Ngày 29 của cuộc chiến tranh Iran – cuộc xung đột mà Tổng thống Donald Trump đã gọi là “chiến dịch cần thiết để loại bỏ mối đe dọa hạt nhân tồn vong” – vừa chứng kiến một bước ngoặt không thể đảo ngược. Lực lượng Houthi ở Yemen, những tay sai trung thành nhất của Tehran, chính thức khai hỏa. Không còn là những tuyên bố suông hay các cuộc tấn công lẻ tẻ vào tàu bè, mà là loạt tên lửa đạn đạo nhắm thẳng vào các mục tiêu quân sự nhạy cảm của Israel. Quả đạn bị hệ thống phòng không Israel đánh chặn, nhưng giá trị thực sự không nằm ở sức công phá vật lý. Nó là phát súng mở màn chính thức, kéo toàn bộ “Trục Kháng cự” do Iran dẫn dắt vào một giai đoạn chiến tranh đa mặt trận thực thụ. Trung Đông, từ eo biển Hormuz đến Bab al-Mandab, từ bầu trời Tehran đến sa mạc Negev, đang bước vào vòng xoáy mà không bên nào còn đường lui.
Người phát ngôn quân sự Houthi, Yahya Saree, tuyên bố rõ ràng: các chiến dịch sẽ tiếp tục cho đến khi “sự xâm lược của Mỹ và Israel” chấm dứt. Lời lẽ ấy không phải ngẫu hứng. Nó phản ánh một chiến lược đã được Tehran tính toán từ lâu: biến cuộc chiến từ đối đầu song phương Mỹ-Israel-Iran thành mạng lưới đối đầu đa hướng, nơi các lực lượng ủy nhiệm hành động đồng bộ, buộc Washington và Jerusalem phải phân tán nguồn lực trên nhiều chiến trường cùng lúc. Trước đó, dù đã công khai liên kết với Iran từ cuối tháng 2, Houthi vẫn kiềm chế không tấn công trực tiếp Israel. Phát đạn ngày 28 tháng 3 đã khép lại giai đoạn răn đe, mở ra giai đoạn tác chiến thực sự. Và với vị trí chiến lược kề cận eo biển Bab al-Mandab – cửa ngõ nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương – Houthi nắm trong tay chìa khóa có thể siết chặt dòng chảy thương mại toàn cầu chỉ bằng vài loạt tên lửa hoặc drone.
Biển Đỏ không còn là tuyến hậu cần an toàn. Các quốc gia ven vịnh đã hành động. UAE thiết lập vị trí chiến lược trên những đảo đối diện khu vực Houthi kiểm soát, đặc biệt quanh các cảng then chốt. Israel âm thầm mở rộng hiện diện tại Biển Đỏ, bao gồm cơ sở tại Somaliland. Những bước đi này cho thấy rõ: nếu cả eo biển Hormuz và Bab al-Mandab cùng bị gián đoạn, cú sốc sẽ không dừng lại ở Trung Đông. Giá dầu có thể vọt lên mức chưa từng thấy kể từ những năm 1970, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ rung chuyển, và lạm phát sẽ lan từ châu Âu sang châu Á. Thương mại quốc tế luôn có khả năng thích nghi – các tàu sẽ vòng qua Mũi Hảo Vọng, chi phí vận chuyển tăng vọt – nhưng cái giá ấy sẽ được tính bằng hàng tỷ đô la mỗi tuần, và cuối cùng, người tiêu dùng toàn cầu phải gánh chịu.
Song song với sức ép trên mặt biển, bầu trời Trung Đông đã trở thành chiến trường chính của một cuộc chiến tranh công nghệ cao. Không quân Mỹ và Israel không dồn hỏa lực vào các đơn vị tiền phương mà nhắm thẳng vào nền tảng sản xuất quân sự của Iran – những trụ cột quyết định khả năng duy trì chiến tranh dài hạn. Trọng tâm là hai lĩnh vực then chốt: hạt nhân và luyện kim. Luyện kim là xương sống của toàn bộ ngành công nghiệp vũ khí, từ khung thân drone đến vỏ tên lửa. Khi các nhà máy thép lớn tại Khuzestan và Isfahan – những cơ sở thuộc quyền kiểm soát trực tiếp của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo – bị phá hủy, không chỉ năng lực sản xuất bị tê liệt mà cả mạng lưới tài chính và quyền lực kinh tế của IRGC cũng lung lay tận gốc.
