Trong những ngày cuối tháng Ba năm 2026, khi thế giới vẫn còn đang lao đao vì giá dầu vọt lên mức kỷ lục và eo biển Hormuz bị phong tỏa gần như hoàn toàn, Tổng thống Donald Trump – vị tổng thống đương nhiệm của Hoa Kỳ – đã đưa ra một động thái vừa bất ngờ vừa đầy tính toán. Ông tuyên bố tạm dừng các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Iran đến ngày 6 tháng Tư theo giờ miền Đông, theo “yêu cầu của chính phủ Iran”. Nhưng đồng thời, Pentagon đang cân nhắc nghiêm túc việc điều thêm ít nhất 10.000 quân chiến đấu đến Trung Đông, nâng tổng số lực lượng Mỹ trong khu vực lên gần 70.000 người – mức cao nhất kể từ cuộc chiến Iraq 2003. Đây không phải là dấu hiệu hạ nhiệt. Đây là bước câu giờ chiến lược, là sự chuẩn bị lạnh lùng cho bốn đòn quyết định có thể thay đổi vĩnh viễn cục diện Trung Đông.
Căng thẳng đã leo thang kể từ cuối tháng Hai, khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào chương trình hạt nhân, tên lửa và cơ sở hạ tầng quân sự của Iran. Hơn 10.000 mục tiêu đã bị tấn công, hàng trăm tàu Iran bị vô hiệu hóa, và khả năng chiến đấu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) bị suy giảm nghiêm trọng. Thế nhưng, Tehran vẫn chưa gục ngã. Eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch vận chuyển 20% dầu mỏ thế giới – vẫn bị phong tỏa, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt và gây áp lực kinh tế khôn lường lên châu Âu, châu Á và cả nền kinh tế Mỹ. Iran đã biến “lá bài Hormuz” thành vũ khí răn đe mạnh mẽ nhất của mình, buộc Washington phải cân nhắc giữa đàm phán và hành động quân sự trực tiếp.
Trump, với bản năng của một nhà đàm phán cứng rắn, đã gửi đến Tehran một đề xuất hòa bình gồm 15 điểm qua kênh trung gian Pakistan. Nội dung cốt lõi: nới lỏng trừng phạt đổi lấy việc Iran từ bỏ làm giàu uranium, giới hạn chương trình tên lửa đạn đạo, ngừng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm (Hezbollah, Houthis, Hamas) và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Iran bác bỏ ngay lập tức, gọi đó là “yêu sách cực đoan, phi lý”, và đưa ra phản đề xuất năm điểm của riêng mình: ngừng tấn công, bồi thường chiến tranh, đảm bảo không tái diễn chiến tranh, và khẳng định chủ quyền của Tehran đối với Hormuz. Niềm tin giữa hai bên gần như bằng không. Các cuộc tiếp xúc gián tiếp qua Oman và Pakistan chỉ là lớp vỏ bọc cho một cuộc đấu trí khốc liệt hơn.
Chính trong bối cảnh đó, việc điều động thêm 10.000 quân – bao gồm khoảng 5.000 thủy quân lục chiến từ các đơn vị MEU trên tàu USS Tripoli và USS Boxer, cùng hàng ngàn lính dù từ Sư đoàn Dù 82 – trở thành tín hiệu rõ ràng nhất rằng Nhà Trắng không đặt hết hy vọng vào bàn đàm phán. Lực lượng này không chỉ tăng cường phòng thủ mà còn mở rộng đáng kể các lựa chọn tấn công trên bộ. Các nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết đây là bước chuẩn bị để Trump có “nhiều lựa chọn quân sự hơn”, ngay cả khi ông vẫn công khai nói về “thỏa thuận tốt đẹp”. Sự im lặng chiến lược của Lầu Năm Góc càng làm tăng thêm sức nặng: không tiết lộ chi tiết để tránh làm lộ kế hoạch, nhưng đủ để Tehran cảm nhận được áp lực thực sự.
