Trong những ngày tháng 3 năm 2026, khi chiến dịch Operation Epic Fury do Mỹ dẫn đầu bước sang tuần thứ tư, bầu trời phía đông nam Iran không còn là không phận an toàn cho bất kỳ ai. Gần cảng Chabahar, một chiếc F/A-18E/F Super Hornet của Hải quân Mỹ đang lao thấp, pháo 20mm Vulcan nổ đùng đoàng quét mục tiêu mặt đất thì bất ngờ một quả tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) của Iran phóng lên với quỹ đạo cực ngắn. Vụ nổ xảy ra ngay phía sau đuôi máy bay, trong gang tấc. Thế nhưng chiếc Super Hornet không rơi. Nó ngoặt gấp, giữ độ cao, tiếp tục nhiệm vụ và trở về tàu sân bay an toàn. Khoảnh khắc ấy, được ghi lại từ nhiều góc độ và lan truyền chóng mặt trên mạng, không chỉ là một câu chuyện sống sót cá nhân. Nó là minh chứng sống động cho bản chất của cuộc chiến mà Washington đang áp đặt lên Tehran: một cuộc chiến mà ưu thế công nghệ và kinh nghiệm chiến đấu của Mỹ đang dần bẻ gãy mọi lớp phòng thủ bất đối xứng của Iran.
Cảnh tượng quả tên lửa bùng nổ sau lưng chiếc F/A-18 không phải ngẫu nhiên. Phân tích khung hình cho thấy phi công đã thực hiện một loạt thao tác né tránh có kiểm soát, chịu tải khoảng 3-4G, không đẩy máy bay đến giới hạn cực đoan mà vẫn thoát hiểm. Hệ thống tác chiến điện tử IDECM của Super Hornet, với thiết bị gây nhiễu AN/ALQ-214 và mồi bẫy AN/ALE-47, rất có thể đã can thiệp kịp thời, đánh lạc hướng đầu dò hồng ngoại hoặc radar của quả đạn. Không có dấu hiệu mồi bẫy nhiệt rõ ràng, nhưng sự vắng mặt của máy bay hộ tống trực tiếp trong khung hình không có nghĩa là phi công đang bay một mình. Trong môi trường tác chiến hiện đại, hỗ trợ có thể đến từ liên lạc dữ liệu thời gian thực, radar AWACS trên không hoặc thậm chí từ các nền tảng hải quân ngoài khơi. Phi công Mỹ đã không hoảng loạn. Đó là dấu hiệu của một lực lượng đã được huấn luyện để đối mặt với chính những mối đe dọa mà Iran đang cố gắng tận dụng: địa hình phức tạp ven biển, thời gian phản ứng ngắn và vũ khí di động dễ cất giấu.
Iran nhanh chóng tuyên bố “bắn rơi” chiếc F/A-18 bằng “hệ thống phòng không tiên tiến mới”, thậm chí khẳng định máy bay rơi xuống Ấn Độ Dương. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ thẳng thừng: không có máy bay Mỹ nào bị bắn rơi. Thực tế video cho thấy quả tên lửa đã nổ sau máy bay, và Super Hornet vẫn duy trì trạng thái bay ổn định. Đây không phải lần đầu Iran phóng đại thành tích. Trong bối cảnh chiến dịch không kích quy mô lớn, Tehran cần những chiến thắng tuyên truyền để duy trì tinh thần nội bộ và gửi thông điệp đến các đồng minh khu vực. Nhưng thực địa đang kể một câu chuyện khác.
F/A-18 Super Hornet không phải là máy bay tối tân nhất của Mỹ – F-35 và F-22 mới đảm nhận vai trò tàng hình – nhưng nó chính là “xương sống” của không quân hải quân Mỹ trong giai đoạn này. Với hai động cơ F414 mạnh mẽ, radar AESA tiên tiến, khả năng mang vũ khí đa dạng và đặc biệt là độ linh hoạt ở tốc độ thấp, Super Hornet hoàn hảo cho các nhiệm vụ bay thấp, bắn quét (strafing) mà chiến dịch Epic Fury đang đòi hỏi. Khi các mục tiêu ngầm và phân tán của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đòi hỏi phải tiếp cận gần để đảm bảo tiêu diệt chính xác, những chiếc F/A-18 từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln đã trở thành công cụ không thể thay thế. Chúng không chỉ tấn công mà còn yểm trợ trực tiếp cho lực lượng thủy quân lục chiến và sư đoàn dù 82 đang được triển khai.
Cái chết của Chuẩn đô đốc Alireza Tangsiri – chỉ huy hải quân IRGC – trong một cuộc không kích của Israel chỉ vài ngày trước đó càng làm rõ bức tranh. Tangsiri, người bị Mỹ trừng phạt từ năm 2019 vì vai trò trong các hoạt động quấy rối hàng hải và phát triển UAV cảm tử, đã chỉ huy lực lượng gây bất ổn eo biển Hormuz suốt tám năm. Việc loại bỏ ông không chỉ là đòn đánh cá nhân mà còn làm lung lay toàn bộ chuỗi chỉ huy hải quân IRGC. Đô đốc Brad Cooper của CENTCOM đã công khai kêu gọi lực lượng IRGC “rút lui để tránh tổn thất không cần thiết”. Thông điệp ấy không chỉ là cảnh báo; nó phản ánh chiến lược của Tổng thống Donald Trump: kết hợp sức ép quân sự tối đa với cửa ngõ ngoại giao.
