Khi Tổng thống Donald Trump dứt khoát gạt phăng đề nghị hòa bình từ Tehran, gọi đó là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”, cả Trung Đông lại một lần nữa rung chuyển theo nhịp thở hỗn loạn của một cuộc đối đầu chưa từng có tiền lệ. Không phải ngẫu nhiên mà dư luận quốc tế lập tức đặt câu hỏi: cuộc chiến này đã thực sự khép lại hay chỉ tạm thời bị đóng băng dưới lớp vỏ ngừng bắn mong manh? Lệnh ngừng bắn đã kéo dài gần một tháng, liên tục được gia hạn, các kênh đàm phán hậu trường dường như tiến gần hơn tới một thỏa thuận tạm thời – nhưng trên thực địa, những đòn trả đũa vẫn âm ỉ cháy, eo biển Hormuz vẫn lúc mở lúc đóng, và cả vùng Vịnh bị kéo vào vòng xoáy bất ổn kinh tế – an ninh chưa từng thấy.
Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 5 tháng 5 tuyên bố chiến dịch Epic Fury đã chính thức kết thúc. Câu chữ ấy nghe như một lời giải thoát. Thế nhưng chỉ vài ngày trước đó, chính Tổng thống Trump vẫn đe dọa sẽ mở lại “các đợt ném bom dữ dội” nếu Iran vượt giới hạn. Sự đảo chiều chóng mặt này không phải ngẫu hứng. Nó phản ánh một sự thật phũ phàng: Washington đã đạt được những mục tiêu thực tế nhất mà họ có thể đạt được trong bối cảnh pháp lý – chính trị nội bộ Mỹ ngày càng chật hẹp. Theo luật Mỹ, Tổng thống chỉ được phép tiến hành hoạt động quân sự trong vòng 60 ngày mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Thời hạn ấy đang trôi qua từng ngày. Tuyên bố “kết thúc chiến dịch” không phải là kết thúc chiến tranh, mà là cách tái khởi động đồng hồ pháp lý, sẵn sàng đổi tên thành Operation Total Fury hay Epic Fury 2 bất cứ lúc nào.
Đó chính là nghệ thuật Trump: dùng thủ tục để che giấu ý đồ chiến lược. Ông công khai nhấn mạnh đây chỉ là “chiến dịch quân sự”, không phải “chiến tranh”, để tránh vướng vào quy trình Quốc hội. Thế nhưng khi trả lời báo chí, ông lại vô tình gọi đúng tên: chiến tranh. Không ai tin rằng sự “nhầm lẫn” ấy sẽ gây rắc rối thực sự cho Nhà Trắng. Bởi ở Washington, mọi thứ đều có thể được tái định nghĩa chỉ bằng một dòng tweet hay một phát ngôn bất ngờ.
Trong khi đó, trên thực địa, Iran vẫn chơi trò “Schrödinger chiến lược” với eo biển Hormuz. Tuyến huyết mạch năng lượng của thế giới vừa mở vừa đóng. Tàu thương mại vẫn lênh đênh, nhưng nguy cơ bị tấn công khiến bảo hiểm tăng vọt, chi phí vận tải bùng nổ. Ngày 4 tháng 5, Trump tuyên bố hải quân Mỹ sẽ dùng vũ lực tái khai thông tuyến đường này trong khuôn khổ Project Freedom. Chỉ trong vài giờ, Mỹ đã đánh chìm hàng loạt tàu Iran, bắn hạ drone, và hai tàu thương mại đã đi qua an toàn. Thế rồi chỉ một ngày sau, Project Freedom bị tạm dừng “như một cử chỉ thiện chí” để nhường chỗ cho đàm phán. Eo biển lại chìm vào hỗn loạn. Đó là cách Trump chơi cờ: vừa đánh vừa rút, vừa tạo áp lực vừa tạo hy vọng, khiến đối thủ mất phương hướng hoàn toàn.
Tehran đã phản hồi đề xuất của Washington qua trung gian Pakistan. Nội dung vẫn được giữ kín, nhưng The Wall Street Journal và Reuters hé lộ: Iran đòi dỡ bỏ trừng phạt, hoãn thảo luận hạt nhân, và đòi bồi thường thiệt hại chiến tranh. Trump bác bỏ ngay lập tức. Phong cách quen thuộc: cà rốt hôm nay, gậy hôm sau. Ông cho Iran đúng một tuần để quyết định. Bốn ngày sau, ông lại chuyển sang đe dọa tăng cường ném bom. Cuộc đàm phán giống như một chuyến tàu cao tốc liên tục đổi hướng – không ai biết ga cuối nằm ở đâu.
Và đây mới là câu hỏi then chốt: Mỹ đã đạt được gì sau hai tháng giao tranh khốc liệt?
