Thị trường chứng khoán Hoa Kỳ, đặc biệt là nhóm cổ phiếu công nghệ, đang chứng kiến những đợt tăng trưởng bùng nổ, phản ánh một thực tế mới trong cục diện toàn cầu: Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn đơn thuần là một công cụ thương mại mà đã trở thành một loại "bom hạt nhân công nghệ" gắn liền chặt chẽ với an ninh quốc gia. Trong bối cảnh đó, những tuyên bố cứng rắn của cựu Tổng thống Donald Trump về Đài Loan và mối quan hệ với Bắc Kinh đang che giấu những chiến lược sâu xa hơn nhằm duy trì vị thế bá chủ của Washington. Sự đan xen giữa lợi ích kinh tế, sức mạnh quân sự và quyền kiểm soát hạ tầng công nghệ lõi đang tạo nên một mạng lưới chằng chịt, nơi mỗi quyết định về việc xuất khẩu chip hay các thương vụ quân sự đều có thể làm thay đổi cán cân quyền lực thế giới.
Dưới góc nhìn của giới quan sát quốc tế, sự trỗi dậy của AI đã tạo ra một cuộc chạy đua vũ trang mới. Việc giá cổ phiếu của các tập đoàn bán dẫn và công nghệ lớn tại Mỹ liên tục lập đỉnh không chỉ là kết quả của lợi nhuận tài chính, mà còn là sự khẳng định rằng quốc gia nào nắm giữ sức mạnh tính toán sẽ nắm giữ tương lai. AI được coi là động cơ hạt nhân của kỷ nguyên số, và Mỹ đang nỗ lực hết sức để đảm bảo rằng công nghệ này không rơi vào tay các đối thủ cạnh tranh một cách dễ dàng. Trong khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhắc đến "bẫy Thucydides" như một lời cảnh báo về sự xung đột tất yếu giữa cường quốc đang lên và cường quốc đương nhiệm, thì phía Mỹ, đặc biệt là phe của ông Donald Trump, dường như đã chuẩn bị cho một cuộc đối đầu toàn diện trên nhiều mặt trận, từ thương mại đến quân sự và năng lượng.
Đáng chú ý nhất là thái độ của ông Trump đối với vấn đề Đài Loan. Mặc dù công khai đưa ra những phát ngôn có vẻ gây tranh cãi về khoảng cách địa lý hay chi phí bảo vệ, nhưng thực tế đằng sau những lời nói đó lại là một "lệnh bảo hộ" ngầm định cực kỳ mạnh mẽ. Trong suốt nhiệm kỳ của mình và qua các chính sách được kế thừa, Mỹ đã thực hiện các đợt bán vũ khí kỷ lục cho Đài Loan, biến hòn đảo này thành một pháo đài công nghệ và quân sự. Việc trang bị vũ trang mạnh mẽ cho Đài Loan không chỉ để phòng thủ, mà còn là một phần trong chiến lược răn đe lớn hơn. Các chuyên gia phân tích rằng, dù ông Trump có dùng những lời lẽ mang tính mặc cả, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là giữ cho chuỗi cung ứng bán dẫn quan trọng nhất thế giới không rơi vào tầm kiểm soát của Bắc Kinh. Đài Loan, với vai trò là trái tim của ngành chip toàn cầu, chính là "vương miện" mà Mỹ quyết tâm bảo vệ bằng mọi giá.
Bên cạnh đó, khía cạnh quân sự cũng đang có những bước chuyển mình đáng kể để đối phó với chiến lược "Chống tiếp cận/Chống xâm nhập" (A2/AD) của Trung Quốc. Quân đội Mỹ đã triển khai các "Lực lượng đặc nhiệm đa miền" (MDTF), một đơn vị tác chiến mới có khả năng hoạt động linh hoạt trên không, trên bộ, trên biển và cả không gian mạng. Lực lượng này được thiết kế để có thể vô hiệu hóa các hệ thống phòng thủ kiên cố nhất, tạo ra các lỗ hổng trong mạng lưới bảo vệ của đối phương. Việc Mỹ liên tục hiện đại hóa khí tài và tăng cường hiện diện tại khu vực Thái Bình Dương cho thấy họ không hề lơi lỏng cảnh giác, ngay cả khi các cuộc đàm phán ngoại giao vẫn đang diễn ra.
Trên mặt trận năng lượng, Mỹ cũng đang thực hiện những nước đi táo bạo để củng cố quyền bá chủ của mình. Bằng cách gia tăng áp lực lên Iran và kiềm tỏa các nguồn cung từ Nga, Washington đang nỗ lực kiểm soát dòng chảy năng lượng toàn cầu. Mục tiêu cốt yếu là ngăn chặn việc Trung Quốc đạt được sự tự chủ hoàn toàn về năng lượng. Khi AI và các trung tâm dữ liệu khổng lồ cần một lượng điện năng cực lớn để vận hành, việc kiểm soát dầu mỏ và khí đốt cũng chính là kiểm soát "nguồn sống" của nền kinh tế AI. Nếu không có năng lượng ổn định và chip xử lý cao cấp, tham vọng dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo của bất kỳ quốc gia nào cũng sẽ trở nên xa vời.
