Trong những hành lang quyền lực tại Cánh Tây, nơi Tổng thống Donald Trump đang điều hành một cuộc chiến tiêu hao tốn kém bậc nhất lịch sử hiện đại, một thực tế lạnh lùng đang hiện hữu: "Lá chắn thép" của Israel và mạng lưới radar của Lầu Năm Góc không còn bất khả xâm phạm. Những gì xảy ra tại Dimona và Haifa trong 72 giờ qua không chỉ là những vụ nổ thông thường; đó là tiếng chuông báo tử cho sự độc tôn về công nghệ quân sự mà phương Tây từng tự mãn.
Trong vai trò là một người quan sát lâu năm tại New York Times, tôi nhận thấy một sự chuyển dịch địa chính trị tàn khốc. Chúng ta đang chứng kiến một Tehran không còn run rẩy trước những lời đe dọa từ Mar-a-Lago, mà trái lại, họ đang sử dụng chính "Học thuyết Kẻ điên" (Madman Theory) – vốn là đặc sản của Richard Nixon và nay được Donald Trump nâng tầm – để đánh ngược lại Washington và Tel Aviv.
Mắt thần bị mù và cơn ác mộng hậu cần của Lầu Năm Góc
Lý do tại sao không phận Israel đột nhiên trở nên "loãng" đến vậy? Câu trả lời không nằm ở sự yếu kém của các binh sĩ, mà nằm ở một chiến thuật "móc mắt" tinh vi từ phía Iran. Các báo cáo tình báo và hình ảnh vệ tinh mà chúng tôi thu thập được cho thấy ít nhất 12 trạm radar chiến lược của Mỹ tại Jordan và Qatar đã bị vô hiệu hóa.
Việc mất đi các hệ thống radar mảng pha AN/FPS-132 hay radar AN/TPY-2 của hệ thống THAAD không chỉ là tổn thất về tài sản. Nó là sự sụp đổ của một hệ sinh thái phòng thủ tích hợp. Khi "mắt thần" bị hỏng, những siêu hệ thống như Arrow 3 hay David’s Sling chỉ còn là những gã khổng lồ mù quáng giữa cơn mưa tên lửa đạn đạo.
Việc Bộ Quốc phòng Mỹ phải vội vã điều chuyển các linh kiện từ hệ thống Patriot tại Châu Á sang Trung Đông là một chỉ dấu của sự hoảng loạn ngầm. Đây không phải là tăng cường sức mạnh; đây là hành động "giật gấu vá vai" để thay thế những cảm biến đã bị máy bay không người lái của Iran thổi bay. Nếu Tehran có thể làm mù Washington tại Trung Đông, thì thông điệp gửi tới Bắc Kinh và Moscow sẽ còn vang dội hơn gấp bội.
Dimona: Khi "Học thuyết Kẻ điên" đổi chủ
Trong nhiều thập kỷ, Israel là bên duy nhất giữ đặc quyền "leo thang để hạ nhiệt". Họ sẵn sàng phá hủy bất cứ thứ gì, ám sát bất cứ ai để thiết lập sự răn đe. Nhưng vào ngày 30 tháng 3, khi những vệt lửa của Iran thắp sáng bầu trời phía trên cơ sở hạt nhân Dimona – nơi được coi là "chén thánh" của an ninh quốc gia Israel – một trật tự mới đã được xác lập.
Học thuyết Kẻ điên của Trump dựa trên sự khó đoán định, khiến đối thủ phải e dè vì không biết ông sẽ làm gì tiếp theo. Tuy nhiên, Lãnh tụ tối cao Iran dường như đã đọc thuộc lòng cuốn sách này. Mỗi lần Israel đánh vào cơ sở hạt nhân Natanz, Iran đáp trả ngay lập tức vào Dimona. Mỗi lần một tướng lĩnh của Vệ binh Cách mạng (IRGC) bị ám sát, một cơ sở hạ tầng thiết yếu tại Haifa hoặc Tel Aviv lại bốc cháy.
Đây không còn là một cuộc chiến ủy nhiệm thông thường. Đây là cuộc đối đầu trực diện nơi Iran tuyên bố: "Nếu chúng tôi không có an ninh, các ông cũng sẽ không có." Sự đáp trả "sòng phẳng" này đã phá vỡ khuôn mẫu lịch sử mà Mỹ và Israel từng áp đặt lên khu vực.
Dầu mỏ, Eo biển và Sự kiên nhẫn chiến lược của Trump
Tại Washington, Tổng thống Trump vẫn duy trì phong cách cầm quyền đầy thực dụng. Một mặt, ông tuyên bố ưu tiên "chiếm lấy dầu mỏ" và bảo vệ các nguồn tài nguyên, mặt khác, ông để Ngoại trưởng Marco Rubio bỏ ngỏ cánh cửa ngoại giao. Nhưng sự thực là, các căn cứ quân sự Mỹ tại vùng Vịnh hiện đã trở thành những cái bẫy chết người.
Việc binh sĩ Mỹ phải di tản khỏi các căn cứ lớn để trú ẩn trong các khách sạn dân sự là một sự nhục nhã chiến lược chưa từng có. Nó chứng minh rằng ngay cả những hệ thống phòng không tiên tiến nhất cũng không thể chống lại được chiến thuật tấn công bầy đàn (swarming) và bom chùm mà Iran đang triển khai.
Iran đang chơi một ván bài dài hạn. Họ không cần đánh bại Mỹ trong một trận quyết chiến. Họ chỉ cần làm rò rỉ sự tự tin của Washington, làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn triệu đô bằng những chiếc drone giá rẻ, và duy trì áp lực lên các điểm nghẽn hàng hải như eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb.
Lời kết từ Bàn cờ Thế sự
Cuộc chiến này đã vượt xa khỏi ranh giới của những quả tên lửa. Nó là cuộc chiến về tâm lý và sự chịu đựng. Khi cả hai bên đều chọn sự "liều lĩnh" làm kim chỉ nam, thế giới đang đứng trước một vực thẳm mà không có lối thoát an toàn.
Israel có thể tuyên bố đã tiêu diệt được một nửa năng lực của Iran, nhưng những đám cháy tại nhà máy lọc dầu Bazan ở Haifa và sự run rẩy của lưới phòng không tại Dimona lại kể một câu chuyện khác. Trong một thế giới mà "kẻ điên" gặp phải "kẻ không còn gì để mất", chiến thắng có lẽ là một khái niệm xa xỉ mà cả Donald Trump lẫn Benjamin Netanyahu đều chưa thể nắm bắt.