90 phút. Đó là khoảng thời gian định mệnh ngăn cách giữa một cuộc hội đàm ngoại giao và một trận hỏa tiễn cấp tập có thể đưa Iran trở về thời kỳ đồ đá. Khi những chiếc pháo đài bay B-52 đã lướt đi trên bầu trời, mang theo "sức mạnh hủy diệt" theo đúng mô tả của Tổng thống Donald Trump, thế giới nín thở chờ đợi một tiếng nổ lớn từ Tehran. Nhưng tiếng nổ đó đã không đến. Thay vào đó là một thông điệp đanh thép phát đi từ Phòng Bầu dục: Mỹ đã thắng trong hiệp đấu then chốt này.
Việc Iran đồng ý mở cửa ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz không chỉ là một thắng lợi quân sự; đó là một sự khuất phục về mặt địa chính trị trước một chính quyền Trump vốn không còn giữ những lời răn đe trong ngăn kéo.
Nghệ thuật của sự cưỡng chế: Khi B-52 thay lời nói
Lịch sử sẽ ghi nhớ khoảnh khắc này như một minh chứng cho học thuyết "Hòa bình thông qua sức mạnh" (Peace through Strength) được đẩy tới giới hạn cực đại. Tổng thống Trump, trong vị thế đương nhiệm, đã không chọn cách tiếp cận đa phương rườm rà của những người tiền nhiệm. Ông đặt ra một thời hạn chót (deadline) và sẵn sàng thực hiện nó. Việc các phi đội ném bom chiến lược quay đầu ngay trước khi tiến vào không phận Iran là một màn trình diễn quyền lực có tính toán, gửi đi thông điệp: "Chúng tôi có thể xóa sổ các bạn, và chúng tôi đã định làm thế."
Sự can thiệp của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Thống tướng Asim Munir như những bên trung gian phút chót chỉ càng làm nổi bật vị thế "kẻ cầm lái" của Washington. Iran, vốn đã cố gắng huy động sinh viên và trẻ em làm "lá chắn sống" tại các nhà máy điện và cầu cống để ngăn chặn cuộc không kích, cuối cùng đã nhận ra rằng lá chắn đó không thể chống lại ý chí sắt đá của một Tổng thống đang quyết tâm mở toang yết hầu kinh tế thế giới.
Eo biển Hormuz: Mafia quốc tế hay Tự do hàng hải?
Trong đề xuất 10 điểm mà Tehran vội vã đưa ra để đổi lấy lệnh ngừng bắn 2 tuần, có một chi tiết khiến giới quan sát kinh ngạc: Khoản phí 2 triệu USD cho mỗi con tàu đi qua eo biển Hormuz. Đây không phải là một yêu cầu ngoại giao; đây là một nỗ lực nhằm "mafia hóa" tuyến đường thủy quốc tế trọng yếu nhất hành tinh.
Iran muốn dùng Hormuz để thu phí bảo kê, một hành động đẩy thế giới lùi lại hai thế kỷ, thời điểm mà các quốc gia tự ý xâu xé quyền tự do hàng hải. Tuy nhiên, bằng cách chấp nhận coi bản đề xuất này là "cơ sở có thể đàm phán", Trump đã thể hiện một sự khôn ngoan chiến lược. Ông không đồng ý với cái giá cắt cổ đó, nhưng ông dùng nó như một mồi nhử để kéo Tehran vào bàn ăn, nơi mà Mỹ đang nắm mọi quân bài tẩy. Mục tiêu tối thượng của Trump rất rõ ràng: Hormuz phải mở, dòng chảy dầu mỏ phải thông suốt để bảo vệ kinh tế Mỹ và đồng minh, còn việc mặc cả về tiền bạc sẽ là một trò chơi kéo dài mà ở đó Tehran luôn ở thế yếu.
Những rạn nứt trong "Trục kháng chiến"
Ngay cả khi lệnh ngừng bắn được công bố, những bóng ma chiến tranh vẫn lởn vởn. Việc tên lửa vẫn phóng từ lãnh thổ Iran về phía Tel Aviv ngay sau thông báo của Trump cho thấy một thực tế phũ phàng: Hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Iran đang rạn nứt sau hàng loạt vụ ám sát và không kích của Israel.
Tehran dường như đang mất quyền kiểm soát chính những quân bài mà họ từng tự hào. Sự độc lập đến mức hỗn loạn của các đơn vị tên lửa cấp dưới cho thấy bộ máy của Giáo chủ Khamenei đang lung lay. Trong khi đó, Israel – dưới sự vận động hành lang quyết liệt của Netanyahu – vẫn chưa hoàn toàn hài lòng với thỏa thuận này. Sự chia rẽ ngay trong nội bộ Washington, giữa một bên là JD Vance, Kushner ưu tiên giải pháp ngoại giao và một bên là các phe diều hâu, phản ánh sự phức tạp của bàn cờ Trung Đông. Nhưng trên tất cả, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Trump. Ông đã chọn cách tạm dừng thanh gươm để xem đối phương sẽ cúi đầu đến mức nào.
Cái giá của hòa bình tạm thời
Thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần này không phải là một hiệp ước hòa bình vĩnh viễn; nó là một quãng nghỉ để các bên kiểm kê thiệt hại và tính toán bước đi tiếp theo. Mỹ yêu cầu Iran từ bỏ năng lực làm giàu Uranium và giới hạn chương trình tên lửa đạn đạo – những "vương miện" của chế độ Hồi giáo. Đổi lại, Iran muốn dỡ bỏ hoàn toàn lệnh trừng phạt và chấm dứt các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon.
Nhưng hãy nhìn vào thực tế: Một đất nước phải thả tự do cho nhà báo Mỹ (Shelley Kittleson) ngay trước thời hạn chót để làm "quà cầu hòa" là một đất nước đang kiệt quệ. Một chế độ phải thừa nhận "những hạn chế kỹ thuật" (thực chất là mìn biển do chính họ rải ra) để cầu xin sự giúp đỡ trong việc điều tiết giao thông qua Hormuz là một chế độ đã mất đi sự kiêu hãnh.
Trận chiến tại eo biển Hormuz có thể chưa kết thúc bằng một vụ nổ hạt nhân, nhưng nó đã kết thúc bằng một sự định hình lại trật tự khu vực. Donald Trump đã chứng minh rằng trong kỷ nguyên của ông, ngoại giao không bắt đầu bằng những lời hứa, mà bắt đầu bằng tiếng động cơ của B-52 trên bầu trời. Iran đã mất quyền kiểm soát Hormuz theo cách nhục nhã nhất: Họ buộc phải mở cửa nó dưới họng súng, trong khi vẫn phải cố gắng thêu dệt một câu chuyện về "chiến thắng" cho công chúng trong nước.
Cái bẫy đã được giăng ra, và trong hai tuần tới, thế giới sẽ thấy liệu Tehran sẽ bước vào bàn đàm phán với tư cách một quốc gia bình thường, hay sẽ chọn cách tự sát dưới sức mạnh hủy diệt mà Washington đã sẵn sàng kích hoạt.