Moldova, quốc gia thường được biết đến là một trong những nền kinh tế nghèo nhất châu Âu, đang đứng trước một bước ngoặt địa chính trị đầy nguy hiểm. Khi sự chú ý của thế giới vẫn đổ dồn vào các chiến trường khốc liệt tại Ukraine, một cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng không kém phần nghiêm trọng đang dần hiện hữu tại quốc gia láng giềng nhỏ bé này. Các nhà phân tích quân sự và giới quan sát quốc tế bắt đầu chỉ ra một mô hình đáng lo ngại: Điện Kremlin dường như đang áp dụng chính xác những gì họ từng làm trước khi tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine và Georgia, và mục tiêu lần này là Moldova, cụ thể là vùng lãnh thổ ly khai Transnistria.
Trọng tâm của chiến lược này là chính sách "hộ chiếu hóa" đang được Nga đẩy mạnh một cách nhanh chóng. Bằng việc đơn giản hóa và tăng tốc quy trình cấp quyền công dân Nga cho người dân sinh sống tại Transnistria, Tổng thống Vladimir Putin đang thiết lập một tiền đề pháp lý và đạo đức để có thể can thiệp quân sự trong tương lai. Theo học thuyết quân sự của Moscow, nước Nga có quyền và nghĩa vụ bảo vệ công dân của mình ở nước ngoài, bất kể họ cư trú ở đâu. Đây không phải là một chiến thuật mới mẻ mà là một bài học cũ từng được áp dụng thành công tại Nam Ossetia, Abkhazia vào năm 2008, cũng như tại Crimea và vùng Donbas của Ukraine trước các cuộc can thiệp quân sự. Bằng cách biến một bộ phận dân cư nước láng giềng thành công dân Nga chỉ sau một đêm, Moscow tự tạo ra cho mình một cái bớ trigger địa chính trị có thể kích hoạt bất cứ lúc nào.
Để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của tình hình hiện tại, cần phải nhìn lại nguồn gốc lịch sử sâu xa của cuộc xung đột Transnistria. Khi Liên bang Xô viết tan rã vào năm 1991, Moldova tuyên bố độc lập và bắt đầu xây dựng bản sắc quốc gia riêng biệt. Tuy nhiên, dải đất hẹp nằm ở phía đông sông Dniester, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và có đa số người dân nói tiếng Nga và tiếng Ukraine, đã từ chối cắt đứt quan hệ với Moscow. Một cuộc nội chiến ngắn nhưng đẫm máu vào năm 1992 đã kết thúc bằng một thỏa thuận ngừng bắn, để lại Transnistria như một quốc gia ly khai trên thực tế. Dù không được cộng đồng quốc tế thừa nhận, vùng đất này vẫn tồn tại nhờ sự hỗ trợ tài chính, năng lượng và quân sự mạnh mẽ từ Nga. Kể từ đó, Moscow duy trì một lực lượng khoảng 1.500 binh sĩ tại đây dưới danh nghĩa "lực lượng gìn giữ hòa bình", đồng thời quản lý kho vũ khí khổng lồ từ thời Xô viết tại Cobasna.
Sự leo thang căng thẳng hiện nay gắn liền với sự thay đổi căn bản trong định hướng đối ngoại của Moldova dưới thời Tổng thống Maia Sandu. Đắc cử với một chương trình nghị sự chống tham nhũng và thân phương Tây mạnh mẽ, bà Sandu không hề giấu diếm tham vọng đưa Moldova thoát khỏi tầm ảnh hưởng của Nga để hội nhập sâu rộng vào Liên minh châu Âu. Dưới sự lãnh đạo của bà, Moldova đã chính thức được trao tư cách ứng cử viên gia nhập EU, một bước đi khiến Điện Kremlin tức giận bởi họ luôn coi các cựu cộng hòa Xô viết là vùng đệm an ninh và thuộc phạm vi ảnh hưởng độc quyền của mình. Chính phủ của bà Sandu cũng chủ động giảm bớt sự phụ thuộc lịch sử vào nguồn cung khí đốt của Nga, đa dạng hóa đối tác năng lượng và thắt chặt hợp tác an ninh với nước láng giềng Romania cùng các quốc gia phương Tây khác.
