Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Mỹ và các đồng minh NATO vừa đạt đến một nấc thang nguy hiểm mới sau những tuyên bố vô cùng gay gắt từ Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth. Trong một bài phát biểu mang tính cảnh báo mạnh mẽ, người đứng đầu Lầu Năm Góc đã trực tiếp cáo buộc nhiều đối tác chiến lược trong liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương vì đã không đứng về phía Washington trong cuộc đối đầu căng thẳng với Iran. Động thái này không chỉ làm rạn nứt mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương vốn đã tồn tại hàng thập kỷ, mà còn dấy lên những hoài nghi sâu sắc về tương lai cam kết an ninh của Mỹ đối với các đồng minh châu Âu, đặc biệt là trong bối cảnh các mối đe dọa toàn cầu ngày càng phức tạp.
Theo ông Hegseth, kỷ nguyên mà các quốc gia đồng minh có thể thoải mái dựa dẫm vào chiếc ô bảo hộ an ninh khổng lồ của Mỹ mà không phải thực hiện các nghĩa vụ quân sự và tài chính tương xứng đã chính thức khép lại. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ không ngần ngại gọi hành vi của một số thành viên NATO là sự "ỷ lại" và cảnh báo rằng những quốc gia trốn tránh trách nhiệm sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng từ phía Washington. Ông nhấn mạnh rằng nước Mỹ đã chi ra hàng trăm tỷ USD để duy trì sự ổn định toàn cầu và bảo vệ các đồng minh, nhưng khi Washington cần đến sự đồng lòng và hỗ trợ quân sự trong chiến dịch đối phó với các hành động khiêu khích từ Tehran, câu trả lời nhận được từ nhiều thủ đô châu Âu lại là sự im lặng hoặc né tránh đầy thất vọng.
Sự bất bình của Washington bắt nguồn từ việc nhiều quốc gia thành viên chủ chốt của NATO từ chối tham gia trực tiếp hoặc hỗ trợ các chiến dịch quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là liên quan đến Iran. Trong khi Mỹ coi tầm ảnh hưởng và chương trình hạt nhân của Iran là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh toàn cầu và sự ổn định của các đồng minh trong khu vực, nhiều nước châu Âu lại có cách tiếp cận mềm mỏng hơn. Các quốc gia này từ lâu đã ưu tiên các giải pháp ngoại giao, tìm cách duy trì Thỏa thuận hạt nhân Iran và lo ngại rằng một cuộc xung đột quân sự trực tiếp với Tehran sẽ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đồng thời tạo ra làn sóng tị nạn khổng lồ đổ thẳng vào châu Âu. Sự khác biệt mang tính bản chất này trong chính sách đối ngoại đã tạo ra một hố sâu ngăn cách lớn giữa hai bờ Đại Tây Dương.
Tuyên bố của ông Pete Hegseth cũng phản ánh một xu hướng chính trị sâu sắc hơn đang định hình lại nước Mỹ, vốn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ học thuyết "Nước Mỹ trên hết". Nhiều nhà phân tích nhận định rằng những phát biểu của người đứng đầu Bộ Quốc phòng Mỹ là sự tiếp nối và cụ thể hóa quan điểm của cựu Tổng thống Donald Trump, người luôn chỉ trích NATO là một liên minh lỗi thời và bất công đối với người đóng thuế Mỹ. Việc Hegseth công khai chỉ trích các đồng minh ngay trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Iran đang nóng bỏng cho thấy Washington không còn kiên nhẫn với những lời hứa ngoại giao không đi kèm hành động thực tế. Lời cảnh báo "mọi chuyện đã kết thúc" từ vị bộ trưởng này là thông điệp rõ ràng nhất gửi tới Brussels rằng Mỹ sẵn sàng xem xét lại các cam kết quốc phòng của mình nếu không thấy được sự chia sẻ gánh nặng một cách công bằng.
Sự rạn nứt này diễn ra vào thời điểm địa chính trị nhạy cảm, khi các đối thủ chiến lược đang theo dõi chặt chẽ mọi sự chia rẽ trong lòng NATO. Một liên minh thiếu thống nhất trước hồ sơ nóng như Iran sẽ gửi đi một tín hiệu yếu ớt về khả năng phòng thủ tập thể. Nếu Mỹ giảm cam kết an ninh hoặc rút bớt lực lượng tại châu Âu để trừng phạt các đồng minh, cấu trúc an ninh lục địa già sẽ bị lung lay. Điều này buộc các quốc gia châu Âu phải tự lực cánh sinh về quốc phòng, một mục tiêu mà nhiều nước chưa sẵn sàng cả về năng lực lẫn ngân sách.
Phản ứng từ các nước thành viên NATO trước cáo buộc của ông Hegseth rất đa dạng nhưng nhìn chung đều mang sắc thái lo ngại. Một số quốc gia Đông Âu nhanh chóng ủng hộ lời kêu gọi tăng chi tiêu quốc phòng của Washington. Trong khi đó, các cường quốc Tây Âu như Pháp và Đức vẫn bảo vệ quan điểm rằng NATO là liên minh phòng thủ chung để bảo vệ lãnh thổ các thành viên, chứ không phải công cụ để Mỹ lôi kéo vào các cuộc phiêu lưu quân sự ngoài tầm kiểm soát tại Trung Đông hay các khu vực khác trên thế giới.
Cuộc khẩu chiến này chắc chắn sẽ còn tiếp diễn và có khả năng định hình lại các cuộc thảo luận tại các hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới. Khi áp lực từ Washington ngày càng gia tăng, các thành viên liên minh sẽ buộc phải đưa ra những lựa chọn khó khăn giữa việc nhượng bộ trước các yêu cầu quân sự của Mỹ để duy trì chiếc ô an ninh, hoặc đẩy nhanh tiến trình xây dựng một hệ thống phòng thủ châu Âu độc lập hoàn toàn. Dù lựa chọn theo hướng nào, mối quan hệ đồng minh chiến lược giữa Mỹ và châu Âu chắc chắn sẽ không bao giờ có thể quay trở lại trạng thái như trước đây, khi niềm tin chiến lược giữa hai bên đã bị tổn hại nghiêm trọng sau những tuyên bố thẳng thắn và lạnh lùng từ phía Washington.