Trong bối cảnh căng thẳng đó, câu chuyện về NVIDIA và CEO Jensen Huang lại mang đến một sắc thái khác của sự thích nghi. Mặc dù việc bán các dòng chip cao cấp như H200 sang Trung Quốc đã bị đình trệ do lệnh cấm của chính phủ Mỹ, nhưng một mô hình kinh doanh mới mang tên "mô hình Manus" đang dần lộ diện. Đây là cách thức mà các doanh nghiệp Trung Quốc thực hiện giao dịch chip NVIDIA thông qua các thực thể ở nước ngoài hoặc các trung tâm dữ liệu đặt tại các quốc gia trung gian như Singapore. Theo các nguồn tin từ Financial Times, một số tập đoàn dữ liệu lớn của Trung Quốc đã nhận được sự đồng thuận ngầm để niêm yết tại Mỹ và Singapore, tạo ra một con đường "lách luật" cho phép họ tiếp tục tiếp cận với công nghệ bán dẫn tiên tiến dưới sự giám sát chặt chẽ.
Sự kiện Jensen Huang xuất hiện tại Bắc Kinh, thưởng thức ẩm thực đường phố và bày tỏ tình cảm với thị trường Trung Quốc dường như là một màn trình diễn ngoại giao khéo léo. Tuy nhiên, thực tế là các phương tiện truyền thông Trung Quốc đã đồng loạt gỡ bỏ các bài viết về việc sở hữu chip H200 ngay sau khi những thỏa thuận ngầm này bị rò rỉ. Điều này cho thấy sự nhạy cảm cực độ của cả hai phía. Trung Quốc một mặt cần chip Mỹ để cứu vãn sự tụt hậu của các tập đoàn công nghệ trong nước như Alibaba hay Tencent, mặt khác lại lo ngại rằng việc mở cửa quá mức cho chip ngoại sẽ bóp chết ngành công nghiệp chip nội địa đang được nhà nước bảo trợ.
Thực tế khắc nghiệt đang hiển hiện đối với các ông lớn công nghệ Trung Quốc. Báo cáo từ Nikkei cho thấy nhiều doanh nghiệp AI hàng đầu của quốc gia này đang rơi vào tình trạng "lợi nhuận thấp" hoặc thua lỗ kéo dài dù đã đầu tư khổng lồ. Khoảng cách về vốn hóa thị trường giữa các công ty Mỹ và Trung Quốc đã nới rộng lên tới 8 lần, phản ánh sự chênh lệch đáng kể về thực lực công nghệ và khả năng thương mại hóa AI. Trong khi các công ty Mỹ liên tục bứt phá nhờ sự dẫn đầu về phần cứng lẫn phần mềm, thì các công ty Trung Quốc lại phải đối mặt với các cáo buộc về độc quyền nội địa và sự kiểm soát gắt gao từ chính phủ, khiến họ thiếu đi sự năng động cần thiết để cạnh tranh trên trường quốc tế.
Không chỉ dừng lại ở biên giới quốc gia, cuộc chiến AI còn lan rộng sang khu vực Đông Nam Á. TikTok, cùng với công ty mẹ ByteDance, đang đổ hàng tỷ USD để xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ tại khu vực này. Đây được xem là một chiến lược "thực dân hóa AI" khi họ thu mua một lượng lớn chip xử lý từ NVIDIA để vận hành các hệ thống đề xuất và xử lý dữ liệu tại các thị trường ngoài Trung Quốc. Cả Washington và Bắc Kinh đều nắm rõ các động thái này, nhưng dường như họ đang duy trì một trạng thái cân bằng mong manh, nơi các giao dịch kinh tế vẫn được phép diễn ra miễn là không vi phạm các "lằn ranh đỏ" về an ninh quốc gia.
Chính phủ Trung Quốc hiện đang đứng trước một bài toán khó. Việc cho phép nhập khẩu chip cao cấp có thể giúp các chỉ số chứng khoán khởi sắc và tạo ra hiệu ứng làm giàu cho các nhà đầu tư, điều mà Bắc Kinh đang rất cần để vực dậy nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ Mỹ lại là một rủi ro chiến lược dài hạn. Những động thái như cho phép các công ty dữ liệu niêm yết tại Mỹ với sự tư vấn của các ngân hàng lớn hàng đầu thế giới cho thấy một sự thỏa hiệp nhất định. Điều này mở ra một chương mới trong quan hệ Mỹ - Trung, nơi mà sự cạnh tranh khốc liệt và sự hợp tác cưỡng ép tồn tại song hành, tất cả đều xoay quanh trục quay là những con chip nhỏ bé nhưng mang sức mạnh định đoạt vận mệnh của cả một dân tộc.