Đáp lại sự chuyển dịch này, Nga đã triển khai một chiến dịch chiến tranh hỗn hợp tinh vi nhằm gây bất ổn cho chính quyền Chisinau. Chiến dịch này bao gồm việc vũ khí hóa nguồn cung cấp năng lượng, tiến hành các cuộc tấn công mạng quy mô lớn và phát tán thông tin sai lệch nhằm chia rẽ xã hội Moldova. Moscow cũng bị cáo buộc tài trợ cho các cuộc biểu tình của phe đối lập, lợi dụng sự bất mãn của người dân trước tình trạng lạm phát phi mã và khó khăn kinh tế để kích động bạo loạn. Các cơ quan tình báo Moldova liên tục cảnh báo về những âm mưu đảo chính do các đặc vụ Nga gián tiếp dàn dựng thông qua các chính trị gia và tài phiệt thân Nga đang lưu vong. Mục tiêu cuối cùng của các hoạt động này là làm chệch hướng con đường gia nhập EU của Moldova và thiết lập một chính quyền thân Nga tại Chisinau.
Về mặt địa lý, Moldova nằm ở một vị trí cực kỳ nhạy cảm và dễ bị tổn thương khi bị kẹp giữa Romania - một thành viên của liên minh quân sự NATO - và Ukraine đang trong tình trạng chiến tranh. Vùng Transnistria chạy dọc theo biên giới phía đông của Moldova với Ukraine, tạo ra một mối đe dọa thường trực đối với sườn phía tây của Ukraine. Nếu quân đội Nga kiểm soát được toàn bộ miền nam Ukraine và thiết lập một hành lang trên bộ tới Transnistria, họ sẽ cô lập hoàn toàn Ukraine khỏi Biển Đen và áp sát biên giới NATO. Với một quân đội nhỏ bé, trang thiết bị lạc hậu và ngân sách quốc phòng hạn chế, Moldova hoàn toàn không đủ khả năng tự vệ trước một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn nếu không có sự can thiệp và hỗ trợ trực tiếp từ bên ngoài.
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, kho đạn Cobasna tại Transnistria cũng là một quả bom nổ chậm đe dọa an ninh khu vực. Được coi là một trong những kho vũ khí lớn nhất Đông Âu với khoảng 20.000 tấn đạn dược từ thời Chiến tranh Lạnh, việc quản lý và bảo đảm an toàn tại đây luôn là một thách thức lớn. Giới chuyên gia quân sự cảnh báo rằng bất kỳ sự cố ngoài ý muốn hay một cuộc đụng độ vũ trang nào xung quanh khu vực này cũng có thể dẫn đến một thảm họa nổ dây chuyền với sức tàn phá khủng khiếp. Nga liên tục từ chối rút quân và khí tài khỏi Cobasna bất chấp các nghị quyết của Liên hợp quốc và yêu cầu từ chính phủ Moldova, lấy lý do bảo vệ kho đạn này như một công cụ để duy trì sự hiện diện quân sự hợp pháp tại khu vực.
Trước những mối đe dọa ngày càng hiện hữu, phương Tây đã bắt đầu nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ Moldova. Liên minh châu Âu và Mỹ đã tăng cường viện trợ tài chính, cung cấp trang thiết bị phòng thủ phi sát thương và hỗ trợ nâng cao năng lực an ninh mạng cho Chisinau. Romania cũng cam kết sẽ hỗ trợ tối đa cho quốc gia láng giềng anh em trong mọi tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, ranh giới giữa một cuộc chiến tranh lạnh ngoại giao và một cuộc xung đột vũ trang thực sự tại Moldova đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Khi Nga tiếp tục thực hiện các bước đi chiến lược tại Transnistria, tương lai an ninh của toàn bộ khu vực Đông Âu đang bị đặt trước những thách thức vô cùng lớn, và Moldova rất có thể sẽ là quân cờ tiếp theo trong bàn cờ địa chính trị đầy khốc liệt giữa Nga và phương Tây.