Dưới bầu trời rực cháy bởi ánh đèn của những chiếc oanh tạc cơ B-52 và chiến đấu cơ tàng hình F-35 đang thiết lập một "mái vòm" thép trên khắp các tuyến hàng hải quốc tế, Lầu Năm Góc đang trải qua một cơn địa chấn chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Không phải tiếng nổ của tên lửa Iran tại cảng Shaba, mà chính là những sắc lệnh nhân sự từ Phòng Bầu Dục mới đang thực sự làm lung lay nền móng của cường quốc quân sự số một thế giới. Tổng thống Donald Trump, trong nhiệm kỳ thứ hai đầy quyết liệt, đang cùng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tiến hành một cuộc "phẫu thuật" triệt để bộ máy chỉ huy, thay thế những bộ óc chiến lược dày dạn kinh nghiệm bằng những nhân vật mà tiêu chuẩn hàng đầu không phải là huân chương hay chiến công, mà là sự phục tùng tuyệt đối.
Những chiếc ghế trống và bóng ma thanh trừng
Tại trung tâm của sự hỗn loạn này là Pete Hegseth, một cựu bình và là gương mặt quen thuộc của Fox News, người đã biến Lầu Năm Góc thành một chiến trường ý thức hệ. Trong chưa đầy một năm tại vị, Hegseth đã sa thải 24 tướng lĩnh và chỉ huy cao cấp. Con số này không chỉ là một thống kê khô khan; nó là một cuộc thảm sát tri thức quân sự. Đáng chú ý nhất là việc bãi nhiệm Tướng Randy George, Tham mưu trưởng Lục quân, một người đã phục vụ qua nhiều đời Tổng thống và sở hữu kho tàng kinh nghiệm thực chiến vô giá.
Lý do thực sự đằng sau những quyết định này dường như không nằm ở bảng thành tích. Dữ liệu cho thấy 60% những người bị sa thải là phụ nữ hoặc người da màu. Việc thay thế Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân — một vị tướng da màu dày dạn — bằng một thiếu tướng ba sao da trắng chưa đủ thâm niên, người được thăng cấp "thần tốc" chỉ để kịp chuẩn y tại Thượng viện, đã gửi đi một thông điệp lạnh người: Kỷ nguyên của sự đa dạng và năng lực chuyên môn (wokeism, theo cách gọi của Trump) đã kết thúc, nhường chỗ cho một cấu trúc quyền lực dựa trên sắc tộc và sự trung thành cá nhân.
Các chuyên gia địa chính trị tại Washington bắt đầu so sánh cuộc thanh trừng này với những tiền lệ đen tối nhất trong lịch sử, nơi những tiếng nói phản biện bị dập tắt để dọn đường cho những mệnh lệnh độc đoán. Khi những "người trưởng thành" cuối cùng trong phòng họp — những người sẵn sàng nói "Không" trước một mệnh lệnh bất hợp pháp — bị loại bỏ, ranh giới giữa một nền quốc phòng vững mạnh và một công cụ thực thi ý chí cá nhân của Trump trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Cái giá của sự thiếu năng lực: Máu đổ tại Shaba
Hệ lụy của việc "làm rỗng" bộ máy lãnh đạo không còn là giả thuyết trên mặt giấy. Nó đã được trả bằng mạng sống của các binh sĩ Mỹ. Vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Iran vào cảng Shaba ngày 1 tháng 3, khiến sáu binh sĩ thiệt mạng và hơn 20 người bị thương, là một minh chứng đẫm máu cho sự quản lý yếu kém.
Dữ liệu thực địa từ những người sống sót đã đập tan những báo cáo màu hồng từ bục phát biểu của Lầu Năm Góc. Trong khi Hegseth gọi đây là một vụ đột kích may mắn lọt qua hàng rào phòng thủ kiên cố, các binh sĩ tại hiện trường lại mô tả một thực tế hoàn toàn trái ngược: một đơn vị bị đẩy vào vị trí nguy hiểm mà không có khả năng chống drone, không có hệ thống đánh chặn tên lửa hay pháo binh, thậm chí không có cả các biện pháp bảo vệ cơ bản nhất vốn đã tồn tại từ cuộc chiến Iraq 20 năm trước.
