Khi những chiếc máy bay vận tải Mỹ ồ ạt hướng về Trung Đông vào cuối ngày 12 tháng 4 năm 2026, không ai còn nghi ngờ nữa: vòng xoáy mới của cuộc chiến đã bắt đầu. Tehran trở mặt. Tổng thống Donald Trump ra lệnh cho quân đội kết liễu Iran. Chỉ trong một ngày, hải quân Mỹ quét sạch eo biển Hormuz, mở lại cổ họng dầu mỏ của cả hành tinh. Đây không phải là một cuộc xung đột thông thường. Đây là khoảnh khắc lịch sử mà Washington quyết định viết lại bản đồ Trung Đông bằng lửa và thép, không khoan nhượng.
Những cuộc đàm phán tại Pakistan vừa tan vỡ trong thất vọng cay đắng. Iran hứa hẹn, rồi chùn bước. Trump, với bản năng của một nhà đàm phán bất khuất, không chờ đợi. Ông tuyên bố rõ ràng trước ống kính Fox News: “Tôi có thể đánh gục Iran chỉ trong một ngày. Tôi có thể xóa sổ toàn bộ hệ thống năng lượng của họ.” Lời nói ấy không phải hù dọa suông. Nó là lệnh hành động. Và hành động ấy đã bắt đầu.
Hormuz – yết hầu bị siết chặt, rồi bị xé toạc
Eo biển Hormuz từ lâu được gọi là “cổ họng” của kinh tế toàn cầu. Gần 20% dầu mỏ và khí đốt thế giới phải chảy qua đây. Iran từng nghĩ rằng việc rải thủy lôi và phong tỏa tuyến đường này sẽ là vũ khí bất bại, khiến cả thế giới quỳ gối trước áp lực năng lượng. Nhưng Washington đã lật ngược thế cờ. Ngày 11 tháng 4, hai chiến hạm chủ lực USS Frank E. Peterson và USS Michael Murphy băng qua eo biển, đánh dấu bước mở màn cho chiến dịch rà phá thủy lôi do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ chỉ huy. Đô đốc Brad Cooper xác nhận: lực lượng Mỹ đang thiết lập hành lang hàng hải an toàn. Từng mét vuông đáy biển sẽ bị quét sạch bằng drone dưới nước, trực thăng và hệ thống dò tìm hiện đại nhất.
Đây là đòn đánh kép: vừa quân sự vừa kinh tế. Trump tuyên bố phong tỏa toàn bộ, “tất cả hoặc không có gì”. Không tàu nào được phép đi qua nếu Iran còn kiếm tiền từ dầu mỏ. Hàng chục tàu chở dầu Iran đã bị chặn lại. Giá dầu vọt lên, nhưng Washington tính toán rằng cú sốc ngắn hạn này sẽ buộc Tehran phải quỳ. Các quốc gia vùng Vịnh nhanh chóng xây dựng đường ống thay thế. Châu Âu và châu Á quay lại với điện hạt nhân. Đòn bẩy Hormuz của Iran tan vỡ chỉ trong vài tuần.
Bên trong Tehran: vết nứt sâu hoắm bị khoét thêm
Nhưng đòn chí mạng không chỉ nằm ở Hormuz. Chiến lược của Mỹ và Israel đã đánh trúng tim đen chế độ: chia rẽ hai đầu não quân sự của Iran. Quân đội chính quy Artes – lực lượng mang tính quốc gia, thiên về phòng thủ lãnh thổ – vẫn còn nguyên vẹn bộ chỉ huy cấp cao. Ngược lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo IRGC – cánh tay vũ trang trung thành tuyệt đối với thần quyền – bị dập tan. Hàng loạt chỉ huy cấp cao bị loại bỏ. Các kho tên lửa, trung tâm chỉ huy, hệ thống điều phối bị san phẳng. IRGC từng là xương sống của chế độ, kiểm soát từ tên lửa đến mạng lưới ủy nhiệm khắp Trung Đông. Giờ đây, họ phải hoạt động phân tán, thậm chí che giấu danh tính.
Washington hiểu rõ: đánh sập IRGC là làm tê liệt khả năng đàn áp và chiến tranh bất đối xứng, nhưng giữ lại Artes là giữ một lối thoát. Nếu chế độ sụp đổ, Artes có thể trở thành lực lượng ổn định đất nước. Đây là đòn “chia để trị” cổ điển, được nâng cấp ở cấp độ địa chính trị hiện đại. Kết quả là mâu thuẫn nội bộ Iran lộ rõ như ban ngày. IRGC siết chặt quyền lực, phủ quyết đàm phán. Phe ôn hòa trong chính quyền dân sự thì không có thực quyền quân sự. Không ai thực sự kiểm soát được chương trình tên lửa hay hạt nhân – thứ mà Mỹ đòi hỏi phải dỡ bỏ hoàn toàn.