Mục tiêu đầu tiên – phá hủy kho tên lửa đạn đạo khổng lồ của Iran – đã đạt được ở mức độ đáng kể. Những đợt phóng tên lửa ban đầu từng khiến hệ thống phòng không khu vực quá tải. Giờ đây, Iran đã tiêu hao nghiêm trọng dự trữ chiến lược. Hàng loạt kho chứa và cơ sở sản xuất bị không kích triệt để, đẩy lùi năng lực tái sản xuất nhiều năm. Hải quân Iran cũng gần như bị xóa sổ: tàu hộ vệ lớn bị đánh chìm, tàu ngầm bị tiêu diệt, chỉ còn lại những tàu tuần tra nhỏ bé. Video Mỹ công khai vụ đánh chìm tàu Iris Den ngoài khơi Sri Lanka đã gửi một thông điệp răn đe rõ ràng đến toàn bộ khu vực.
Nhưng không phải mọi thứ đều suôn sẻ. Trục kháng chiến do Iran hậu thuẫn – Hezbollah, Houthis – vẫn tồn tại và hoạt động. Israel tiếp tục đối đầu với Hezbollah, Yemen vẫn gây rối. Lịch sử đã chứng minh: tiêu diệt hoàn toàn các lực lượng phi nhà nước là nhiệm vụ gần như bất khả thi ngay cả với siêu cường.
Mục tiêu lớn nhất – chương trình hạt nhân – vẫn là câu chuyện gây tranh cãi nhất. Israel từng không kích quy mô lớn mùa hè 2025 với sự hỗ trợ của máy bay B-2 Mỹ. Lần này cũng vậy, Iran vẫn còn khoảng 400 kg uranium làm giàu 60%, đủ để chế tạo chục đầu đạn nếu đẩy nhanh tốc độ. Tình báo Mỹ đang hoài nghi hiệu quả thực sự của toàn bộ chiến dịch. Chế độ Tehran không sụp đổ. Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và nhiều tướng lĩnh đã ra đi, nhưng người kế nhiệm – Mojtaba Khamenei – mang tư tưởng cứng rắn hơn cha. Thông điệp từ Tehran vẫn rõ ràng: “Không tự do hóa. Mỹ và Israel phải chết. Chúng tôi sẽ không lùi bước.”
Vậy Trump có thực sự thắng? Về mặt quân sự, có. Iran suy yếu nặng nề: không quân tê liệt, phòng không tan vỡ, sản xuất vũ khí bị đẩy lùi hàng thập kỷ. Nhưng về mặt chiến lược dài hạn, Washington chưa giải quyết được gốc rễ: chương trình hạt nhân vẫn tồn tại, chế độ vẫn đứng vững, và eo biển Hormuz vẫn là con bài mạnh nhất mà Tehran có thể chơi bất cứ lúc nào.
Hậu quả kinh tế đã lan rộng. Giá nhiên liệu toàn cầu leo thang. Spirit Airlines – hãng bay giá rẻ từng là lựa chọn duy nhất của hàng triệu người Mỹ thu nhập thấp – đã chính thức ngừng hoạt động vì chi phí nhiên liệu tăng vọt. Không có cứu trợ từ chính quyền Trump. Hàng loạt hành khách mắc kẹt tại sân bay. Đó là cái giá mà người dân Mỹ phải trả cho cuộc chiến mà họ chưa bao giờ được hỏi ý kiến.
Israel thì khác. Thủ tướng Benjamin Netanyahu xuất hiện như một nhà lãnh đạo chiến thắng. Israel đã phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự Iran, loại bỏ những nhân vật chủ chốt đứng sau vụ 7/10/2023, và khẳng định vị thế áp đảo. Quan hệ với các nước Ả Rập vùng Vịnh được cải thiện rõ rệt. Thế nhưng mục tiêu thay đổi chế độ tại Tehran vẫn chưa đạt. Netanyahu vẫn đối mặt với nguy cơ mất ghế trong cuộc bầu cử sắp tới. Dù vậy, lập trường cứng rắn của Israel với Iran sẽ không thay đổi, dù cánh tả hay cánh hữu lên nắm quyền.
Cuộc chiến này không phải là chiến thắng tuyệt đối của bất kỳ bên nào. Nó là một cuộc đấu trí dài hơi, nơi Trump dùng sự hỗn loạn có chủ đích để buộc đối thủ phải nhượng bộ từng centimet. Iran đã mất rất nhiều, nhưng vẫn giữ được hạt nhân và chế độ. Mỹ đã khẳng định sức mạnh, nhưng cũng phải trả giá bằng kinh tế và uy tín. Eo biển Hormuz vẫn là quả mìn treo lơ lửng. Và thế giới vẫn đang chờ xem: liệu đây là khoảng lặng trước khi bùng nổ, hay là bước ngoặt thực sự hướng tới một Trung Đông mới?