Khi lực lượng Mỹ chặn và boarding ba tàu chở dầu Iran ở vùng biển châu Á – cách xa Eo biển Hormuz hàng nghìn hải lý – Tổng thống Donald Trump không chỉ mở rộng chiến dịch phong tỏa mà còn gửi đi một thông điệp rõ ràng đến Tehran, Bắc Kinh và Moscow: dưới triều đại thứ hai của ông, “America First” không còn giới hạn trong một eo biển hẹp mà đã trở thành chiến lược săn lùng toàn cầu, không khoan nhượng và đầy tính toán rủi ro. Đây không phải là hành động ngẫu nhiên. Đây là bước leo thang chiến thuật được chuẩn bị kỹ lưỡng, biến cuộc đối đầu Hormuz thành một cuộc chiến hàng hải lan rộng khắp Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nơi 20% dầu mỏ thế giới từng chỉ đi qua một con đường nay có nguy cơ bị siết chặt ở nhiều điểm chốt. Nhưng đằng sau vẻ quyết liệt ấy là một chuỗi hệ lụy địa chính trị mà ngay cả các tướng lĩnh trong Lầu Năm Góc cũng bắt đầu thì thầm lo ngại: liệu Washington có đang tự tay trao cho Iran và các đồng minh của họ một vũ khí kinh tế chết người, hay đây chính là cách Trump buộc châu Âu và châu Á phải trả giá cho sự phụ thuộc vào tuyến đường huyết mạch mà Mỹ từng bảo vệ miễn phí?
Hãy nhìn rõ bản chất chiến thuật. Các tàu chở dầu Iran bị chặn ở vùng biển châu Á không phải là những con tàu ngẫu nhiên. Chúng là một phần của “hạm đội bóng tối” mà Tehran sử dụng để vận chuyển dầu lậu, vượt qua lệnh trừng phạt từ lâu trước khi Hormuz trở thành tâm điểm. Mỹ không chờ đợi. Với sự hỗ trợ của tình báo vệ tinh và tàu ngầm tấn công nhanh, lực lượng Mỹ đã boarding ba tàu chỉ trong vòng 48 giờ sau khi Iran phát video bắt giữ tàu hàng ở Hormuz. Đây là phiên bản nâng cấp của học thuyết phong tỏa mà Trump từng áp dụng với Venezuela và Cuba, nhưng lần này quy mô lớn hơn, đối thủ tinh vi hơn và hệ lụy kinh tế trực tiếp đập vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các nguồn tin nội bộ Pentagon xác nhận rằng chiến dịch này nhằm cắt đứt nguồn thu của Iran ở mọi điểm trên bản đồ, không chỉ ở Hormuz. Tuy nhiên, rủi ro va chạm với tàu Trung Quốc hoặc các tàu thương mại châu Á là rất cao, và một vụ việc nhỏ có thể châm ngòi cho xung đột trực tiếp Mỹ-Trung ở khu vực mà Bắc Kinh coi là sân sau của mình.
Địa chính trị mới là nơi câu chuyện trở nên nguy hiểm thực sự. Trong khi Trump bận mở rộng phong tỏa sang châu Á, Trung Quốc đã công khai khoe video tàu sân bay mới và cam kết xây thêm đảo nhân tạo ở Biển Đông. Đây không phải trùng hợp. Bắc Kinh đang tận dụng sự phân tâm của Mỹ để khẳng định chủ quyền, biến Hormuz hôm nay thành bài học cho Malacca và Đài Loan ngày mai. Đồng thời, Nga đẩy mạnh sử dụng hạm đội bóng tối để vận chuyển vũ khí nặng đến các đồng minh ở Tây Phi, vượt qua trừng phạt phương Tây. Moscow không chỉ cung cấp tình báo cho Iran mà còn củng cố “đế chế bóng tối” của mình ở châu Phi, nơi Mỹ từng có ảnh hưởng nhưng nay đang bị buộc phải rút lực lượng để ưu tiên Trung Đông. Châu Âu thì chứng kiến nhu cầu pin mặt trời trên mái nhà tăng vọt chưa từng có – một hệ quả trực tiếp của cú sốc năng lượng tồi tệ nhất lịch sử. Các hộ gia đình Đức, Pháp, Italy đổ xô lắp đặt hệ thống năng lượng tái tạo để tự bảo vệ trước hóa đơn điện tăng gấp đôi. Kết quả? Mỹ bị cô lập một phần trong chính liên minh do mình lãnh đạo, trong khi các đối thủ đang nhân cơ hội này để viết lại bản đồ quyền lực toàn cầu.
