Thế giới đang nín thở dõi theo từng nhịp đập hỗn loạn tại Trung Đông, nơi mà ranh giới giữa một thỏa thuận hòa bình lịch sử và một cuộc đại chiến khu vực chưa bao giờ mong manh đến thế. Trong tuần qua, bức tranh địa chính trị xoay quanh Iran đã biến thành một mê cung của những thông tin phản chiếu và những toan tính tàn khốc. Eo biển Hormuz – huyết mạch cung cấp 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu – đã trở thành biểu tượng cho sự bất định này: nó vừa mở ra để thị trường thở phào, thì ngay lập tức lại bị đóng sầm lại, đẩy giá năng lượng vào một vòng xoáy điên cuồng mới.
Nhưng dưới thời Tổng thống Donald Trump, Washington không còn chơi trò chơi chờ đợi. Hành động hỏa lực trực tiếp của tàu khu trục USS Brunswick nhắm vào một tàu hàng Iran cố tình phá vỡ lệnh phong tỏa vào ngày chủ nhật vừa qua không chỉ là một vụ va chạm hàng hải đơn thuần. Đó là một tuyên bố chủ quyền về trật tự thế giới mới mà Trump đang thiết lập: Ngoại giao phải được bảo trợ bằng sức mạnh hủy diệt.
Vết nứt trong "Pháo đài Tehran"
Sự kiện gây chấn động nhất không nằm ở những phát đạn trên biển, mà là sự rạn nứt công khai đến mức trần trụi bên trong bộ máy quyền lực của Iran. Khi Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Arachi nỗ lực phát đi tín hiệu hòa hoãn trên mạng xã hội X, tuyên bố mở cửa eo biển trong thời gian ngừng bắn, ông ngay lập tức bị chính Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tát một gáo nước lạnh.
Trên các tần số vô tuyến hàng hải quốc tế, IRGC không ngần ngại gọi người đứng đầu ngành ngoại giao quốc gia là "kẻ ngốc". Đây là một kịch bản chưa từng có tiền lệ. Sự chia rẽ này phản ánh một thực tế cay đắng: sau khi Mỹ và Israel loại bỏ hàng loạt nhân vật cấp cao đóng vai trò trung gian, cấu trúc quyền lực tại Tehran đang mất kiểm soát. Phe cứng rắn đang trỗi dậy, sẵn sàng thiêu rụi mọi nỗ lực đàm phán để bảo vệ vị thế chính trị của mình.
Câu hỏi đặt ra cho Washington lúc này là: Họ đang đàm phán với ai? Với một Chính phủ Iran đang bất lực hay với một lực lượng quân đội đang nắm giữ ngòi nổ? Chiến thuật "người tốt, kẻ xấu" có thể là một cách giải thích, nhưng thực địa cho thấy đây giống như một cuộc nội chiến âm ỉ về chiến lược hơn là một sự phối hợp nhịp nhàng.
Lệnh phong tỏa và "Nắm đấm sắt" của Trump
Tại Washington, Tổng thống Donald Trump vẫn duy trì một phong cách ngoại giao đầy mâu thuẫn nhưng quyết đoán. Một mặt, ông ca ngợi triển vọng của một thỏa thuận hòa bình tại Islamabad; mặt khác, ông ra lệnh cho Thủy quân lục chiến đổ bộ kiểm soát tàu Iran sau khi bắn thủng phòng máy của nó. "Con tàu đã bị chặn đứng," Trump tuyên bố với sự lạnh lùng đặc trưng của một nhà thương thuyết không chấp nhận sự thách thức.
Việc Mỹ bắt giữ tàu Iran là trường hợp thực thi vũ lực trực tiếp đầu tiên kể từ khi lệnh phong tỏa hải quân được áp dụng vào ngày 13 tháng 4. Nó gửi đi một thông điệp không thể nhầm lẫn tới Ayatollah: Mọi phép thử chiến lược về ý chí của Washington sẽ được trả giá bằng kim loại và lửa. Trump không chỉ muốn phong tỏa Iran về kinh tế; ông đang phong tỏa họ về không gian sinh tồn.
Sự rạn nứt đồng minh và bóng ma lạm phát toàn cầu
Tuy nhiên, chiến lược "Nước Mỹ trên hết" cũng đang bộc lộ những góc khuất. Tuyên bố bất ngờ của Trump trên mạng xã hội về việc cấm Israel tấn công Lebanon đã khiến nội các của Thủ tướng Netanyahu rơi vào trạng thái sốc. Sự thiếu đồng bộ giữa các dòng tweet của Tổng thống và chính sách thực tế của Nhà Trắng đang tạo ra một khoảng trống lòng tin với các đồng minh thân cận nhất.
Trong khi đó, lực lượng Houthi tại Yemen đã bắt đầu đe dọa đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb. Nếu cả hai yết hầu Hormuz và Bab el-Mandeb cùng bị thắt lại, thế giới sẽ đối mặt với một cuộc khủng hoảng tài chính chưa từng thấy. Các quốc gia như UAE đã bắt đầu rục rịch thiết lập các đường hoán đổi tiền tệ với Mỹ – một dấu hiệu rõ ràng cho thấy các cường quốc tài chính khu vực đang xây hầm trú ẩn cho một cơn đại địa chấn kinh tế.
** Islamabad: Điểm hẹn của định mệnh**
Mọi ánh mắt hiện đang đổ dồn về Islamabad, nơi cuộc gặp giữa Phó Tổng thống JD Vance và phía Iran dự kiến diễn ra. Thành phố này đã biến thành một pháo đài với 20.000 nhân viên an ninh. Liệu đây sẽ là nơi ký kết một "Thỏa thuận Abraham 2.0" hay chỉ là màn dạo đầu cho một cuộc leo thang không thể cứu vãn?
Lệnh ngừng bắn sẽ hết hạn vào thứ Tư. Khoảng trống giữa ngoại giao và xung đột đang thu hẹp lại từng giờ. Trump đang đánh cược cả di sản đối ngoại của mình vào một ván bài mà ở đó, đối phương đang phân tâm và nội bộ đang rúng động. Trong thế giới của Trump, không có chỗ cho sự mập mờ: Hoặc là một thỏa thuận toàn diện theo điều kiện của Mỹ, hoặc là sự sụp đổ hoàn toàn của thực thể thách thức trật tự đó.