Bốn kịch bản “đòn quyết định” mà Pentagon đang xem xét không phải là những suy đoán mơ hồ. Chúng được xây dựng dựa trên tình báo thực địa, mô hình tác chiến đã được thử nghiệm qua nhiều năm, và bài học từ các chiến dịch trước đây ở Iraq và Afghanistan. Mỗi kịch bản đều nhắm thẳng vào nền tảng kinh tế và quân sự của Iran, nơi mà IRGC và quân đội chính quy đang duy trì một cấu trúc song song đầy mâu thuẫn nội bộ.
Kịch bản đầu tiên – và được đánh giá là hiệu quả nhất – là tấn công hoặc phong tỏa đảo Kharg. Đây là “trái tim dầu mỏ” của Iran, nơi xử lý gần 90% lượng dầu thô xuất khẩu. Một cuộc đổ bộ hoặc phong tỏa nhanh chóng sẽ cắt đứt nguồn thu ngoại tệ chủ lực của Tehran ngay lập tức. Không còn tiền, ngân sách quân sự sụp đổ, mâu thuẫn giữa IRGC và quân đội chính quy có thể bùng nổ thành khủng hoảng nội bộ. Các nguồn tin tình báo cho biết Iran đã tăng cường phòng thủ trên đảo với bẫy mìn, radar và lực lượng bổ sung, nhưng quy mô đảo nhỏ (chỉ bằng một phần ba Manhattan) khiến nó vẫn dễ bị tổn thương trước sức mạnh đổ bộ của Mỹ. Nếu thành công, đây sẽ là đòn chí mạng mà không cần tiến sâu vào lãnh thổ Iran đại lục.
Kịch bản thứ hai nhắm vào đảo Larak – vị trí then chốt giúp Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Tại đây, Iran bố trí radar giám sát, căn cứ tàu tốc độ cao và hầm ngầm chứa tên lửa. Vô hiệu hóa Larak đồng nghĩa với việc làm suy yếu nghiêm trọng khả năng Iran phong tỏa tuyến vận chuyển dầu. Thủy quân lục chiến Mỹ, với hỗ trợ từ không quân và hải quân, có thể thực hiện các cuộc đột kích bằng trực thăng và tàu đổ bộ, kết hợp với không kích chính xác để loại bỏ các mối đe dọa nhanh chóng.
Kịch bản thứ ba liên quan đến ba hòn đảo nhỏ ở cửa tây eo biển Hormuz: Abu Musa và hai đảo Tunbs. Iran kiểm soát chúng nhưng UAE cũng đòi chủ quyền. Việc Mỹ và đồng minh chiếm giữ sẽ tạo ra một “vành đai chiến lược” hạn chế sự hiện diện của Iran trong khu vực, đồng thời mở đường cho các hoạt động hải quân tự do hơn. Đây là lựa chọn mang tính liên minh cao, có thể kéo UAE và các nước Vùng Vịnh vào cuộc một cách trực tiếp hơn.
Kịch bản cuối cùng – táo bạo và rủi ro nhất – là chặn hoặc tấn công các tàu vận chuyển dầu của Iran ở phía đông Hormuz. Không cần chiếm lãnh thổ, nhưng hành động này sẽ đánh trực tiếp vào dòng tiền mà không gây leo thang trên bộ ngay lập tức. Tuy nhiên, nó dễ dẫn đến đối đầu hải quân quy mô lớn, với nguy cơ Iran sử dụng tàu tốc độ cao, mìn và tên lửa chống hạm để trả đũa.
Những kịch bản này không tồn tại độc lập. Chúng có thể kết hợp linh hoạt: không kích quy mô lớn vào cơ sở năng lượng và điện lực để tạo áp lực kinh tế, kết hợp với các cuộc đổ bộ hạn chế nhằm chiếm các đảo chiến lược. Trump đã nhiều lần khẳng định ông sẵn sàng sử dụng “mọi phương án”, bao gồm phối hợp với đồng minh Israel và các nước Arab. Sự im lặng của ông trước các câu hỏi về triển khai lực lượng mặt đất càng cho thấy đây vẫn là lựa chọn đang được cân nhắc nghiêm túc – một dấu hiệu điển hình trước những quyết định lớn.
