Khi Tổng thống Donald Trump bước ra khỏi cuộc họp với các tướng lĩnh tối cao tại Nhà Trắng vào sáng thứ Hai tháng Năm 2026, ông không giấu nổi nụ cười khinh miệt. “Bức thư rác rưởi,” ông gọi thẳng tên thứ mà các nhà đàm phán Iran vừa gửi đến. Lãnh tụ tối cao Ayatollah Khamenei đang co rút trong hầm ngầm, các tướng IRGC hàng đầu đã nằm xuống, nền kinh tế Iran tan nát dưới sức ép phong tỏa và oanh tạc. Thế mà Tehran vẫn dám đòi hỏi: dỡ bỏ toàn bộ cấm vận Mỹ, giải phóng ngay lập tức hàng chục tỷ USD tài sản bị đóng băng, và tuyệt đối không đụng đến chương trình hạt nhân. Đó không phải là đề nghị hòa bình. Đó là lời tuyên chiến ngạo mạn của một chế độ đã thua trận nhưng vẫn tưởng mình đang thắng.
Sự điên rồ này không xuất phát từ khoảng trống thông tin. Nó xuất phát từ một logic quyền lực nội bộ chết chóc. Các tướng IRGC – những kẻ đang nắm thực quyền sau khi giới lãnh đạo dân sự bị tiêu diệt hoặc ẩn náu – cần cuộc chiến kéo dài để củng cố địa vị. Họ biết rõ: một khi hòa bình thực sự được ký kết, những cuộc thanh trừng nội bộ sẽ bắt đầu. Vì vậy họ chọn con đường tự hủy: biến một thỏa thuận ngừng bắn mong manh thành vũ khí để đòi hỏi những điều mà ngay cả Trung Quốc cũng không dám bênh vực nữa.
Hãy nhìn kỹ vào bản “đề xuất hòa bình” mà Iran gửi Trump. Họ từ chối đàm phán hạt nhân ngay lập tức. Họ khẳng định hoạt động làm giàu uranium là “không thể thương lượng” và sẽ tiếp tục “vì mục đích hòa bình”. Họ chỉ muốn thảo luận về eo biển Hormuz và việc dỡ phong tỏa – sau khi Mỹ đã nhượng bộ toàn diện. Nói cách khác, Iran muốn Mỹ trả tiền trước, rồi mới chịu ngồi vào bàn. Trump đã đọc và ném đi chỉ sau vài trang. “Hoàn toàn không thể chấp nhận,” ông tuyên bố công khai. Và ông không nói suông.
Trong khi đó, Lầu Năm Góc đã lặng lẽ đưa hạm đội destroyer trở lại vị trí. Project Freedom – chiến dịch từng giúp các tàu thương mại thoát khỏi bẫy Hormuz – đang được xem xét kích hoạt lại với quy mô lớn hơn. Lần trước, khi Mỹ hộ tống tàu, Iran dùng xuồng cao tốc, drone và tên lửa tấn công. Kết quả? Không một tàu Mỹ nào bị hư hại nghiêm trọng, trong khi hàng loạt kho vũ khí và radar ven biển Iran bị F-35 và F-15 xóa sổ. Lần này, Trump cảnh báo rõ: bất kỳ cuộc tấn công nào cũng sẽ là cái cớ để “hoàn tất công việc trong một ngày”. Iran đã mất 42.000 người trong các cuộc biểu tình bị đàn áp dã man chỉ trong hai tháng qua. Họ không có vũ khí. Họ chỉ có sự tuyệt vọng.
Và rồi, cú đâm sau lưng chí mạng đến từ Bắc Kinh.
Chỉ ba ngày trước, Trung Quốc còn ban hành luật cấm các ngân hàng và doanh nghiệp tuân thủ cấm vận Mỹ. Giờ đây, chính các cơ quan quản lý tài chính của Xi Jinping lại ra lệnh cho năm ngân hàng lớn nhất ngừng cấp tín dụng mới cho nhà máy lọc dầu mà Mỹ vừa trừng phạt vì mua dầu Iran. Bloomberg đưa tin rõ ràng: đây là sự đảo chiều 180 độ. Lý do? Cuộc gặp thượng đỉnh Trump – Xi dự kiến ngày 15 tháng Năm tại Bắc Kinh – không thể bị hoãn lần thứ hai vì Iran. Trung Quốc đang tính toán lạnh lùng: quan hệ thương mại với Mỹ quan trọng hơn việc cứu một đồng minh đang chết dần. Dầu mỏ Iran rẻ là một chuyện, nhưng bị Mỹ trừng phạt thêm và mất thị trường Mỹ là chuyện khác. IRGC có thể la hét “phản bội”, nhưng Xi Jinping không quan tâm. Ông ta đang chọn sống sót.
