Khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon thêm ba tuần ngay sau cuộc họp tại Phòng Bầu dục, ông không chỉ kéo dài một thỏa thuận tạm thời – ông đang buộc cả khu vực Trung Đông phải đối mặt với thực tế phũ phàng rằng dưới nhiệm kỳ thứ hai của mình, “America First” không còn là sự rút lui mà là một trò chơi ngoại giao tàn nhẫn, nơi Mỹ dùng ceasefire như con bài mặc cả để kiềm chế Iran mà không đổ thêm máu. Đây là lúc mà một thỏa thuận mong manh giữa hai bên vốn đã chạm ngưỡng chiến tranh toàn diện trở thành sân khấu cho cuộc đối đầu lớn nhất kể từ khi Hormuz bùng nổ, nơi Iran vừa bắt giữ tàu hàng và triển khai đội tàu nhanh để thách thức ưu thế hải quân Mỹ. Nhưng đằng sau tuyên bố gia hạn ba tuần ấy là một chuỗi hệ lụy địa chính trị mà ngay cả các cố vấn thân cận nhất của Trump cũng bắt đầu thì thầm lo ngại: liệu Washington có đang tự tay trao cho Teheran thời gian để tái vũ trang, hay đây chính là cách Trump buộc Israel, Lebanon và các đồng minh Ả Rập phải trả giá cho sự phụ thuộc lâu năm vào Mỹ?
Hãy nhìn rõ bản chất chiến thuật. Không phải ngẫu nhiên mà Trump chọn gia hạn ceasefire thay vì ủng hộ Israel mở rộng chiến dịch hay trực tiếp can thiệp quân sự. Với hạm đội Thứ Năm vẫn hiện diện áp đảo ở Vùng Vịnh, Mỹ không cần đổ bộ. Họ chỉ cần duy trì áp lực qua ngoại giao, kết hợp tình báo vệ tinh và các cuộc tuần tra hải quân để ngăn Iran mở rộng xung đột. Đây là phiên bản hiện đại của học thuyết “hòa bình qua sức mạnh” mà Trump từng áp dụng với Triều Tiên, nhưng lần này quy mô lớn hơn, với Iran đang chơi trò “kiên nhẫn chiến lược” bằng cách bắt tàu ở Hormuz và triển khai đội tàu nhanh để làm gián đoạn vận tải. Teheran không sụp đổ; họ đang dùng ceasefire làm bình phong để củng cố lực lượng proxy ở Lebanon và Yemen, chờ Mỹ kiệt sức vì chi phí hậu cần và áp lực từ cử tri trong nước.
Địa chính trị mới là nơi câu chuyện trở nên nguy hiểm thực sự. Trong khi Trump bận gia hạn ceasefire, châu Âu đang chứng kiến nhu cầu năng lượng tái tạo tăng vọt sau cú sốc Hormuz, đồng thời Nga tiếp tục cung cấp dầu cho Cuba để duy trì ảnh hưởng ở Mỹ La Tinh. Moscow đang tận dụng sự phân tâm của Mỹ để củng cố “đế chế bóng tối” ở châu Phi và Caribbean. Bắc Kinh thì nhân cơ hội này đẩy mạnh xây đảo ở Biển Đông và tăng xuất khẩu sang EU, biến Hormuz hôm nay thành bài học cho Malacca ngày mai. Singapore và các nước ASEAN đã lặng lẽ cảnh báo rằng eo biển Hormuz chỉ là “buổi tập dượt” cho một cuộc khủng hoảng lớn hơn ở châu Á. Kết quả? Mỹ bị cô lập một phần trong chính liên minh do mình lãnh đạo, trong khi các đối thủ đang viết lại bản đồ quyền lực toàn cầu bằng dầu mỏ và tàu nhanh.