Chiến dịch không kích vào chương trình hạt nhân của Iran mang tính hệ thống và tàn nhẫn hơn. Lò phản ứng nước nặng Arak – cơ sở có khả năng sản xuất plutonium cấp vũ khí – đã bị phá hủy trước khi đi vào vận hành, tránh được nguy cơ phóng xạ nhưng cắt đứt một con đường quan trọng nhất hướng tới bom hạt nhân. Cơ sở sản xuất yellowcake tại Ardakan, nhà máy nước nặng tại Khondab cách Arak chỉ 75 km, và trung tâm tinh chế uranium tại Isfahan – tất cả đều nằm trong tầm ngắm. Khi từng mắt xích trong chuỗi cung ứng từ nguyên liệu thô đến uranium UF6 bị triệt tiêu, hiệu ứng domino lan rộng. Quá trình làm giàu uranium từ mức dân sự dưới 5% lên mức vũ khí trên 90% giờ đây không còn là mối đe dọa gần mà là giấc mơ xa vời. Các chuyên gia đánh giá, việc tái thiết toàn bộ hệ sinh thái hạt nhân này sẽ mất không dưới một thập kỷ, thậm chí lâu hơn nếu các đòn đánh tiếp tục.
Đây không còn là những cuộc không kích trả đũa thông thường. Đây là chiến lược “triệt tiêu tận gốc” mà Washington và Jerusalem đã chuẩn bị từ lâu, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng thống Trump. Ông Trump, với bản năng “America First” sắc lạnh, đã biến cuộc chiến này thành bài toán tái định hình cán cân quyền lực Trung Đông. Không phải ngẫu nhiên mà Thái tử Mohammed bin Salman của Ả Rập Saudi đang gia tăng áp lực lên Nhà Trắng – không phải để kiềm chế, mà để thúc đẩy loại bỏ hoàn toàn cấu trúc lãnh đạo hiện tại tại Tehran. Riyadh hiểu rõ: chỉ khi chế độ Hồi giáo cách mạng sụp đổ, bất ổn kéo dài mới thực sự chấm dứt. Sự liên kết giữa các quốc gia Arab Sunni với Israel và Mỹ đang trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết, biến “Trục Kháng cự” của Iran thành một liên minh ngày càng cô lập.
Phản ứng từ Tehran diễn ra nhanh chóng và mang tính leo thang rõ rệt. Danh sách mục tiêu được công bố trải dài từ các căn cứ Mỹ tại UAE, Saudi Arabia, Kuwait đến các thành phố Israel. Iran không chỉ muốn trả đũa mà còn cố gắng mở rộng chiến trường, kéo nhiều bên vào vòng xoáy để tăng chi phí cho đối phương đến mức không thể chịu đựng. Nhưng chiến thuật này đang tạo hiệu ứng ngược. Thay vì khiến các nước vùng Vịnh chùn bước, nó thúc đẩy họ liên kết chặt chẽ hơn. Các thỏa thuận quốc phòng bất ngờ giữa Ukraine và Saudi Arabia – cũng như Qatar, UAE – chính là minh chứng sống động. Kyiv mang đến kinh nghiệm thực chiến chống drone và tên lửa từ chiến trường Ukraine, trong khi Riyadh cung cấp nguồn lực tài chính dồi dào. Sự bổ sung này không chỉ giúp Ukraine duy trì sản xuất vũ khí mà còn trang bị cho các nước Arab khả năng đối phó với mối đe dọa drone Iran một cách hiệu quả hơn.
Trong bối cảnh ấy, một động thái gây tranh cãi sâu sắc từ Iran càng làm lộ rõ sự tuyệt vọng của chế độ. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo công bố hạ độ tuổi tham gia “hoạt động hỗ trợ chiến tranh” xuống còn 12 tuổi trong khuôn khổ chương trình “Vì Iran”. Trẻ em sẽ đảm nhận các nhiệm vụ hậu cần, tuần tra, kiểm soát trạm chốt. Đây là sự vi phạm trắng trợn Công ước Quyền Trẻ em mà Tehran từng ký kết. Hình ảnh những đứa trẻ 12-13 tuổi được huy động gợi nhớ đau đớn về cuộc chiến Iran-Iraq những năm 1980, khi hàng nghìn thiếu niên được trao “chìa khóa thiên đường” bằng nhựa và lao vào bãi mìn. Human Rights Watch đã ghi nhận hàng trăm trẻ em thiệt mạng chỉ trong các đợt đàn áp biểu tình gần đây. Việc hạ thấp ngưỡng tuổi như vậy không chỉ phản ánh áp lực nhân lực khổng lồ mà còn cho thấy giới lãnh đạo Iran sẵn sàng hy sinh cả thế hệ trẻ để duy trì quyền lực.
