Tehran đang sôi sục. Không phải những đám đông đối lập mơ hồ mà chính là hàng triệu người từng là trụ cột của chế độ – những người đã gửi con trai ra tiền tuyến, chịu đựng cấm vận, chấp nhận khẩu hiệu “chúng ta sẽ không bao giờ lùi bước” suốt 47 năm – giờ đây đổ ra đường phố với một cơn thịnh nộ hướng thẳng vào chính quyền của họ. Họ không hô “Chết đi Israel” hay “Chết đi Đại Satan”. Họ hô “Chết đi kẻ phản bội!” và đòi Ayatollah Ali Khamenei – hay chính xác hơn là người kế nhiệm Mojtaba Khamenei đang nằm hôn mê – từ chức ngay lập tức.
Cơn bão này không bắt nguồn từ một cuộc tấn công bên ngoài. Nó bắt nguồn từ một dòng tweet duy nhất ngày 17 tháng 4 năm 2026 của Ngoại trưởng Abbas Araghchi: “Tất cả tàu thương mại qua eo biển Hormuz đã được khôi phục hoàn toàn.” Một câu chữ. Không thỏa thuận. Không cam kết. Không bảo đảm. Chỉ một dòng chữ được đăng lên X và lập tức Iran bùng nổ từ bên trong.
Đối với hàng triệu người ủng hộ chế độ, Hormuz chính là lá bài cuối cùng. Eo biển ấy từng là vũ khí: đóng cửa là giá dầu tăng vọt, áp lực lên Trump, Iran có chỗ ngồi đàm phán. Thế mà chỉ trong một nụ cười trên mạng xã hội, lá bài ấy đã bị thiêu rụi. Trump đáp trả bằng một câu ngắn gọn qua Truth Social: “Chúng tôi đã đạt thỏa thuận họ sẽ ngừng làm giàu.” CENTCOM bổ sung: “Phong tỏa vẫn tiếp tục. Những gì Iran làm không quan trọng.” Không có hiệp ước. Không có nới lỏng. Chỉ có sự sỉ nhục công khai. Và Tehran, lần đầu tiên sau 47 năm, đã cúi đầu mà không nhận được gì.
Đó chính là khoảnh khắc “đầu hàng” mà IRGC – Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo – không thể dung thứ.
Từ khoảnh khắc ấy, Iran rơi vào một cuộc nội chiến ba mặt trận mà không bên nào thực sự kiểm soát được bên nào. Mặt trận thứ nhất: IRGC chống lại chính phủ dân sự. Truyền thông liên kết với Vệ binh Cách mạng công khai gọi Araghchi là “người của JCPOA”, “kẻ phản bội”, “người đã linh hoạt giảm viện trợ cho Hezbollah”. Một bình luận viên cứng rắn trên truyền hình nhà nước tuyên bố ông ta đã “thể hiện sự mềm mỏng trong đàm phán” và từ sau tweet ấy, Araghchi biến mất hoàn toàn.
Mặt trận thứ hai: giới Mullah và nghị sĩ chống lại cả lãnh đạo lẫn IRGC. Nghị sĩ Mortez Mahmoodi tuyên bố nếu không vì tình trạng chiến tranh, ông đã buộc phải từ chức vì những phát ngôn “không đúng lúc” làm dịu thị trường dầu mỏ toàn cầu. Phe cứng rắn trong Quốc hội tuyên bố mười yêu cầu đàm phán của IRGC là “không thể thương lượng” và Hezbollah, Houthis “không bao giờ bị bỏ rơi”. Nhưng cơn giận của họ không chỉ hướng vào ngoại giao. Họ hướng vào chính IRGC – bởi nếu một ủy ban ba người gốc Vệ binh có thể điều hành đất nước mà không cần Mullah, thì “thần quyền” trong Cộng hòa Hồi giáo chỉ còn là lớp vỏ rỗng. Cựu Bộ trưởng Văn hóa Ayatollah Muzani đã thốt lên: “Nếu Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao không lên tiếng ở những thời điểm nhạy cảm, chúng ta sẽ thiệt hại nặng nề trong cuộc chiến tâm lý.” Ngay cả giới tăng lữ cũng thừa nhận: Iran đang thua không chỉ trên chiến trường mà còn trên mặt trận tuyên truyền.
Mặt trận thứ ba – nguy hiểm nhất – là đường phố. Những người dân thường không phải kẻ thù của chế độ. Họ là căn cứ xã hội của nó. Họ đã chịu đựng mọi thứ vì khẩu hiệu “kháng cự”. Giờ đây họ nhìn thấy những kẻ chưa từng chịu đựng gì lại cúi đầu. Và họ nổi điên.
Nhưng đằng sau ba mặt trận ấy là một tầng thứ tư tàn khốc hơn: sự sụp đổ kinh tế do phong tỏa của Mỹ gây ra, được Trump tính toán lạnh lùng. Sáu tuần phong tỏa đã xé toạc cuộc sống hàng ngày. Cúp điện Tehran kéo dài 12 giờ mỗi ngày. Hàng xăng dài hàng cây số. Giá thực phẩm tăng hơn 40%. Thuốc men khan hiếm, điều trị ung thư dừng lại. ATM trống rỗng. Chủ cửa hàng nhỏ đóng cửa. Trẻ em không đến trường vì không có xăng. Tổng thống Masoud Pezeshkian đã thì thầm với chỉ huy IRGC: “Nếu không có ngừng bắn, nền kinh tế sẽ sụp đổ hoàn toàn trong 3-4 tuần.”
