Khi Tổng thống Volodymyr Zelenskyy trở về từ chuyến công du Trung Đông vào cuối tháng 3 năm 2026, ông mang theo không chỉ các thỏa thuận vũ khí mà còn một lời đề nghị táo bạo: Ukraine sẵn sàng hỗ trợ cộng đồng quốc tế khai thông eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng của thế giới. Đề xuất này không phải là lời nói suông của một quốc gia đang kiệt quệ sau hơn ba năm chiến tranh. Nó dựa trên thành công thực chiến đã được kiểm chứng: cách Ukraine đảo ngược phong tỏa của Nga trên Biển Đen từ năm 2023-2024, biến một vùng biển chết chóc thành hành lang an toàn cho hàng trăm tàu hàng mỗi tháng.
Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump – đương kim lãnh đạo Hoa Kỳ – đang tìm cách kết thúc chiến dịch quân sự chống Iran mà không kéo dài vô hạn, lời đề nghị của Kyiv vang lên như một tia hy vọng thực tế giữa biển lửa Trung Đông. Trump đã yêu cầu Tehran mở lại tuyến hàng hải này, nhưng phần lớn đồng minh e ngại bị cuốn vào cuộc đối đầu trực tiếp với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Ukraine không hứa hẹn chiến tranh tổng lực. Họ đề xuất một mô hình kiểm soát và vô hiệu hóa mối đe dọa một cách có hệ thống: kết hợp phòng không đa tầng, pháo binh ven biển, không quân giám sát và đặc biệt là “đội quân” xuồng không người lái – vũ khí chi phí thấp nhưng đã buộc hạm đội Nga phải rút lui khỏi nhiều khu vực trọng yếu.
Chuyên gia Andre Clemenko mô tả hệ thống Ukraine vận hành như một “đường hầm an toàn” từ vùng biển Romania đến Odesa. Nhờ đó, dù Nga liên tục tấn công bằng tên lửa và drone, xuất khẩu ngũ cốc và hàng hóa vẫn duy trì ở mức đáng kể. Bây giờ, mô hình ấy có thể được tái tạo dọc bờ vịnh Ba Tư. Zelenskyy nhấn mạnh: Ukraine không chỉ bán vũ khí, họ đang xuất khẩu kinh nghiệm chiến tranh hiện đại trong môi trường bị phong tỏa và đe dọa liên tục. Trong chuyến thăm các nước vùng Vịnh, ông đã thảo luận chi tiết về việc triển khai xuồng Magura – loại drone biển tự động, giảm nhu cầu nhân lực, phù hợp với các quốc gia có nguồn lực hạn chế. Nếu được tài trợ đầy đủ, Ukraine có thể sản xuất tới 2.000 drone đánh chặn mỗi ngày, một nửa cho nhu cầu nội địa, phần còn lại dành cho xuất khẩu – biến chiến tranh thành trụ cột kinh tế hậu chiến.
Nhưng Hormuz không phải Biển Đen. Iran đã biến eo biển thành bãi mìn sống, sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung, drone cảm tử và lực lượng hải quân không đối xứng. Những cuộc tấn công gần đây vào tàu chở dầu Kuwaiti Al-Salmi ngoài khơi Dubai – khiến con tàu bốc cháy dữ dội dù không có thương vong – chỉ là minh chứng mới nhất cho sức ép mà Tehran đang gây ra. Thị trường dầu mỏ lập tức rung chuyển. Giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, đẩy lạm phát ở châu Âu và châu Á lên mức báo động. Trump, với bản năng thực dụng “America First”, đã cảnh báo rõ ràng: nếu không có thỏa thuận, Mỹ sẽ không ngần ngại đánh vào hạ tầng năng lượng Iran. Nhưng ông cũng thừa nhận có thể kết thúc chiến dịch mà không nhất thiết phải mở hoàn toàn Hormuz ngay lập tức – một dấu hiệu cho thấy Washington muốn rút lui nhanh chóng, để lại gánh nặng cho đồng minh.