Trump, với tư cách Tổng thống đương nhiệm, đã nhiều lần nhấn mạnh rằng chiến dịch có thể kéo dài 4 đến 6 tuần, đủ để “làm suy giảm đáng kể” năng lực tên lửa đạn đạo và chương trình UAV của Iran. Ông cũng tiết lộ Iran đang cho phép một số tàu chở dầu đi qua Hormuz, đồng thời gia hạn thêm thời hạn đàm phán. Những tín hiệu này không phải ngẫu nhiên. Dù truyền thông nhà nước Iran vẫn hô hào “đóng cửa eo biển” và đòi bồi thường chiến tranh, thực tế cho thấy dòng chảy năng lượng toàn cầu vẫn tiếp tục, dù bị gián đoạn cục bộ. Các nguồn tin từ Wall Street Journal và Al Jazeera xác nhận một số tàu Pakistan và Trung Quốc đã được phép đi qua sau đàm phán riêng. Đây là dấu hiệu rõ ràng của sự nứt rạn nội bộ Tehran: phe cứng rắn IRGC vẫn muốn đối đầu, nhưng áp lực kinh tế và quân sự đang buộc lãnh đạo tối cao phải tính toán lại.
Chiến dịch Epic Fury không chỉ là không kích. Đó là một chiến lược hiệp đồng đa tầng. F-15E Strike Eagle từ phi đội 389 “Thunderbolts” đóng tại Mountain Home, với phù hiệu tia sét đặc trưng bị làm mờ để tăng tính bảo mật, đang thực hiện các phi vụ tầm xa ấn tượng. F-35 duy trì tuần tra liên tục với tiếp nhiên liệu trên không. Hệ thống Patriot được củng cố để đối phó tên lửa đạn đạo. Thủy quân lục chiến và sư đoàn dù 82 sẵn sàng can thiệp mặt đất nếu cần. Trong bối cảnh ấy, khoảnh khắc Super Hornet thoát tên lửa gần Chabahar trở thành biểu tượng: Mỹ không chỉ thống trị không phận mà còn sẵn sàng chấp nhận rủi ro tính toán để duy trì áp lực liên tục.
Địa hình ven biển Iran – với vô số hang động, kho ngầm và điểm phân tán UAV – vốn được thiết kế để chống lại chính kiểu chiến tranh này. MANPADS, dù cũ kỹ và có nguồn gốc từ Nga hoặc Trung Quốc, vẫn cực kỳ nguy hiểm ở độ cao thấp vì thời gian phản ứng chỉ tính bằng giây. Iran đã phân tán hàng nghìn quả đạn loại này dọc bờ biển từ Hormuz đến Chabahar. Chiến thuật du kích trên không mà IRGC đang cố gắng áp dụng là điển hình bất đối xứng: dùng vũ khí rẻ tiền, dễ giấu để buộc đối phương phải tiêu tốn nguồn lực khổng lồ. Thế nhưng, hệ thống phòng vệ đa tầng của Super Hornet – gây nhiễu điện tử, mồi bẫy kéo, cảnh báo radar sớm và kỹ năng phi công – đang chứng minh rằng ngay cả trong môi trường phục kích, Mỹ vẫn giữ lợi thế sống còn.
Số lượng mục tiêu bị tấn công đã vượt quá 10.000, từ kho tên lửa đến cơ sở sản xuất UAV. B-52 và B-1 tham gia các đợt oanh tạc tầm xa, trong khi F/A-18 và F-15 đảm nhận vai trò gần. Áp lực này đang bào mòn năng lực phản ứng của Iran một cách có hệ thống. Dù Tehran vẫn tuyên bố “kiên cường”, các dấu hiệu suy giảm kiểm soát thực địa ngày càng rõ: hoạt động hàng hải không hoàn toàn tê liệt, một số tàu được phép qua, và nội bộ bắt đầu xuất hiện tiếng nói tìm kiếm thỏa thuận.
Tổng thống Trump đã thẳng thắn: Iran “đang cầu xin một thỏa thuận” sau khi bị “quân sự hóa hoàn toàn”. Lời lẽ ấy không chỉ mang tính tuyên truyền. Nó phản ánh đánh giá tình báo Mỹ rằng chiến dịch đang đạt tiến độ nhanh hơn dự kiến. Nếu xu hướng tiếp tục, giai đoạn tiếp theo có thể chuyển từ tấn công sang duy trì ưu thế: F/A-18 tuần tra liên tục, hỗ trợ hỏa lực cho lực lượng mặt đất, kiểm soát chặt chẽ các đảo và cảng chiến lược quanh Hormuz. Lúc ấy, lợi thế trên bàn đàm phán của Iran sẽ bị thu hẹp nghiêm trọng.
Cuộc chiến này không chỉ diễn ra trên bầu trời Iran. Nó là sự giao thoa lợi ích toàn cầu. Nga và Trung Quốc có thể đang hưởng lợi gián tiếp khi Mỹ phân tán lực lượng, nhưng Washington rõ ràng đang định hình cục diện theo ý mình. Khoảnh khắc Super Hornet thoát tên lửa không phải là một tai nạn ngẫu nhiên. Đó là lời nhắc nhở lạnh lùng rằng trong chiến tranh hiện đại, công nghệ kết hợp với con người vẫn đang thống trị. Iran có thể tiếp tục bắn những quả MANPADS, có thể tiếp tục tuyên truyền những “chiến thắng” trên truyền hình nhà nước, nhưng thực tế chiến trường đang nghiêng hẳn về phía những chiếc máy bay mang phù hiệu sao và sọc.
Khi chiến dịch bước vào những tuần quyết định, câu hỏi không còn là liệu Iran có thể gây tổn thất cho Mỹ hay không. Câu hỏi là liệu Tehran có đủ khôn ngoan để nhận ra rằng cửa sổ đàm phán đang khép dần, trước khi lực lượng Mỹ thiết lập một thực tế không thể đảo ngược dọc eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch của năng lượng thế giới.