Cái gọi là “kinh tế kháng cự” hóa ra chỉ là khẩu hiệu. Trong ngân sách 2026-2027, tỷ lệ thu từ dầu mỏ giảm từ 32% xuống còn 5% – mức thấp nhất kể từ những năm 1960. Thuế tăng 60%. Nhà nước chuyển sang in tiền trực tiếp – lạm phát tài chính trắng trợn. Nhà nước đang cướp chính túi tiền của dân mình.
Và rồi, ngày 22 tháng 4, IRGC hành động. Tổng thống Pezeshkian và Ngoại trưởng Araghchi bị giam giữ. Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf bị loại khỏi vị trí. Ba nhân vật dân sự hàng đầu bị khống chế hoặc bị loại. Truyền thông Iran International và các nguồn tình báo phương Tây xác nhận: Iran không còn do chính phủ dân cử điều hành mà bởi một ủy ban ba người gốc IRGC: Ahmad Vahidi – tư lệnh mới của Vệ binh, Zolghadr – thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia, và Mohsen Rezaei – một trong những người sáng lập IRGC. Không ai trong số họ được bầu. Không ai là tăng lữ. Tất cả đều lớn lên trong lò lửa chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980.
Vahidi – người từng chỉ huy Lực lượng Quds, người có lệnh truy nã Interpol vì vụ đánh bom trung tâm Do Thái Buenos Aires 1994 – không muốn đàm phán. Ông ta muốn chiến tranh. Bởi chiến tranh là oxy của đế chế kinh tế IRGC: xây dựng, viễn thông, hóa dầu, ngân hàng. Hòa bình là cái chết của họ.
Trong khi đó, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei nằm trong tình trạng hôn mê tại bệnh viện Sina, không hay biết gì về việc mình được bổ nhiệm. Không có hình ảnh, không có giọng nói. Chỉ có vài tuyên bố viết sẵn được người khác đọc. Khoảng trống quyền lực ấy đã bị IRGC lấp đầy bằng súng.
Trump hiểu rõ điều này hơn ai hết. Ông không cần bắn tên lửa để thống nhất Iran. Ông chỉ cần một câu nói và để Iran tự cắn xé nhau. Chiến lược “áp lực kinh tế tối đa” kết hợp với “không can thiệp trực tiếp” đang phát huy tác dụng kinh hoàng. Trung Quốc và Nga – những đồng minh danh nghĩa – cũng đang siết chặt. Tập Cận Bình gọi Hormuz là “đường thủy quốc tế” và yêu cầu mở cửa. Lavrov đòi bảo đảm cho tàu Nga. Cả hai đều không muốn Iran tiếp tục chơi trò điên rồ.
Trong khi đó, dòng người di cư bắt đầu. Hàng trăm nghìn lao động cảng, tài xế xe tải, kỹ sư, bác sĩ đang rời bỏ đất nước. Não bộ Iran đang chảy ra ngoài qua biên giới Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq. Dân số trẻ, lực lượng sản xuất – những người từng là nền tảng của “kháng cự” – giờ đang chọn con đường sinh tồn.
Hormuz, từng là vũ khí, giờ trở thành lưỡi dao hai lưỡi tự cắt đứt động mạch của chính Iran. Kho chứa dầu đầy, giếng dầu phải đóng cửa. Mỗi ngày Iran mất 500 triệu USD, theo chính Trump. Quân đội và cảnh sát không được trả lương. Một lực lượng an ninh không được trả lương không còn là lá chắn của chế độ – nó trở thành mối đe dọa.
Đây không còn là một nhà nước theo nghĩa thông thường. Đây là một cấu trúc quân sự trá hình dưới lớp vỏ thần quyền. Khi thần quyền biến mất, chỉ còn lại súng. Và súng đang chỉ vào chính đồng bào của nó.
Lịch sử đã chứng kiến bao lần chế độ sụp đổ không phải vì kẻ thù bên ngoài mà vì chính những kẻ nắm quyền cắn xé lẫn nhau. Liên Xô không sụp vì tên lửa Mỹ. Shah không mất ngai vì bom. Assad không ngã vì không kích. Tất cả đều sụp vì bên trong mục ruỗng.
Iran hôm nay đứng trước ngưỡng cửa ấy. Ba mặt trận nội chiến, một cuộc đảo chính quân sự, kinh tế tan vỡ, căn cứ xã hội nổi loạn, lãnh tụ hôn mê, đồng minh quay lưng, và một tổng thống Mỹ đang ngồi xem kịch hay mà không cần tốn một viên đạn.
Câu hỏi không còn là liệu Cộng hòa Hồi giáo có thể sống sót. Câu hỏi là: nó sẽ sụp đổ trong bao lâu nữa – và khi nó sụp, cả vùng Vịnh, cả châu Âu, và cả trật tự thế giới sẽ phải đối mặt với những mảnh vỡ của một quả bom đã nổ từ bên trong.