Những diễn biến trên chiến trường không chỉ là cuộc đối đầu quân sự. Chúng là bài kiểm tra toàn diện đối với khả năng thích nghi của xã hội dân sự trước chiến tranh hiện đại. Ở Israel, người dân đã quen với việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định trú ẩn; các trường hợp thương vong dân sự thường xuất phát từ việc cố tình ở lại ghi hình thay vì tìm nơi an toàn. Ngược lại, ở Iran, khoảng cách giữa nhận thức và hành động đang trở thành yếu tố quyết định sinh mạng. Một quả đạn 250 kg rơi xuống khu dân cư có thể phá hủy nhiều tòa nhà nhưng không gây thương vong nếu người dân kịp di chuyển vào hầm trú. Chiến tranh hôm nay không còn là chuyện giữa các quân đội, mà là giữa công nghệ, ý chí và hành vi của từng con người.
Giữa dòng chảy hỗn loạn ấy, một đề xuất phi quân sự hóa Gaza được đưa ra từ hội đồng quốc tế, với lộ trình 8 tháng rõ ràng: chuyển giao quyền kiểm soát, thu gom vũ khí hạng nặng của Hamas, phá hủy hệ thống đường hầm, rồi triển khai lực lượng quốc tế. Kế hoạch nghe có vẻ logic trên giấy. Nhưng ngay từ đầu, Hamas, Islamic Jihad và các lực lượng vũ trang khác tại Gaza đã bác bỏ. Không có sự đồng thuận từ bên nắm giữ thực quyền, mọi kế hoạch dù hoàn chỉnh đến đâu cũng chỉ là giấy tờ vô giá trị. Đây là quy luật cứng nhắc mà lịch sử Trung Đông đã lặp đi lặp lại: quyền lực thực sự không nằm ở nghị quyết Liên Hợp Quốc hay các hội nghị hòa bình, mà nằm ở nòng súng và ý chí sử dụng nó.
Tổng thống Trump, với phong cách quyết đoán đặc trưng, đang định hình một Trung Đông mới. Ông không ngần ngại yêu cầu các nước Arab gánh một phần chi phí chiến tranh. Ông duy trì áp lực tối đa lên Iran trong khi chuẩn bị các kịch bản phức tạp hơn, bao gồm sự hiện diện của Thủy quân Lục chiến Mỹ tại Vịnh Oman và các sư đoàn bộ binh cơ động cao. Sư đoàn Không vận 82 và Sư đoàn Bộ binh 3 – những lực lượng nổi tiếng với khả năng triển khai nhanh – đang sẵn sàng cho mọi tình huống. Dù Trump khẳng định không cần đưa quân bộ vào sâu, sự gia tăng hiện diện này cho thấy Washington đã chuẩn bị cho mọi kịch bản leo thang.
Iran vẫn duy trì nhịp độ phóng tên lửa cao, nhưng mỗi đợt tấn công lại càng lộ rõ sự chênh lệch công nghệ. Hệ thống phòng không tiên tiến của Israel và Mỹ tiếp tục chứng minh hiệu quả, trong khi các cơ sở công nghiệp then chốt của Tehran lần lượt sụp đổ. Chiến tranh đa mặt trận mà Houthi vừa chính thức nhập cuộc không phải là dấu hiệu của sức mạnh Iran, mà là nỗ lực tuyệt vọng để kéo dài cuộc chơi trước khi hệ thống sụp đổ hoàn toàn.
Khi khói lửa vẫn còn bao trùm từ Bab al-Mandab đến Hormuz, một điều rõ ràng hơn bao giờ hết: Trung Đông đang được tái định hình không phải bởi ngoại giao, mà bởi sức mạnh thô sơ và công nghệ vượt trội. Tổng thống Trump, với quyết tâm “không bao giờ để Iran có bom hạt nhân”, đang dẫn dắt một cuộc chuyển dịch lịch sử. Liệu “Trục Kháng cự” có thể sống sót qua giai đoạn này, hay đây sẽ là khởi đầu cho một Trung Đông không còn chỗ cho chế độ cách mạng Hồi giáo? Câu trả lời đang được viết bằng tiếng nổ của tên lửa, tiếng gầm của máy bay chiến đấu, và cả những tiếng thì thầm tuyệt vọng từ Tehran.