Đúng lúc ấy, vai trò của Ukraine trở nên then chốt. Không phải ngẫu nhiên mà Zelenskyy nhấn mạnh kinh nghiệm 2023-2024: khi Nga phong tỏa xuất khẩu ngũ cốc gây khủng hoảng lương thực toàn cầu, Kyiv không chỉ đánh bật hạm đội đối phương mà còn xây dựng hệ thống bảo vệ đa lớp – từ radar ven biển đến drone biển tấn công bất ngờ. Chuyên gia quân sự nhận định, nếu áp dụng tương tự tại Hormuz, các quốc gia vùng Vịnh có thể thiết lập “hành lang an toàn” mà không cần huy động hạm đội khổng lồ. Điều này đặc biệt quan trọng khi hơn 20 quốc gia đã bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ nhưng vẫn e ngại leo thang trực tiếp với Iran. Ukraine mang đến giải pháp “chi phí thấp, hiệu quả cao” – thứ vũ khí mà một cường quốc đang suy yếu như Iran khó lòng chống đỡ lâu dài.
Song bức tranh không chỉ dừng ở Hormuz. Phía sau lưng Iran là một chế độ đang co rúm trong nỗi sợ sụp đổ. Sau cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei trong các cuộc không kích đầu tiên của Mỹ-Israel, quyền lực thực sự đã chuyển sang giới quân sự cứng rắn. Ahmad Vahidi – tư lệnh mới của IRGC – nổi lên như biểu tượng của thế hệ cách mạng 1979. Ông là người sáng lập lực lượng Quds, bị Interpol truy nã từ năm 2007 vì vai trò trong vụ đánh bom trung tâm cộng đồng Do Thái AMIA tại Argentina năm 1994, khiến 85 người thiệt mạng. Sự nghiệp của Vahidi là bản đồ của chủ nghĩa khủng bố nhà nước: từ các chiến dịch bí mật ở châu Âu đến hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm khắp Trung Đông.
Dưới sự lãnh đạo của Vahidi, IRGC đang siết chặt kiểm soát nội bộ bằng biện pháp chưa từng có. Lực lượng Basij – dân quân bán quân sự – được huy động rộng rãi, thậm chí hạ độ tuổi tuần tra xuống chỉ còn 12 tuổi. Các chốt kiểm soát mọc lên khắp thành phố, internet bị cắt đứt triệt để, hàng nghìn người bị bắt giữ và xử tử. Nhà sử học Ali Ansari cảnh báo: mối nguy thực sự không phải bây giờ mà là giai đoạn hậu chiến, khi kinh tế Iran – vốn đã kiệt quệ vì trừng phạt và bom đạn – sụp đổ hoàn toàn. Người dân sẽ đối mặt với thực tế khắc nghiệt: lạm phát phi mã, thất nghiệp hàng loạt, triển vọng tương lai tan vỡ. Chính quyền Tehran hiểu rõ điều đó, nên họ ra tay trước, dập tắt mọi mầm mống bất ổn. Nhưng chính sự cứng rắn ấy lại có thể khơi dậy vòng xoáy mới: bất mãn tích tụ dẫn đến bùng nổ.
Bên cạnh đó là mối đe dọa từ Triều Tiên. Chuyên gia Bruce Bechtol khẳng định: hệ thống tên lửa của Iran thực chất được xây dựng nhờ công nghệ Bình Nhưỡng. Loại tên lửa Musudan mà Tehran sử dụng để tấn công căn cứ Mỹ tại Diego Garcia cách xa 2.500 dặm chính là “món quà” từ năm 2005. Sự kết hợp giữa kỹ thuật Triều Tiên và khả năng triển khai của Iran tạo ra mối nguy thực sự: tấn công từ xa, chi phí thấp nhưng hiệu quả cao. Trong bối cảnh chiến tranh hiện đại, đây không còn là vũ khí truyền thống mà là công cụ gây bất ổn toàn cầu. Mỹ và đồng minh đang đối mặt với một trục liên minh nguy hiểm: Iran – Triều Tiên – và tiềm ẩn cả Nga, Trung Quốc.
