Khi những lá phiếu cuối cùng được chốt lại trong đêm khuya tại Viện Lập pháp Đài Loan, một khoản ngân sách quốc phòng khổng lồ 7.800 tỷ tân đài tệ – tương đương 25 tỷ USD – đã chính thức được thông qua. Không phải là chiến thắng vang dội của phe cầm quyền Dân Tiến Đảng, mà là một thỏa hiệp đầy máu và nước mắt trước giờ G: chỉ còn hai ngày nữa, Tổng thống Donald Trump sẽ bước chân xuống Bắc Kinh để ngồi đối diện Chủ tịch Tập Cận Bình. Khoản tiền ấy không chỉ là vũ khí, mà là lời tuyên chiến ngầm gửi đi hai hướng: Bắc Kinh đừng hòng coi Đài Loan là miếng mồi dễ nuốt, và Washington đừng vội nghĩ rằng hòn đảo này đã tự giải giáp trước áp lực từ đại lục.
Nhưng đằng sau con số 25 tỷ USD là một câu chuyện đen tối hơn nhiều. Phiên bản cuối cùng bị cắt xén tàn nhẫn, chỉ còn khoảng hai phần ba so với đề xuất ban đầu của chính quyền Lại Thanh Đức. Hàng loạt chương trình then chốt xây dựng năng lực phòng thủ bất đối xứng – tên lửa phòng thủ chống đạn đạo tầm trung do Viện Khoa học Trung Sơn phát triển, các dòng UAV chiến thuật, UAV cất hạ cánh thẳng đứng, UAV trinh sát biển, xuồng không người lái, hệ thống chống UAV cơ động, module AI hỗ trợ phân tích tình báo – tất cả bị gạch bỏ gần như sạch sẽ. Tổng cộng 350 tỷ tân đài tệ biến mất trong một đêm. Quốc dân Đảng biện minh rằng họ không chấp nhận “trộn lẫn” mua sắm vũ khí Mỹ với sản xuất nội địa. Nhưng Bộ Quốc phòng Đài Loan đã cảnh báo thẳng thừng: những thứ bị cắt bỏ chính là “xương sống” của lá chắn Đài Loan. Không có chúng, hòn đảo sẽ trở nên mong manh trước sức ép hàng ngày của máy bay và tàu chiến Trung Quốc áp sát đường trung tuyến.
Đây không còn là tranh cãi ngân sách. Đây là cuộc đấu đá chính trị khốc liệt giữa hai phe, nơi Quốc dân Đảng – với Chủ tịch Chu Lập Luân vừa mới bắt tay Tập Cận Bình và nhắc lại “Đồng thuận 1992” – đang chơi một ván cờ nguy hiểm. Họ muốn gửi tín hiệu hòa hoãn tới Bắc Kinh, nhưng lại vô tình đẩy Đài Loan vào thế yếu trước khi Trump – người từng phê duyệt gói vũ khí lớn nhất lịch sử cho Đài Loan hồi tháng 12 năm ngoái – bước vào phòng họp ở Bắc Kinh. Phe Lam (Quốc dân Đảng) có thể biện minh rằng họ chỉ muốn tập trung mua vũ khí Mỹ để “thực dụng”, nhưng thực tế họ đã tự tay chặt đứt chân của chính chiến lược phòng thủ tự chủ. Trong kịch bản phong tỏa Đài Loan, kho đạn dự trữ bị cắt giảm sẽ trở thành lưỡi dao kề cổ. UAV nội địa bị hủy thì chuỗi công nghiệp công nghệ cao, việc làm, và khả năng sản xuất dài hạn cũng tan vỡ. Đài Loan không chỉ mất khả năng cầm cự, mà còn đánh mất tương lai công nghệ của chính mình.
Cú thông qua ngân sách này, dù bị cắt xén, vẫn mang ý nghĩa biểu tượng khổng lồ. Nó khẳng định với thế giới rằng Đài Loan vẫn sẵn sàng chi tiền để bảo vệ chủ quyền, chứ không phải tự trói tay chờ Bắc Kinh nuốt chửng. Nhưng chính sự cắt xén ấy lại trao cho Tập Cận Bình một quân bài mạnh mẽ trong cuộc gặp Trump. Nếu ngay cả người Đài Loan do chính dân bầu ra còn do dự chi tiền cho phòng thủ tự chủ, thì phe diều hâu ở Washington sẽ khó mà tiếp tục cam kết “bảo vệ vô điều kiện”. Và Trump, với bản tính doanh nhân, luôn tính toán chi phí – lợi ích, chắc chắn sẽ nhận ra điều đó.
Bây giờ, mọi ánh mắt đổ dồn về cuộc gặp lịch sử ngày 14 tháng 5 tại Bắc Kinh – cuộc chạm trán đầu tiên giữa Trump nhiệm kỳ hai và Tập Cận Bình kể từ thượng đỉnh Hàn Quốc tháng 10 năm 2025. Lần trước, hai bên đã đạt thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời: Mỹ giảm thuế từ 75% xuống 47%. Trump tự chấm cho mình 12/10 điểm. Lần này, ông mang theo “năm chữ B”: Boeing (hy vọng Trung Quốc mua 500 máy bay để cứu ngành hàng không Mỹ), Beef (thịt bò), Beans (đậu nành), Board of Trade (cơ chế ủy ban thương mại song phương), và Board of Investment (phối hợp đầu tư). Tất cả đều nhằm cứu thâm hụt thương mại và tạo việc làm cho cử tri Mỹ.