Sự chuẩn bị cẩu thả này diễn ra ngay sau khi các sĩ quan chỉ huy được lệnh chuyển quân đến Shaba — một mục tiêu trả đũa rõ ràng của Iran — chỉ một tuần trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự. Đó không phải là sai lầm chiến thuật; đó là sự sơ suất mang tính hệ thống. Khi Dân biểu Pat Ryan chất vấn về trách nhiệm, câu trả lời từ chính quyền không phải là lời xin lỗi, mà là sự phủ nhận và cáo buộc ngược lại các binh sĩ là kẻ nói dối. Sự đứt gãy giữa thực tế tại chiến trường và những tuyên bố chính trị tại Washington đang tạo ra một hố sâu ngăn cách nguy hiểm, nơi sự an nguy của binh sĩ bị đặt dưới danh tiếng của Tổng thống.
"Project Freedom" và ván bài địa chính trị bị đình trệ
Trên bàn cờ quốc tế, học thuyết "Nước Mỹ trên hết" của Trump đang thể hiện một bộ mặt đầy mâu thuẫn: phô trương sức mạnh tột độ nhưng lại dễ dàng nhượng bộ trước những áp lực hậu trường. Việc đình chỉ đột ngột "Project Freedom" (Dự án Tự do) — vốn được quảng bá là giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến nhằm thiết lập trật tự mới — là một ví dụ điển hình.
Trump giải thích rằng việc đình chỉ này là do yêu cầu từ các nhà lãnh đạo Pakistan trong quá trình đàm phán. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây là một bước lùi chiến lược. Việc phô trương phi cơ B-2 và Predator rầm rộ trên bầu trời Tehran hay kiểm soát bầu trời Iran "mọi phút mọi giây" có vẻ ấn tượng trên truyền hình, nhưng thực tế địa chính trị lại cho thấy sự lúng túng. Trump và Hegseth càng cố gắng phô diễn sức mạnh (power projection), thì những lỗ hổng trong chiến lược dài hạn càng lộ rõ.
Việc chính quyền ra lệnh cho các công ty vệ tinh không công bố hình ảnh về thiệt hại thực sự từ các cuộc tấn công của Iran cho thấy một sự bất an sâu sắc. Họ sợ sự thật sẽ phá hỏng hình ảnh về một nước Mỹ "bất khả chiến bại" mà Trump đã xây dựng. Trong khi đó, việc tiêu diệt các tướng lĩnh có kinh nghiệm về khu vực Trung Đông đang khiến Mỹ mất đi khả năng thấu hiểu tâm lý và chiến thuật của đối phương, biến các chiến dịch quân sự thành những hành động bộc phát hơn là những bước đi chiến lược có tính toán.
Bóng ma của những mệnh lệnh bất hợp pháp
Nỗi lo sợ lớn nhất hiện nay không phải là một cuộc chiến tranh toàn diện với Iran, mà là sự biến mất của các cơ chế kiểm soát quyền lực trong quân đội Mỹ. Trong quá khứ, những cái tên như Mark Milley dưới thời Trump nhiệm kỳ một, hay Henry Kissinger dưới thời Nixon, được coi là những "van an toàn" ngăn chặn các mệnh lệnh hạt nhân trong những thời điểm Tổng thống không ổn định về tâm lý.
Giờ đây, với việc Hegseth đã loại bỏ những người có khả năng đứng vững trước áp lực chính trị, câu hỏi đặt ra là: Ai sẽ nói "Không" nếu Trump ra lệnh thực hiện một cuộc tấn công hủy diệt một nền văn minh như ông đã từng đe dọa trên mạng xã hội? Quân đội Mỹ đang chuyển mình từ một định chế bảo vệ Hiến pháp sang một tổ chức bị "thanh lọc" để chỉ còn lại những người sẵn sàng chấp hành mọi mệnh lệnh từ Tổng thống, dù nó có vi phạm luật pháp quốc tế hay đạo đức quân nhân.
Sự trỗi dậy của chủ nghĩa cá nhân và sự xói mòn các giá trị chuyên môn đang đặt nước Mỹ vào một tình thế hiểm nghèo. Sức mạnh của Hoa Kỳ không chỉ nằm ở số lượng hàng không mẫu hạm hay tên lửa hành trình, mà nằm ở sự liêm chính của hệ thống chỉ huy. Khi sự liêm chính đó bị thay thế bằng lòng trung thành mù quáng, và khi những người lính ngoài mặt trận trở thành quân cờ trong các chiến dịch truyền thông của Nhà Trắng, cái giá phải trả sẽ không chỉ là sáu sinh mạng tại cảng Shaba, mà là vị thế dẫn đầu của nước Mỹ trên toàn cầu.
Trận chiến tại Lầu Năm Góc không còn là về "woke" hay "chống woke". Đó là trận chiến giữa sự chuyên nghiệp và sự nghiệp dư, giữa an ninh quốc gia và tham vọng chính trị cá nhân. Và trong cuộc chiến này, chính nước Mỹ đang tự bắn vào chân mình.