Càng điên rồ hơn là câu chuyện về sân bay bí mật. Wall Street Journal hôm qua tiết lộ: Israel đã bí mật xây dựng một đường băng dài 1,9 km giữa sa mạc phía Tây Iraq chỉ năm ngày trước khi chiến tranh nổ ra. Không phải để tấn công – mà để tiếp nhiên liệu, cứu hộ và chuyển quân đặc nhiệm. Israel còn đề nghị hỗ trợ cứu hai phi công Mỹ khi F-15 bị bắn rơi gần Isfahan. Mỹ từ chối, vì họ cũng có “sân bay di động” của riêng mình. Trump đã kể công khai – có lẽ hơi quá công khai – về những đường băng lắp ghép trong vài phút giữa sa mạc, có thể hạ cánh bất kỳ máy bay nào mà radar Iran không hề hay biết. “Họ sẽ không biết chúng tôi đến từ đâu,” ông nói. Đó là chiến tranh thế kỷ 21: không biên giới, không dấu vết, chỉ có công nghệ và sự tàn nhẫn tính toán.
Iran đang chơi cờ với một quân cờ đã bị ăn sạch. Họ tưởng rằng có thể lợi dụng 30 ngày đàm phán để kéo dài thời gian, xây dựng thêm cơ sở hạt nhân, chờ nội bộ Mỹ chia rẽ. Nhưng Trump không phải Biden. Ông không sợ leo thang. Ông đã nói rõ: Iran không được phép có vũ khí hạt nhân. Dù phải dùng đến “kế hoạch tốt nhất từ trước đến nay” – tức là đập tan nát mọi cơ sở làm giàu còn sót lại trong một đợt không kích tổng lực.
Trong khi đó, những người biểu tình Iran vẫn đổ ra đường, tay không vũ khí. Trump thừa nhận ông đã thất vọng với người Kurd – những người được CIA giao vũ khí nhưng lại giữ lại cho mình. “Họ chỉ chiến đấu khi được trả tiền,” ông nói thẳng. Sự thật phũ phàng ấy càng làm lộ rõ sự cô lập của Tehran. Ngay cả đồng minh truyền thống cũng không tin tưởng họ.
Cuộc chiến Hormuz không chỉ là eo biển. Đó là mạch máu của kinh tế toàn cầu. Nếu Iran tiếp tục chơi trò mèo vờn chuột, giá dầu sẽ vọt lên, chuỗi cung ứng sụp đổ, và châu Âu – vốn đã kiệt quệ vì Ukraine – sẽ phải trả giá đắt. Trung Quốc hiểu điều đó. Đó là lý do họ đang siết chặt van tín dụng với chính những nhà máy lọc dầu từng là cứu cánh cho Iran. Bắc Kinh không muốn bị kéo vào một cuộc chiến mà họ không kiểm soát được – đặc biệt khi Trump sắp đặt chân lên đất Trung Quốc với danh sách yêu cầu thương mại dài dằng dặc.
IRGC đang mất kiểm soát. Họ không còn là lực lượng vệ quốc nữa. Họ là một tập đoàn tội phạm vũ trang đang cố gắng biến đất nước thành con tin để cứu vãn quyền lực. Lãnh tụ tối cao – nếu còn sống – đang bị chính các tướng lĩnh của mình giam lỏng trong hầm. Các cuộc đàm phán không phải giữa hai quốc gia, mà giữa một tổng thống Mỹ quyết liệt và một băng nhóm đang hoảng loạn trước viễn cảnh sụp đổ.
Trump có kế hoạch. Ông luôn có. Kế hoạch ấy không phải là thương lượng vô tận. Đó là đè bẹp kẻ thù đến mức chúng không còn lựa chọn nào ngoài quỳ gối. Và lần này, ngay cả Trung Quốc cũng đang lặng lẽ đẩy Iran vào đúng vị trí ấy.