Tại Phòng Bầu dục, Donald Trump không còn vận hành chính sách đối ngoại bằng những bản ghi nhớ rườm rà của Bộ Ngoại giao. Ông vận hành nó bằng bản năng của một kẻ săn tin trên sàn giao dịch và sự lạnh lùng của một tư lệnh sẵn sàng lật ngược bàn cờ. Tuyên bố mới nhất của ông về việc Mỹ sẽ rút quân khỏi chiến trường Iran trong "hai hoặc ba tuần tới" và bỏ ngỏ số phận eo biển Hormuz không chỉ là một thông báo rút quân đơn thuần. Đó là một bản án tử hình cho mô hình "an ninh ăn sẵn" mà các đồng minh phương Tây đã tận hưởng suốt tám thập kỷ qua.
Phép thử nghiệt ngã của "Học thuyết Trump 2.0"
Khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát đi tín hiệu mong muốn chấm dứt chiến tranh với những "đảm bảo" nhất định, Teheran thực chất đang cố gắng tìm một lối thoát danh dự trước một Washington không còn tuân theo các quy tắc can thiệp truyền thống. Nhưng câu trả lời của Trump không phải là một hiệp ước hòa bình kiểu cũ. Nó là một tối hậu thư: Mỹ đã đánh gục năng lực răn đe của Iran, và bây giờ, ai muốn dầu mỏ, hãy tự vác súng ra mà bảo vệ nó.
Sự lạnh lùng này không chỉ nhắm vào Iran, mà mục tiêu thực sự lại nằm ở Paris, Madrid và Rome. Tại sao Washington phải tiếp tục đổ máu và tiền thuế của người Mỹ để giữ cho dòng chảy dầu khí hướng về phía châu Âu thông suốt, khi chính những đồng minh này lại đóng cửa không phận với máy bay Mỹ? Khi Tây Ban Nha, Ý và Pháp từ chối hỗ trợ hậu cần cho chiến dịch của Mỹ tại Iran, họ đã vô tình ký vào bản cáo trạng cho chính sự bất lực chiến lược của mình.
Sự "đạo đức giả chiến lược" của lục địa già
Châu Âu đang bị tổn thương thực tế. Giá khí đốt tăng 70%, lạm phát phi mã, và nỗi ám ảnh về cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 đang quay trở lại. Nhưng thay vì dấn thân quân sự để bảo vệ huyết mạch sống còn của chính mình, họ lại chọn núp sau những mỹ từ như "giải pháp ngoại giao" hay "phòng thủ hàng hải ở mức chấp nhận được".
Sự khác biệt giữa Trump và châu Âu nằm ở định nghĩa về trách nhiệm. Với Trump, an ninh là một món hàng có giá trị thực tế: Ai hưởng lợi, người đó phải trả tiền. Với châu Âu, an ninh là một quyền lợi mặc định mà Mỹ có nghĩa vụ phải cung cấp vô điều kiện. Khi Ba Lan từ chối cung cấp tên lửa cho Mỹ, hay Ý từ chối cho máy bay Mỹ hạ cánh xuống Sigonella, họ đang chơi một trò chơi nguy hiểm với chủ quyền của chính mình. Họ muốn Mỹ làm "phần việc bẩn thỉu" – đánh quỵ Iran – nhưng lại muốn giữ bàn tay mình sạch sẽ trước dư luận trong nước.
Và đây chính là nơi Trump tung ra đòn trừng phạt tâm lý nặng nề nhất: Thả nổi eo biển Hormuz.
Trật tự mới: Từ "Ô an ninh" đến "Liên minh tự cứu"
Trong khi châu Âu vẫn loay hoay với các thủ tục pháp lý, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã nhanh chóng đọc được tín hiệu. UAE sẵn sàng tham gia lực lượng đa quốc gia để mở lại Hormuz. Đây là một sự chuyển dịch quyền lực lịch sử. Các quốc gia vùng Vịnh hiểu rằng nếu Mỹ rút đi, họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự dựng lên một kiến trúc an ninh khu vực mới.
Dự án kéo đường ống dầu khí đi về phía Tây qua bán đảo Ả Rập, kết nối với Israel và Địa Trung Hải, không chỉ là một dự án hạ tầng. Nó là một sự tái định vị địa chính trị. Nếu dự án này thành công, Iran sẽ mất đi đòn bẩy chiến lược lớn nhất: Khả năng bóp nghẹt cổ họng năng lượng toàn cầu. Khi đó, Teheran sẽ không còn đối đầu với một siêu cường từ xa, mà đối đầu với một liên minh khu vực quyết tâm bảo vệ nồi cơm của chính họ.
Cái chết của Điều 5 NATO hay sự hồi sinh của hiện thực?
Sự kiện Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth từ chối tái khẳng định cam kết Điều 5 NATO là một tiếng chuông cảnh báo xé lòng đối với Brussels. Khi niềm tin giữa Washington và các đồng minh bị rạn nứt bởi sự tính toán thiệt hơn, khái niệm "đồng minh" đang bị Trump định nghĩa lại thành "đối tác giao dịch".
Trump không muốn phá hủy NATO; ông muốn buộc NATO phải "trưởng thành". Một liên minh mà trong đó Mỹ là người duy nhất sẵn sàng gánh rủi ro sinh mạng để bảo vệ thị trường toàn cầu cho kẻ khác là một liên minh lỗi thời. Thông điệp của Trump rất rõ ràng: Mỹ đã "dọn mâm" xong bằng cách phá hủy năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran. Phần còn lại – dọn dẹp tàn cuộc và duy trì sự ổn định – là việc của những người đang hưởng lợi từ dòng dầu mỏ đó.
Vết nứt không thể hàn gắn
Chúng ta đang chứng kiến sự kết thúc của kỷ nguyên Pax Americana như chúng ta đã biết. Nó không phải là một sự rút lui tháo chạy như ở Afghanistan, mà là một sự rút lui có tính toán để chuyển giao gánh nặng. Trump đang ép buộc một quá trình phân quyền trách nhiệm an ninh toàn cầu.
Châu Âu có thể tiếp tục trì hoãn khoảnh khắc phải trả giá, nhưng sự thực là chiếc ô an ninh vô điều kiện đã rách toác. Eo biển Hormuz, trong bối cảnh này, không chỉ là một tọa độ địa lý. Nó là tấm gương phản chiếu sự bạc nhược của một trật tự cũ và sự ra đời đau đớn của một trật tự mới: nơi sức mạnh thực tế và sự chia sẻ gánh nặng sòng phẳng là đồng tiền duy nhất có giá trị.
Trận chiến tại Iran có thể sắp kết thúc, nhưng cuộc chiến giành lại sự tự chủ chiến lược của phương Tây mới chỉ bắt đầu. Và trong cuộc chơi này, Donald Trump không còn là người chia bài – ông chính là người thay đổi luật chơi mãi mãi.