Đổi lại, Tập Cận Bình chỉ đưa ra “ba chữ T” lạnh lùng: Taiwan, Tariffs, Technology. Điểm nóng nhất chính là Đài Loan. Bắc Kinh muốn Washington thay cụm từ “không ủng hộ Đài Loan độc lập” (not support) thành “phản đối Đài Loan độc lập” (oppose) – chỉ một từ nhưng thay đổi toàn bộ lập trường. Họ còn đòi Mỹ chuyển từ “giải quyết hòa bình” sang “thống nhất hòa bình”, đồng thời cấm Lại Thanh Đức quá cảnh Mỹ. Năm 2025, Lại Thanh Đức chưa từng đặt chân lên đất Mỹ. Nếu lần này tiếp tục bị từ chối, đó sẽ là tín hiệu rõ ràng: Washington đang nhượng bộ ngầm để đổi lấy hợp đồng Boeing và đậu nành.
Nhưng Trump không thể nhượng bộ dễ dàng. Trong lòng Washington, một cỗ máy diều hâu đang vận hành không ngừng. Quốc hội Mỹ – với hơn 70 nghị sĩ Dân chủ và Thượng nghị sĩ hai đảng – vừa gửi thư cảnh báo Trump không được để xe hơi Trung Quốc tràn ngập thị trường. Thượng viện thông qua nghị quyết coi Trung Quốc là “mối đe dọa nghiêm trọng” đối với an ninh quốc gia. Bộ Ngoại giao Mỹ liên tục gây áp lực về tự do tôn giáo, chỉ trích Bắc Kinh bắt giữ các mục sư Cơ đốc giáo. Ngoại trưởng Marco Rubio đã từng nói rõ: nếu châu Âu không đứng cùng Mỹ về Đài Loan và Trung Quốc, thì đừng mơ Mỹ tiếp tục viện trợ Ukraine. Toàn bộ bàn cờ địa chính trị – Đài Loan, Ukraine, Iran, Trung Đông – đã bị xâu chuỗi thành một mặt trận duy nhất.
Trong khi đó, Trung Quốc đang chơi bài Iran khéo léo. Chỉ một tuần trước chuyến thăm của Trump, Ngoại trưởng Vương Nghị đã gặp Ngoại trưởng Iran. Bắc Kinh mua dầu Iran lớn nhất thế giới, đồng thời công khai bênh vực quyền năng lượng hạt nhân “vì mục đích hòa bình” của Tehran và chỉ trích trừng phạt Mỹ. Eo biển Hormuz rung chuyển vì chiến tranh Iran đang đẩy giá dầu vọt lên, đe dọa trực tiếp xuất khẩu Trung Quốc. Tập Cận Bình cần eo biển mở cửa nhanh hơn cả Trump. Nhưng đồng thời, Bắc Kinh vẫn tiếp tục mua khí đốt Nga, cung cấp công nghệ lưỡng dụng cho Moscow – hành động mà phương Tây gọi là “bảo mẫu chiến lược” cho Putin. Sự hai mặt ấy khiến lời kêu gọi “tôn trọng chủ quyền” của Trung Quốc trở nên trơ trẽn.
Cuộc gặp Trump-Tập vì thế không phải là hội nghị thượng đỉnh thân thiện. Đó là trận mặc cả khốc liệt giữa hai siêu cường, nơi Đài Loan bị đặt lên bàn cân. Trump muốn thắng lớn để chứng minh ông là “người đàm phán vĩ đại nhất”. Nhưng phe diều hâu trong chính quyền ông – từ Quốc hội, Bộ Ngoại giao, Lầu Năm Góc – không cho phép ông đi quá giới hạn. Ngay cả danh sách CEO tháp tùng cũng bị cắt giảm mạnh vì sợ hình ảnh “Mỹ đi xin hàng Trung Quốc”.
Phía sau những cái bắt tay và pháo hoa truyền thông, mâu thuẫn cấu trúc không biến mất. Dư thừa công suất Trung Quốc, tiêu dùng nội địa yếu, thâm hụt thương mại Mỹ, cạnh tranh công nghệ bán dẫn – tất cả vẫn nguyên vẹn. Trung Quốc đã tái cấu trúc xuất khẩu, giảm phụ thuộc đậu nành Mỹ bằng cách đầu tư mạnh vào Brazil. Thuế quan Mỹ cũng mất dần sức mạnh sau khi Bắc Kinh dùng đất hiếm phản đòn. Quan hệ Mỹ-Trung giờ đây không còn là thương mại đơn thuần, mà là cuộc đấu bá quyền một mất một còn.
Việc Đài Loan thông qua ngân sách 25 tỷ USD, dù bị cắt xén, đã củng cố thêm lập trường cứng rắn của Washington. Nó cho Trump lý do để tiếp tục bán vũ khí, giữ Đài Loan làm tiền đồn chiến lược. Nhưng nó cũng phơi bày điểm yếu chí mạng: nếu Quốc dân Đảng tiếp tục chặn các dự án tự chủ, Đài Loan sẽ trở thành gánh nặng thay vì tài sản chiến lược. Bắc Kinh hiểu rõ điều đó. Và trong phòng họp ngày 14 tháng 5, Tập Cận Bình chắc chắn sẽ dùng chính sự chia rẽ nội bộ Đài Loan để ép Trump nhượng bộ.
Cuộc chơi eo biển Đài Loan chưa bao giờ nguy hiểm đến thế. 25 tỷ USD chỉ là mở đầu. Phía trước là một cuộc đối đầu dài hơi, nơi mỗi đồng tiền, mỗi UAV bị cắt, mỗi từ ngữ trong tuyên bố chung đều có thể thay đổi vận mệnh của 23 triệu người Đài Loan – và cả trật tự thế giới.