Về kinh tế, đòn gia hạn ceasefire của Trump đã mang lại hiệu quả ngắn hạn nhưng chứa rủi ro dài hạn. Giá dầu tạm ổn định nhờ thị trường kỳ vọng đàm phán Mỹ-Iran, nhưng thực tế thì chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn rung chuyển vì Iran liên tục thách thức Hormuz. Cử tri Mỹ – đặc biệt tầng lớp lao động ở các bang sản xuất – không quan tâm đến “chiến thắng ngoại giao” mà họ quan tâm đến giá xăng và hóa đơn siêu thị. Thượng viện GOP buộc phải đẩy ngân sách ICE để trấn an cơ sở, nhưng ngay trong nội bộ Cộng hòa cũng xuất hiện rạn nứt: claim gian lận bầu cử của Trump đang lan rộng trước midterm theo khảo sát Reuters/Ipsos, trong khi DOJ cắt giảm hàng ngàn việc làm thực thi pháp luật dù ông hứa “tough on crime”. Trump đang thắng ở mặt trận ngoại giao ngắn hạn, nhưng đang thua ở mặt trận chính trị nội bộ.
Hơn nữa, động thái ceasefire đang vô tình tạo lợi ích bất ngờ cho Kyiv và các đồng minh châu Âu. Mỹ vẫn chuyển vũ khí cho Ukraine, trong khi châu Âu bắt đầu tự cường về năng lượng để giảm phụ thuộc vào tuyến đường Hormuz. Giáo hoàng lên án việc giết người biểu tình ở Iran không chỉ là phát ngôn tôn giáo mà còn phản ánh cách dư luận toàn cầu đang nhìn nhận xung đột Iran như một cơ hội để củng cố liên minh chống lại “chủ nghĩa bành trướng”. Zelenskyy công khai hoan nghênh bất kỳ động thái nào của Trump giảm leo thang Trung Đông – một thắng lợi chiến lược gián tiếp cho Kyiv trong khi Washington bị phân tâm. Nhưng rủi ro dài hạn không thể xem nhẹ. Nếu ceasefire sụp đổ sau ba tuần, Iran có thể đáp trả bằng proxy lớn hơn ở Lebanon, đẩy Israel vào cuộc chiến đa mặt trận. Nếu châu Âu tiếp tục do dự, NATO sẽ càng rạn nứt. Nếu Trung Quốc thấy cơ hội, họ sẽ đẩy mạnh ở Biển Đông và Đài Loan.
Trump hiểu rõ điều này hơn ai hết. Ông không chơi theo quy tắc cũ của Washington. Ông coi gia hạn ceasefire là cơ hội để buộc Saudi và UAE tăng sản xuất dầu, buộc châu Âu tăng chi quốc phòng, và buộc Israel đảm nhận vai trò “cảnh sát khu vực” mà không cần Mỹ đổ máu. Đây là phiên bản cực đoan của “America First” – không cô lập, mà là giao dịch tàn nhẫn bằng ngoại giao và sức mạnh hải quân. Ông tính toán rằng nếu Iran khuất phục, ông sẽ tuyên bố “hòa bình qua sức mạnh” trước midterm. Nếu không, ông có thể đổ lỗi cho “deep state”, các đồng minh hèn nhát, hoặc chính Teheran. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những đế chế vĩ đại thường sụp đổ không vì kẻ thù bên ngoài, mà vì họ đánh giá thấp chi phí của chính sức mạnh mình sử dụng. Ceasefire Lebanon-Israel hôm nay có thể là chiến thắng chiến thuật của Trump. Nhưng khi giá năng lượng vẫn cao, khi Iran tiếp tục bắt tàu, khi châu Âu quay lưng và Trung Quốc đẩy mạnh ở châu Á, câu hỏi sẽ không còn là liệu ceasefire có kéo dài hay không – mà là liệu “America First” có thực sự đặt Mỹ lên trên hết, hay chỉ là Trump đang đặt tương lai của siêu cường vào một ván cược mà thế giới chưa từng thấy ai thắng.