Trump đã nói đúng: “Tôi không muốn 90%, không muốn 95%. Tôi muốn tất cả.” Áp lực quân sự và kinh tế tiếp tục gia tăng sẽ khiến vết nứt lan rộng. Iran có thể không sụp đổ vì bom đạn, mà sụp đổ từ bên trong.
Erdogan – Netanjahu: ngòi nổ mới trên bàn cờ hỗn loạn
Trong khi Mỹ siết chặt thế cờ, một ngòi nổ khác đang bùng lên. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, sau khi Netanyahu chỉ trích ông “dung túng Iran và tàn sát người Kurd”, đã đáp trả bằng lời đe dọa rõ ràng: “Chúng ta sẽ tiến quân sang Israel giống như đã làm ở Karabakh và Libya.” Phát biểu tại hội nghị ở Istanbul, Erdogan cáo buộc Israel “giết hại trẻ em, phụ nữ và thường dân vô tội” ở Palestine và Lebanon. Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ lên án Netanyahu là “trơ tráo”, thậm chí nhắc lại lệnh bắt giữ của Tòa án Hình sự Quốc tế.
Netanyahu im lặng, nhưng Bộ trưởng Di sản Israel đã đề xuất cắt đứt quan hệ ngoại giao hoàn toàn với Ankara. Căng thẳng giữa hai đồng minh NATO từng ngầm này nay bùng nổ công khai. Thổ Nhĩ Kỳ, với quân đội lớn thứ hai NATO, có thể trở thành biến số nguy hiểm. Nếu Ankara thực sự can thiệp, toàn bộ Trung Đông sẽ rơi vào hỗn loạn lớn hơn.
Trật tự mới đang được viết lại bằng máu và dầu
Sau hơn 40 ngày giao tranh kể từ cuối tháng Hai, khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích quy mô lớn, cán cân đã nghiêng hẳn. Hơn 13.000 mục tiêu bị đánh trúng. Hệ thống phòng không Iran tan vỡ. Mạng lưới ủy nhiệm như Hezbollah bị bào mòn. Iran từng hy vọng dùng Hormuz để bóp nghẹt thế giới, nhưng chính nước cờ ấy đã phản đòn: giá dầu tăng vọt khiến các nước tìm đường thay thế, làm suy yếu đòn bẩy của Tehran vĩnh viễn.
Liên minh Mỹ-Israel chưa từng chặt chẽ đến vậy. Chia sẻ tình báo, phối hợp tác chiến, họ đang thiết lập ưu thế răn đe mà Iran không thể đối trọng. Nhưng Trump không tìm kiếm chiến thắng chớp nhoáng. Ông muốn một Trung Đông được tái định hình: Iran yếu đi, không còn khả năng gây bất ổn; dòng dầu chảy tự do; và một trục kinh tế mới nối Ấn Độ – Vùng Vịnh – Địa Trung Hải.
Lệnh ngừng bắn mong manh hiện tại chỉ là khoảng lặng. Bất kỳ sai lầm nào cũng có thể châm ngòi leo thang. Nhưng một điều không thể phủ nhận: Iran đã mất quyền chủ động. Mỹ và đồng minh đang cầm nhịp. Họ không chỉ đánh bằng bom, mà còn bằng chiến lược dài hạn – quân sự, kinh tế, ngoại giao và tâm lý.
Rủi ro và cơ hội trong bóng tối địa chính trị
Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều nằm trong tầm kiểm soát. Nếu IRGC tái tổ chức và Artes chọn bảo vệ chế độ thay vì đất nước, Iran có thể trở nên cứng rắn hơn. Các hoạt động ngầm, lực lượng ủy nhiệm vẫn là quân bài nguy hiểm. Hơn nữa, cuộc phong tỏa Hormuz có thể đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao, gây bất ổn kinh tế cho cả đồng minh của Mỹ.
Nhưng Trump đã tính toán: ngắn hạn đau đớn, dài hạn thống trị. Ông hiểu rõ rằng trong thế giới phụ thuộc lẫn nhau, ai kiểm soát được điểm nghẽn chiến lược như Hormuz thì kiểm soát được vận mệnh khu vực. Và lúc này, Washington đang làm đúng điều đó.
Trật tự Trung Đông cũ đang tan vỡ. Bản đồ mới đang được vẽ bằng những đường kẻ lửa. Tehran có thể vẫn đứng, nhưng đã không còn là kẻ thống trị. Mỹ, dưới thời Trump, đã khẳng định: tự do hàng hải là lằn ranh đỏ. Và họ sẵn sàng dùng mọi sức mạnh để bảo vệ nó.
Cuộc chơi chưa kết thúc. Nhưng nhịp điệu đã thay đổi. Và Trung Đông, lần này, sẽ không còn như xưa.