Israel, sau hơn một tháng giao tranh, tuyên bố đã hoàn thành gần như toàn bộ mục tiêu quân sự ban đầu: vô hiệu hóa phần lớn hệ thống phòng không, bệ phóng tên lửa và cơ sở sản xuất vũ khí của Iran. Giới lãnh đạo Tel Aviv giờ chuyển hướng sang đánh vào kinh tế – các mục tiêu hạ tầng năng lượng, nhà máy lọc dầu, cảng biển – nhằm gia tăng áp lực trực tiếp lên chế độ. Tướng Frank McKenzie, cựu tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, đánh giá chiến dịch đang tiến triển “vượt xa kỳ vọng”. Khảo sát dư luận Mỹ cho thấy 76% người dân, cả Dân chủ lẫn Cộng hòa, tin rằng Washington đang “đè bẹp” Cộng hòa Hồi giáo. Nhưng Netanyahu vẫn cảnh giác: nếu không có thay đổi chế độ, mối đe dọa chỉ tạm lắng.
Trong khi đó, Tổng thống Trump đang gây sức ép mạnh mẽ lên Đài Loan: một phái đoàn lưỡng đảng Mỹ vừa đến Đài Bắc kêu gọi thông qua gói quốc phòng đặc biệt 40 tỷ USD. Đây không phải ngẫu nhiên. Chiến tranh Iran đang phơi bày hạn chế của Mỹ trong việc duy trì hai mặt trận cùng lúc. Nếu Hormuz rơi vào hỗn loạn kéo dài, Washington cần Đài Loan tự cường hơn để đối phó Trung Quốc – thế lực đang quan sát và học hỏi từ sai lầm của Tehran. Bà Jeanne Shaheen và ông John Curtis nhấn mạnh: trì hoãn ngân sách sẽ làm suy yếu răn đe, gửi tín hiệu sai lầm tới Bắc Kinh.
Câu hỏi lớn nhất vẫn treo lơ lửng: Trump sẽ kết thúc chiến dịch khi nào? Ông khẳng định Mỹ không thể theo đuổi chiến tranh dài hạn vì hệ lụy chính trị quá lớn. Các nguồn tin cho biết ông sẵn sàng dừng lại ngay cả khi Hormuz vẫn chưa hoàn toàn mở, giao nhiệm vụ phức tạp ấy cho đồng minh sau. Israel có thể tiếp tục một phần để hỗ trợ Mỹ, nhưng trọng tâm giờ là gây áp lực kinh tế lên Tehran. Tàu chở dầu bốc cháy ngoài Dubai chỉ là lời nhắc nhở: Iran vẫn còn khả năng gây đau đớn, dù đang suy yếu nghiêm trọng.
Ukraine bước vào bức tranh này như một yếu tố bất ngờ. Một quốc gia nhỏ bé, từng bị Nga dồn vào góc tường, giờ đang dạy thế giới cách phá vỡ phong tỏa hiện đại. Nếu xuồng không người lái và hệ thống “đường hầm an toàn” của họ thực sự được triển khai tại Hormuz, cục diện Trung Đông có thể thay đổi nhanh chóng. Đó không chỉ là chiến thắng quân sự mà còn là minh chứng cho sức mạnh của sáng tạo bất đối xứng: chi phí thấp, công nghệ cao, ý chí kiên cường.
Nhưng mọi thứ vẫn mong manh. Chế độ Iran dưới Vahidi có thể chọn con đường kháng cự đến cùng, kéo theo Triều Tiên cung cấp thêm tên lửa. Nội bộ Tehran đang căng như dây đàn: đàn áp càng mạnh, bất mãn càng sâu. Trump, với phong cách thực dụng, muốn thắng nhanh và rút lui. Israel muốn loại bỏ mối đe dọa tồn vong. Các nước vùng Vịnh muốn Hormuz mở cửa an toàn. Và Ukraine muốn chứng minh giá trị của mình trên bàn cờ toàn cầu.
Trong dòng chảy hỗn loạn ấy, một sự thật lạnh lùng nổi lên: chiến tranh hiện đại không còn là cuộc đối đầu giữa các siêu cường mà là mạng lưới liên minh, công nghệ và kinh tế. Eo biển Hormuz đang bị “mở toang” không chỉ bởi bom đạn mà còn bởi ý tưởng táo bạo từ một chiến trường xa xôi khác. Liệu thế giới có dám nắm lấy cơ hội ấy trước khi ngọn lửa lan rộng? Hay chúng ta sẽ chứng kiến một Trung Đông mới, nơi những bài học từ Biển Đen trở thành chìa khóa định mệnh?