi ấy không phải vì đột nhiên “thân Mỹ” hơn mà vì họ sợ hãi thực sự trước viễn cảnh bị bỏ rơi. Washington đang tái định nghĩa liên minh không dựa trên tình cảm mà dựa trên lợi ích lạnh lùng. Và trong cuộc chơi địa chính trị khốc liệt này, châu Âu – với nền công nghiệp suy giảm, nội bộ chia rẽ, và tham vọng trở thành cực quyền lực độc lập – đang phải trả giá đắt nhất.
Cú sốc rút quân lần này chỉ là mở đầu. Nếu Trump tiếp tục đường lối “America First” triệt để, nếu Mỹ kiểm soát được nguồn năng lượng Trung Đông và chuyển trọng tâm sang châu Á, thì trật tự thế giới hậu chiến tranh lạnh sẽ chính thức tan vỡ. Châu Âu không còn là đối tác bình đẳng mà trở thành người phụ thuộc chiến lược. Berlin đang học cách nói “xin lỗi” bằng giọng điệu mềm mỏng. Nhưng lịch sử đã chứng minh: trong chính trị quốc tế, lời nói chỉ có giá trị khi được hậu thuẫn bởi sức mạnh. Và sức mạnh ấy, lúc này, đang rời khỏi châu Âu theo lệnh của Tổng thống Donald Trump.