Khi Donald Trump bước vào năm thứ hai của nhiệm kỳ thứ hai tại Nhà Trắng năm 2026, với khẩu hiệu “America First” vang vọng như một lời tuyên chiến, bóng dáng của một lực lượng không chỉ tồn tại mà đang lặng lẽ nuốt chửng chính quốc gia mình bảo vệ hiện lên rõ nét hơn bao giờ hết: Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran – Pasdaran. Không phải quân đội thông thường, không phải lực lượng dân quân tạm thời, Pasdaran đã biến thành cỗ máy quyền lực song song, một “quốc gia trong quốc gia” có khả năng làm lung lay cả cấu trúc thần quyền Tehran và thách thức trực tiếp chiến lược Trung Đông của Trump.
Từ lò lửa khốc liệt của cuộc chiến Iran-Iraq 1980-1988, Pasdaran không sinh ra như một học thuyết quân sự hiện đại mà được tôi luyện bằng máu và lửa. Ayatollah Khomeini, khi ấy mới nắm quyền sau Cách mạng Hồi giáo 1979, đối mặt với một quân đội chính quy mang dấu ấn Mỹ và lòng trung thành nghi vấn. Saddam Hussein xâm lược chính là cơ hội để ông tạo ra đối trọng: một lực lượng dân quân tuyệt đối trung thành với lãnh tụ tối cao. Ban đầu chỉ là lực lượng bổ sung, Pasdaran nhanh chóng được trao quyền xây dựng lục-quân-hải-không quân riêng biệt từ năm 1987. Cuộc chiến kết thúc với tổn thất kinh hoàng, nhưng Pasdaran không chỉ sống sót – họ lột xác thành quân đội hoàn chỉnh, mang trong mình tinh thần “tử vì đạo” được hun đúc qua hàng trăm nghìn xác đồng đội nằm lại trên sa mạc Khuzestan.
Từ Chiến Binh Dân Quân Đến Đế Chế Kinh Tế Bóng Tối
Đó chính là chìa khóa để hiểu tại sao họ có thể “nuốt chửng” Iran. Sau chiến tranh, đất nước kiệt quệ, hàng triệu cựu binh không việc làm. Pasdaran không để khoảng trống đó trống rỗng. Họ xây dựng Khatam al-Anbiya – tập đoàn kinh tế khổng lồ kiểm soát từ 25% đến 35% GDP Iran. Từ khai thác mỏ khí South Pars đến xây dựng tàu điện ngầm Tehran, từ đường sá biên giới đến các dự án hạ tầng chiến lược, Pasdaran trở thành nhà thầu độc quyền, hưởng ưu đãi thuế gần như miễn trừ như các quỹ tôn giáo. Họ sở hữu ngân hàng, công ty truyền thông, thậm chí kiểm soát một phần ngành dầu khí. Năm 2005, tư lệnh cảnh sát quốc gia cũng xuất thân từ hàng ngũ này. Một tổ chức từng là thanh kiếm bảo vệ chế độ nay đã trở thành cỗ máy tài chính tự chủ, khiến bất kỳ nỗ lực cải cách nào từ tổng thống dân cử cũng phải e dè.
Sức mạnh kinh tế ấy không tách rời sức mạnh quân sự. Pasdaran vận hành như một tập đoàn vũ trang: vừa xây dựng cơ sở hạ tầng, vừa duy trì lực lượng sẵn sàng chiến đấu. Basij – lực lượng dân quân cơ sở – hiện có khoảng 90.000 lính thường trực và hơn một triệu dự bị, len lỏi vào mọi ngóc ngách xã hội: trường học, nhà máy, đại học. Nhiệm vụ của họ không chỉ là phòng thủ mà là trấn áp nội bộ. Năm 1999, 24 chỉ huy Pasdaran ký thư tối hậu thư cảnh báo Tổng thống Khatami: nếu không cứng rắn với biểu tình sinh viên, họ sẽ can thiệp trực tiếp. Đó là tuyên bố công khai rằng Pasdaran không chỉ bảo vệ lãnh tụ tối cao Khamenei mà còn sẵn sàng lật ngược bàn cờ chính trị nếu cần.
Chiến Tranh Bất Đối Xứng: Eo Biển Hormuz Và Những Đàn Ong Tốc Độ
Về mặt quân sự, Pasdaran không theo đuổi đối đầu trực diện với Mỹ hay Israel. Họ chọn con đường bất đối xứng – con đường thông minh và nguy hiểm nhất. Hải quân Pasdaran không xây dựng tàu sân bay hay hạm đội lớn; họ sở hữu hàng trăm tàu cao tốc mang tên lửa chống hạm và thủy lôi, áp dụng chiến thuật “bầy đàn”. Trong eo biển Hormuz – nơi 20% dầu mỏ thế giới đi qua – những “đàn ong” này có thể bao vây, áp sát và tê liệt bất kỳ tàu chiến Mỹ nào chỉ trong vài giờ. Dưới thời Trump 2026, khi Washington tái áp đặt chính sách “áp lực tối đa”, chiến lược này trở thành vũ khí răn đe tinh vi: Iran không cần bắn phát súng đầu tiên, nhưng chỉ cần đe dọa đóng cửa eo biển là đủ khiến giá dầu toàn cầu vọt lên và làm lung lay liên minh Mỹ-Trung Đông.
