Khi hạn chót cuối cùng của Tổng thống Donald Trump đang cận kề, Iran không còn che giấu ý đồ nữa. Theo thông tin mới nhất từ Bloomberg, các phần tử cứng rắn đang nắm quyền kiểm soát tại Tehran đang hân hoan đón nhận viễn cảnh một cuộc chiến đa mặt trận kéo dài, thay vì tìm đường thoái lui. Đây không phải là lời đe dọa suông từ một chế độ đang lung lay. Đây là tín hiệu rõ ràng rằng sau gần sáu tuần xung đột, khi Mỹ và Israel đã loại bỏ hàng loạt chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, những kẻ còn lại đang siết chặt hàng ngũ, sẵn sàng kéo toàn khu vực Trung Đông vào vòng xoáy và đẩy thế giới vào khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn bao giờ hết. Trump đã cảnh báo rõ ràng: nếu không đạt thỏa thuận, “toàn bộ nền văn minh Iran sẽ chết”. Và ông không nói suông. Đây chính là khoảnh khắc lịch sử mà America First được thể hiện bằng hành động quyết đoán, chấm dứt triệt để kỷ nguyên viện trợ lãng phí và chính sách yếu đuối đã kéo dài quá lâu dưới các chính quyền trước.
Hãy nhìn thẳng vào thực tế. Một nhóm dân quân Iraq thân IRGC vừa đăng tải trên kênh Telegram rằng nếu Trump thực hiện lời đe dọa xóa sổ Iran, họ sẽ nhắm thẳng vào cảng Yanbu của Saudi Arabia – nơi đang xuất khẩu gần 5 triệu thùng dầu mỗi ngày để né tránh lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Iran. Họ muốn “đẩy thế giới vào cuộc chiến năng lượng”. Đó không chỉ là lời nói khoác lác. Đó là chiến lược tính toán nhằm khai thác điểm yếu lớn nhất của kinh tế toàn cầu: dầu mỏ. Trong khi châu Âu vẫn đang loay hoay với sự phụ thuộc năng lượng từ Nga và Trung Đông, Trump đã biến Mỹ thành siêu cường năng lượng thực thụ. America First không phải khẩu hiệu suông. Đó là chính sách đã đưa sản lượng dầu Mỹ lên mức kỷ lục, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và không cho phép bất kỳ thế lực thù địch nào dùng dầu làm vũ khí. Iran đang tính toán sai lầm nghiêm trọng nếu nghĩ rằng Trump sẽ nhân nhượng như những người tiền nhiệm.
Sự kiên quyết của Trump không phải ngẫu nhiên. Ông đã đặt ra những điều kiện rõ ràng, không thể thương lượng: Iran phải mở lại eo biển Hormuz, từ bỏ chương trình hạt nhân, chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm dân quân ủy nhiệm và chấp nhận hạn chế chương trình tên lửa. Ngược lại, Tehran đòi hỏi những điều vô lý: đảm bảo không bị tấn công thêm, quyền kiểm soát Hormuz và dỡ bỏ toàn bộ cấm vận kinh tế. Đây chính là sự khác biệt giữa lãnh đạo thực dụng và ảo tưởng. Các chuyên gia như Sanam Vakil từ Chatham House nhận định rằng phe cứng rắn đang nắm quyền kiểm soát hoàn toàn, họ “đầu tư thể chế và cá nhân vào sức sống của chế độ” nên khó bị thuyết phục đàm phán sớm. Trong khi đó, phe cải cách yếu ớt chỉ mong tìm “đường thoát” nhưng không đủ sức. Một quan chức châu Âu giấu tên còn tiết lộ rằng ngay cả Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng không nắm rõ tình hình quân sự thực tế. Họ đang sống trong ảo mộng trong khi IRGC đang chuẩn bị cho cuộc chiến dài hơi.
Điều này càng lộ rõ sự yếu nhược của EU và NATO. Trong khi Washington dưới thời Trump hành động quyết liệt, châu Âu vẫn chