Hormuz đã mở cửa trở lại – nhưng không phải bằng lời tuyên bố suông của Bộ trưởng Ngoại giao Iran, mà bằng sức mạnh thép của những cỗ máy không người lái Mỹ đang quét sạch mìn dưới đáy vịnh. Trong khi Tổng thống Donald Trump ngồi chắc chắn trong Phòng Bầu dục, chế độ Tehran đang tự xé nát chính mình trước mắt công chúng. Hai phe phái quyền lực lao vào cuộc chiến công khai chưa từng có kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, và lần đầu tiên sau hàng thập kỷ, người dân Iran chứng kiến máu me của nội bộ chế độ Hồi giáo đổ ra đường phố qua màn hình truyền hình quốc gia. Phe đàm phán, do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi dẫn dắt, đang cố gắng kéo Tehran ra khỏi vòng xoáy chiến tranh bằng cách ngồi vào bàn với Washington. Phe đối lập – Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các hardliner như Saeed Jalili – thì gầm gừ đòi đổ máu thêm để bảo vệ “lòng kiêu hãnh cách mạng”. Cuộc đấu đá đã lan ra mạng xã hội, rồi ra truyền hình, rồi có thể sắp lan ra đường phố.
Một tài khoản mạng xã hội liên kết với Jalili – kẻ thù lâu năm của Ghalibaf và thành viên Hội đồng An ninh Quốc gia – vừa đăng bài với hashtag “coup plotters”, buộc Lãnh đạo Tối cao Ali Khamenei phải công khai lập trường về đàm phán. Không đầy vài giờ sau, tài khoản đó biến mất hoàn toàn. Không phải lỗi kỹ thuật. Đó là tín hiệu rõ ràng của một cuộc thanh trừng ngầm đang diễn ra trong bóng tối Tehran. Các bài đăng khác còn gay gắt hơn: “Đàm phán chỉ mang lại tai họa cho Iran”, “IRGC phải can thiệp, ngăn chặn Ghalibaf phản bội dân tộc”. Lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bùng nổ, sự đoàn kết giả tạo của chế độ tan vỡ ngay trước mắt công chúng. Người dân từng im lặng vì sợ bom đạn, giờ họ thấy rõ: ngay cả đỉnh cao quyền lực cũng đang cắn xé lẫn nhau.
Ghalibaf buộc phải lên sóng truyền hình quốc gia để biện minh. Ông thừa nhận Iran đã bắn rơi 170-180 UAV, bắn hạ cả một chiếc F-35, phát triển năng lực phòng thủ chỉ trong 7-8 tháng. Nhưng ông cũng lạnh lùng thừa nhận sự thật phũ phàng mà hardliner không dám nghe: “Chúng ta không mạnh hơn Mỹ. Họ có tiền, có thiết bị, có năng lực vượt trội”. Ông gọi đàm phán không phải là đầu hàng mà là “một hình thức chiến đấu khác”, là chiến trường bổ sung cho chiến trường quân sự. “Chúng ta không nhượng bộ bất cứ điều gì mà Lãnh đạo Tối cao không cho phép”. Lời lẽ đanh thép, nhưng giọng nói lộ rõ sự mệt mỏi của một chế độ đã kiệt quệ sau cuộc chiến kéo dài. Trong khi đó, IRGC Navy vẫn liên tục phát sóng thông điệp cho mọi tàu bè trong Vịnh Ba Tư: “Eo biển Hormuz chưa mở, dù kẻ ngu ngốc nào trên Twitter nói gì đi nữa”. Sự mâu thuẫn công khai giữa Bộ Ngoại giao và IRGC không còn là tranh cãi nội bộ – đó là sự sụp đổ của chuỗi chỉ huy.
Và rồi Mỹ đã làm điều mà cả thế giới đang chờ đợi. Lực lượng Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố đã chỉ đạo 27 tàu phải quay đầu hoặc trở lại cảng Iran kể từ khi phong tỏa bắt đầu. Các tàu chiến Mỹ phát cảnh báo rõ ràng: “Đây là khu vực phong tỏa quân sự. Bất kỳ tàu nào cố tình vào hoặc ra cảng Iran sẽ bị kiểm tra và khám xét theo luật quốc tế. Nếu chạy trốn, chúng tôi sẽ dùng vũ lực buộc tuân thủ”. Đồng thời, hàng loạt robot dưới nước được triển khai: Common Unmanned Surface Vessel kéo hệ thống sonar AQS-20 quét đáy biển theo từng dải 30 mét; các drone ngầm MK18 Mod 1 Kingfish và Knifefish của General Dynamics lặn sâu tìm mìn; rồi các robot thứ hai dùng chất nổ hoặc kích nổ từ xa để dọn sạch. Đây không phải chiến tranh thông thường. Đây là chiến tranh công nghệ thế hệ mới – Mỹ dùng máy móc để làm công việc nguy hiểm nhất, giữ cho lính Mỹ an toàn trong khi siết chặt vòng vây kinh tế của Iran.
Tàu container Tuska treo cờ Iran vừa bị Mỹ bắt giữ càng làm căng thẳng leo thang. Theo nguồn tin Reuters, con tàu chở hàng “dual-use” – những linh kiện có thể dùng cho chương trình tên lửa đạn đạo. Chính con tàu này đã bị Mỹ trừng phạt từ năm 2019 vì nghi ngờ hỗ trợ chương trình tên lửa. IRGC có thể đã lợi dụng lệnh ngừng bắn để tái vũ trang, hoặc phe đàm phán cố gắng che giấu. Dù sao, việc bắt giữ là đòn cảnh cáo rõ ràng: Washington không tin bất kỳ lệnh ngừng bắn nào nếu Iran vẫn bí mật chuẩn bị cho vòng chiến tiếp theo.
Trong khi đó, Lãnh đạo Tối cao Khamenei đã im lặng hơn 45 ngày. Lý do chính thức là “điều trị”, nhưng ngay cả người dân Tehran cũng bắt đầu thì thầm: liệu ông đã chết? Hay ông đang bị phe IRGC giam lỏng? Sự vắng mặt của ông tạo ra khoảng trống quyền lực nguy hiểm nhất kể từ năm 1979. Ghalibaf đã phải chỉ trích công khai các hardliner là “những kẻ cực đoan kiểu dân quân” sẽ “hủy diệt Iran”. Ông lo ngại chính mình và Araghchi có thể bị loại khỏi ghế trong bất kỳ lúc nào. Cuộc chiến nội bộ không còn là chuyện tranh cãi chính sách – đó là cuộc đấu sinh tồn.
Hôm nay, phái đoàn Iran do Ghalibaf dẫn đầu sẽ bay đến Islamabad để đàm phán. Phó Tổng thống JD Vance cũng sẽ có mặt từ phía Mỹ. Cuộc gặp vốn đã bị hoãn nhiều lần, và lệnh ngừng bắn có thể hết hạn ngay trước khi họ ngồi vào bàn. Nếu không gia hạn, súng sẽ nổ lại ngay khi máy bay chạm đất. Nhưng nếu đàm phán thành công, bước đầu tiên sẽ là dọn sạch mìn – công việc mà Mỹ đã bắt đầu từ hôm nay. Đây chính là đòn chiến lược thông minh của Trump: dùng sức mạnh quân sự để buộc đối phương phải ngồi vào bàn với vị thế yếu thế nhất.
Nhìn xa hơn, lịch sử Iran từ triều đại Qajar thế kỷ 19 đã dạy chúng ta một bài học đau đớn. Những quyết định yếu đuối của tầng lớp thống trị khi đó đã mở cửa cho ảnh hưởng nước ngoài, dẫn đến cách mạng 1979 và rồi là sự cô lập kéo dài. Hôm nay, lịch sử lặp lại dưới hình thức mới: một chế độ ý thức hệ cứng nhắc đang tự đánh mất tương lai vì không dám đối mặt với thực tế sức mạnh. Mỹ dưới thời Trump không chơi trò “xây dựng quốc gia” như trước. Họ chơi trò “ép buộc tối đa” – và lần này họ đang thắng.
Eo biển Hormuz – con đường vận chuyển 20% dầu mỏ thế giới – giờ nằm trong tay Washington. Giá dầu toàn cầu đã phản ứng. Trung Quốc và Ấn Độ, những khách hàng lớn nhất của Iran, đang lo lắng. Riyadh và Tel Aviv thì thầm cảm ơn. Cả khu vực Trung Đông đang chứng kiến sự chuyển dịch quyền lực chưa từng có kể từ năm 1979. Chế độ Iran không chỉ thua trên chiến trường; họ đang thua cả trong cuộc chiến nội bộ. Và khi Lãnh đạo Tối cao vẫn im lặng, khi IRGC và phe đàm phán cắn xé nhau trước ống kính truyền hình, thế giới hiểu rằng: Hormuz không chỉ được mở bằng robot Mỹ. Nó được mở bởi chính sự sụp đổ từ bên trong của Tehran.