Lục quân Pasdaran cũng theo mô hình phi tập trung: các đơn vị du kích độc lập tại 31 tỉnh, sẵn sàng chiến đấu địa phương ngay cả khi Bộ Tổng tham mưu Tehran bị phá hủy. Đơn vị tinh nhuệ Saberin chuyên chống nổi dậy và chiến tranh đô thị. Còn lực lượng hàng không vũ trụ – viên ngọc quý – nắm giữ tên lửa đạn đạo Shahab, Emad, cùng hàng trăm drone Shahed có khả năng bay 24 giờ, tấn công chính xác Israel hay căn cứ Mỹ. Họ còn kiểm soát hệ thống phòng không then chốt và cả lực lượng không gian, phát triển vệ tinh quân sự và tên lửa đẩy – nền tảng cho tham vọng hạt nhân tương lai.
Mạng Lưới Quds: Những Cánh Tay Dài Vươn Ra Toàn Trung Đông
Nhưng sức mạnh thực sự khiến Pasdaran trở thành nỗi ám ảnh của Washington nằm ở Lực lượng Quds – cánh tay bí mật được thành lập năm 1990 với chỉ 5.000-15.000 quân. Dưới sự chỉ huy của tướng Qasem Soleimani (đến khi ông bị Mỹ ám sát năm 2020), Quds đã xây dựng đế chế ủy nhiệm: Hezbollah ở Lebanon, Houthis ở Yemen, dân quân Shia ở Iraq, các nhóm ở Syria và Afghanistan. Đây không phải quân đội xâm lược mà là “xuất khẩu cách mạng” – cung cấp vũ khí, huấn luyện, tiền bạc và ý thức hệ. Đại học Imam ở Tehran trở thành lò đào tạo đặc nhiệm nước ngoài. Kết quả: Iran có thể gây chiến tranh mà không cần đưa lính chính quy ra mặt trận, buộc Mỹ và Israel phải đối phó với hàng loạt “điểm nóng” cùng lúc với chi phí thấp.
Dưới thời Trump trở lại, mạng lưới này càng trở nên nguy hiểm. Các cuộc tấn công của Houthis vào tàu bè Biển Đỏ, Hezbollah giằng co với Israel, dân quân Iraq nhắm vào căn cứ Mỹ – tất cả đều mang dấu ấn Quds. Pasdaran không chỉ bảo vệ Iran; họ đang định hình lại bản đồ Trung Đông theo cách mà ngay cả quân đội chính quy Iran cũng không thể làm được.
Niềm Tin Tử Vì Đạo Và Rủi Ro Của Một Cỗ Máy Quá Mạnh
Cốt lõi của tất cả là ý thức hệ. Pasdaran không chiến đấu vì lãnh thổ hay tài nguyên; họ chiến đấu vì “cách mạng Hồi giáo” – một cuộc thánh chiến mà Mỹ là “Đại Satan”, Israel là “Tiểu Satan”. Tinh thần tử vì đạo từ cuộc chiến Iran-Iraq vẫn là chất keo gắn kết. Đó là lý do họ sẵn sàng hy sinh, sẵn sàng đối đầu bất chấp chênh lệch công nghệ. Nhưng chính sức mạnh ấy cũng chứa đựng mầm mống sụp đổ. Nếu Pasdaran sụp, toàn bộ cấu trúc quyền lực Iran sẽ tan vỡ: kinh tế, an ninh nội bộ, mạng lưới ủy nhiệm – tất cả đều dựa vào họ. Một cuộc đối đầu trực tiếp với Mỹ dưới thời Trump có thể biến Pasdaran từ “người bảo vệ” thành “gánh nặng” mà chế độ không thể gánh nổi.
Hôm nay, năm 2026, khi Trump siết chặt vòng vây ngoại giao và quân sự, Pasdaran vẫn đứng đó – không chỉ là lực lượng vũ trang mà là hiện thân của một Iran không bao giờ chịu quỳ gối. Họ đã nuốt chửng quốc gia mình sinh ra. Câu hỏi còn lại chỉ là: liệu Washington có đủ quyết đoán để cắt đứt mạch máu của cỗ máy này trước khi nó nuốt luôn cả khu vực?