Diễn biến mới nhất từ Kyiv và Washington cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với vẻ bề ngoài. Zelenskyy vừa trở về từ các chuyến công du Azerbaijan và Saudi Arabia, nơi ông ký thỏa thuận an ninh và năng lượng, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm drone và phòng không. Ông khẳng định rõ ràng: “Các lô vũ khí từ Mỹ vẫn tiếp tục đến Ukraine dù có chiến tranh Iran, và các cuộc tấn công tầm xa của chúng tôi vẫn đang đè nặng lên sản xuất dầu mỏ và nhà máy của Nga”. Nhưng đằng sau tuyên bố trấn an ấy là nỗi lo thực tế: kho vũ khí Mỹ đang bị căng mỏng bởi nhu cầu phòng không ở Hormuz và Israel, trong khi Nga liên tục dội hơn 660 drone và tên lửa chỉ trong một đêm, giết chết hàng chục người dân thường tại Dnipro và các khu vực khác.
Tổng thống Trump, người từng chỉ trích mạnh mẽ việc viện trợ vô hạn cho Ukraine, đang ở vị thế khó khăn. Ông đã ra lệnh phong tỏa Hormuz, điều động thêm tàu sân bay, và cho phép hải quân “bắn và tiêu diệt” bất kỳ tàu nhỏ nào của Iran rải mìn. Năng lượng toàn cầu bị đe dọa, giá dầu tăng vọt, và cử tri Mỹ bắt đầu cảm nhận qua giá xăng. Trong bối cảnh ấy, việc tăng gấp đôi vũ khí tầm xa cho Ukraine – bao gồm thêm hệ thống Patriot hoặc thậm chí Tomahawk – không chỉ là vấn đề ngân sách mà là lựa chọn chiến lược: ưu tiên chặn Iran hay duy trì áp lực lên Putin?
Phân tích chiến thuật cho thấy Zelenskyy đang chơi một ván cờ đa tầng. Ông không cầu xin viện trợ miễn phí mà đề nghị các “mega deal” mua sắm vũ khí trị giá hàng chục tỷ USD, đồng thời cung cấp công nghệ drone để đổi lấy sự hỗ trợ từ các nước Vùng Vịnh đang bị Iran đe dọa. Đây là cách Kyiv biến chính mình thành đối tác hữu ích thay vì gánh nặng. Đồng thời, các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga tiếp tục gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng cho Moscow, buộc Putin phải phân tán lực lượng giữa Ukraine và hỗ trợ gián tiếp cho Iran. Nhưng nếu Mỹ thực sự cắt giảm dòng chảy vũ khí để ưu tiên Trung Đông, Ukraine có nguy cơ mất thêm lãnh thổ ở Donbas và Kharkiv, nơi Nga đang đẩy mạnh các cuộc tấn công bộ binh quy mô lớn.
Địa chính trị rộng lớn hơn lộ rõ sự phân tâm nguy hiểm của Washington. Trong khi Trump bận đối phó Hormuz – nơi Iran tuyên bố không thể mở lại eo biển do “vi phạm ngừng bắn” của Mỹ và Israel – Nga đang tận dụng khoảng trống để tăng cường oanh tạc. Các cuộc trao đổi tù binh gần đây qua trung gian Mỹ và UAE cho thấy vẫn còn kênh đối thoại, nhưng không đủ để thay đổi cục diện chiến trường. Trump đã từng tạm dừng một phần viện trợ để ép Kyiv đàm phán, nhưng sau đó cho phép tiếp tục với điều kiện châu Âu gánh phần lớn chi phí qua cơ chế NATO. Đây chính là bản chất “America First”: Mỹ không rút hẳn, nhưng không còn là người trả bill chính.
Hệ lụy dài hạn rất đáng báo động. Nếu Ukraine bị coi là “mặt trận thứ cấp”, Putin sẽ cảm thấy được khuyến khích leo thang, có thể dẫn đến các cuộc tấn công sâu hơn vào lãnh thổ NATO hoặc hợp tác chặt chẽ hơn với Iran và Triều Tiên. Ngược lại, nếu Trump nhượng bộ và tăng viện trợ tầm xa, ông có nguy cơ bị phe MAGA chỉ trích “lại kéo Mỹ vào chiến tranh vô tận”. Khảo sát nội bộ cho thấy cử tri Cộng hòa ngày càng mệt mỏi với chi phí nước ngoài, đặc biệt khi giá năng lượng trong nước tăng vì Hormuz. Thượng viện GOP đang rạn nứt, với một số nghị sĩ ủng hộ Ukraine mạnh mẽ trong khi phe Trumpist ưu tiên biên giới và kinh tế nội địa.