Về kinh tế, đòn đánh của Trump đã phản tác dụng ngay lập tức và đau đớn. Thị trường dầu ổn định tạm thời nhờ các nhà cái đặt cược 430 triệu USD vào giá giảm trước ceasefire, nhưng thực tế thì chuỗi cung ứng toàn cầu đang rung chuyển. Giá xăng Mỹ tăng, lạm phát quay lại, và các nhà phân tích Wall Street cảnh báo nếu phong tỏa lan rộng sang châu Á, GDP toàn cầu có thể giảm thêm 1%. Cử tri Mỹ – đặc biệt là tầng lớp lao động ở các bang công nghiệp – không quan tâm đến “chiến thắng chiến thuật” mà họ quan tâm đến hóa đơn xăng và giá thực phẩm. Thượng viện GOP buộc phải đẩy nhanh ngân sách 70 tỷ USD cho ICE bằng phiếu đơn phương để trấn an cơ sở, nhưng ngay cả trong nội bộ Cộng hòa cũng xuất hiện rạn nứt: Florida tranh cãi gay gắt về vẽ lại bản đồ bầu cử, trong khi nghi ngờ gian lận bầu cử của Trump đang lan rộng trước midterm theo thăm dò Reuters/Ipsos. Trump đang thắng ở mặt trận quân sự ngắn hạn, nhưng đang thua ở mặt trận chính trị nội bộ.
Hơn nữa, hành động chặn tàu ở châu Á đang vô tình tạo ra những lợi ích bất ngờ cho Kyiv. Mỹ vẫn chuyển vũ khí cho Ukraine, và các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào cơ sở dầu mỏ Nga tiếp tục không ngừng. Hoàng tử Harry bất ngờ xuất hiện ở Kyiv, kêu gọi Putin “dừng chiến tranh”, không chỉ là cử chỉ tượng trưng mà còn phản ánh cách châu Âu đang nhìn nhận xung đột Iran như một cơ hội để củng cố Ukraine thành “lá chắn” chống Nga. Zelenskyy công khai xác nhận viện trợ Mỹ chưa dừng lại – một thắng lợi chiến lược gián tiếp cho Kyiv trong khi Washington bị phân tâm. Nhưng rủi ro dài hạn là không thể xem nhẹ. Nếu phong tỏa toàn cầu đẩy Iran vào góc tường, Tehran có thể đáp trả bằng proxy ở Lebanon, Yemen hay thậm chí tấn công trực tiếp lực lượng Mỹ. Nếu châu Âu tiếp tục do dự, NATO có thể tan rã thêm. Nếu Trung Quốc thấy cơ hội, họ sẽ đẩy mạnh ở Biển Đông và Đài Loan.
Trump hiểu rõ điều này hơn ai hết. Ông không chơi theo quy tắc cũ của Washington. Ông coi phong tỏa mở rộng là cơ hội để buộc Saudi và UAE tăng sản xuất dầu, buộc châu Âu tăng chi quốc phòng, và buộc các đồng minh châu Á phải chọn phe. Đây là phiên bản cực đoan của “America First” – không cô lập, mà là giao dịch tàn nhẫn bằng sức mạnh hải quân. Ông tính toán rằng nếu Iran khuất phục, ông sẽ tuyên bố “hòa bình qua sức mạnh” trước midterm. Nếu không, ông có thể đổ lỗi cho “deep state”, các đồng minh hèn nhát, hoặc chính Tehran. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những đế chế vĩ đại thường sụp đổ không vì kẻ thù bên ngoài, mà vì họ đánh giá thấp chi phí của chính sức mạnh mình sử dụng. Việc chặn tàu ở châu Á hôm nay có thể là chiến thắng chiến thuật của Trump. Nhưng khi hóa đơn năng lượng đến tay cử tri Mỹ, khi châu Âu quay lưng, khi Trung Quốc đẩy mạnh ở Biển Đông, câu hỏi sẽ không còn là Iran có quỳ gối hay không – mà là liệu “America First” có thực sự đặt Mỹ lên trên hết, hay chỉ là Trump đang đặt tương lai của siêu cường vào một ván cược mà thế giới chưa từng thấy ai thắng.