Iran, dù đã chịu tổn thất nặng nề từ hơn 10.000 cuộc không kích, vẫn giữ lập trường cứng rắn. Ngoại trưởng Abbas Araqchi công khai thách thức Trump: “Hãy gửi lính đến Iran nếu ông dám”. IRGC tiếp tục đe dọa tấn công trực tiếp vào lực lượng Mỹ và các căn cứ khu vực. Nhưng thực tế phũ phàng là khả năng duy trì chiến tranh kéo dài của Tehran đang bị bào mòn. Nguồn thu dầu bị gián đoạn, hệ thống phòng không bị phá hủy, và áp lực nội bộ từ các cuộc biểu tình trước đó vẫn âm ỉ. Nếu Mỹ thực sự chuyển sang giai đoạn trên bộ, dù chỉ là các cuộc đột kích hạn chế, thì ranh giới giữa răn đe và xung đột toàn diện sẽ bị xóa nhòa.
Trong giới phân tích quân sự, có hai luồng ý kiến trái chiều. Một bên cảnh báo rằng bất kỳ cuộc đổ bộ nào cũng có thể kéo dài từ 4 đến 6 tuần, thậm chí lâu hơn, với nguy cơ Mỹ bị sa lầy như ở Iraq. Iran vẫn còn khả năng sử dụng tên lửa, drone và lực lượng ủy nhiệm để trả đũa trên diện rộng, nhắm vào các tàu chở dầu, căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh và thậm chí Israel. Bên kia lập luận rằng Mỹ đang kiểm soát nhịp độ chiến trường. Với ưu thế không quân tuyệt đối, công nghệ tình báo vượt trội và lực lượng được chuẩn bị kỹ lưỡng, Washington có khả năng thực hiện các cuộc hành quân nhanh, chính xác, tránh lặp lại sai lầm của quá khứ.
Trump hiểu rõ điều này. Ông không muốn một cuộc chiến tranh toàn diện thay thế chế độ tại Tehran – mục tiêu chính thức của Mỹ chưa bao giờ là “thay đổi chế độ”. Chiến dịch này xoay quanh việc kiềm chế và làm suy yếu năng lực hạt nhân, tên lửa và ảnh hưởng khu vực của Iran. Việc tạm dừng tấn công năng lượng là công cụ gây áp lực, là cách để cho Tehran thấy rằng nếu không nhượng bộ, thì đòn quyết định sẽ ập đến. Khoảng thời gian 10 ngày đến 6/4 không phải là hòa bình thực sự. Đó là giai đoạn hoàn tất triển khai, tinh chỉnh kế hoạch và chờ xem phản ứng cuối cùng từ Tehran.
Bề ngoài, tình hình có vẻ tạm lắng. Các cuộc đàm phán gián tiếp vẫn diễn ra. Nhưng bên dưới là chuyển động âm thầm của một cỗ máy chiến tranh được kích hoạt. Sư đoàn Dù 82 đang trên đường đến. Các nhóm tàu sân bay và amphibious sẵn sàng. Không quân Mỹ duy trì ưu thế tuyệt đối. Nếu đàm phán thất bại – và khả năng đó rất cao khi cả hai bên đều giữ “ranh giới đỏ” – thì một trong bốn kịch bản sẽ được kích hoạt. Và khi đó, Trung Đông sẽ bước vào một chương mới, nơi mà sức mạnh quân sự Mỹ một lần nữa khẳng định vai trò quyết định, nhưng cũng phải trả giá bằng máu và tài nguyên.
Lịch sử đã chứng minh rằng Trump không ngại sử dụng sức mạnh để đạt thỏa thuận. Nhưng lần này, đối thủ là một Iran đã bị dồn vào chân tường, sẵn sàng đánh cược tất cả để bảo vệ “lá bài Hormuz”. Quyết định cuối cùng thuộc về Nhà Trắng. Và thế giới đang nín thở chờ đợi, vì chỉ một sai lầm nhỏ cũng có thể biến cuộc chiến tranh cục bộ thành xung đột khu vực rộng lớn hơn, với hệ lụy kinh tế toàn cầu không thể lường trước.