Từ góc nhìn quân sự, yêu cầu tăng gấp đôi vũ khí tầm xa của Zelenskyy có cơ sở rõ ràng. Ukraine đang mất dần khả năng phòng không trước các đợt tập kích quy mô lớn của Nga. Hệ thống Patriot vẫn khan hiếm, và kho đạn dược Mỹ bị hao mòn bởi cả hai mặt trận. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có đạn tầm xa chính xác, Ukraine sẽ khó duy trì các cuộc phản công kinh tế nhắm vào dầu mỏ Nga – thứ đang giúp Kyiv bù đắp phần nào thiệt hại trên chiến trường. Tuy nhiên, cung cấp Tomahawk hoặc ATACMS nâng cấp có nguy cơ leo thang trực tiếp với Moscow, điều mà Trump luôn muốn tránh để tập trung đàm phán hòa bình.
Trump hiểu rõ áp lực này. Ông đã công khai nói rằng Mỹ sẽ gửi thêm vũ khí phòng thủ, nhưng nhấn mạnh châu Âu phải chi trả. Đây là cách ông chuyển gánh nặng sang đồng minh, đồng thời giữ đòn bẩy để ép Zelenskyy ngồi vào bàn đàm phán với Putin. Nhưng Kyiv không dễ nhượng bộ lãnh thổ. Zelenskyy đang tận dụng mọi diễn đàn quốc tế – từ Baku đến Riyadh – để xây dựng liên minh thay thế, biến Ukraine thành nhà cung cấp an ninh và công nghệ cho khu vực đang bất ổn vì Iran.
Câu hỏi then chốt không phải là Ukraine có bị bỏ rơi hoàn toàn hay không, mà là Trump sẽ vẽ ra giới hạn nào cho “America First”. Nếu ông tiếp tục cho phép dòng vũ khí chảy dù chậm hơn, Kyiv có thể cầm cự đến cuối năm. Nếu ông siết chặt để ưu tiên Hormuz và midterm, Nga sẽ có cửa sổ chiến lược quý giá. Trong khi đó, châu Âu đang tăng tốc tự cường quốc phòng, nhưng vẫn phụ thuộc vào Mỹ về tình báo và đạn dược cao cấp. Trung Quốc và Nga thì quan sát, chờ đợi sự mệt mỏi của Washington để viết lại quy tắc toàn cầu.
Tổng thống Trump không chơi theo kịch bản cũ của Washington. Ông coi xung đột Ukraine là di sản cần kết thúc bằng đàm phán, không phải chiến thắng quân sự. Nhưng Hormuz đang buộc ông phải chọn: duy trì áp lực lên Nga để giữ uy tín siêu cường, hay tập trung nguồn lực vào Trung Đông để bảo vệ kinh tế Mỹ. Zelenskyy, bằng yêu cầu tăng gấp đôi vũ khí tầm xa, đang buộc Nhà Trắng phải trả lời công khai. Đó không chỉ là câu hỏi về viện trợ – đó là câu hỏi về vị thế của Mỹ trong thế giới hỗn loạn 2026, nơi một cuộc chiến ở Đông Âu và một phong tỏa ở Vùng Vịnh có thể quyết định ai sẽ định hình trật tự sau này.
Phân tích sâu hơn cho thấy kịch bản dài hạn phụ thuộc vào khả năng Trump cân bằng hai mặt trận. Nếu ông thành công trong việc buộc châu Âu gánh phần lớn và ép Kyiv nhượng bộ một phần lãnh thổ để đổi lấy hòa bình, “America First” sẽ được chứng minh là hiệu quả. Ngược lại, nếu Ukraine sụp đổ hoặc Hormuz kéo dài, Trump sẽ đối mặt với chỉ trích nội bộ gay gắt trước midterm, và các đối thủ địa chính trị sẽ nhân cơ hội này để thách thức trật tự do Mỹ dẫn dắt. Zelenskyy đang thử giới hạn, nhưng chính Trump mới là người quyết định liệu giới hạn ấy có bị phá vỡ hay không.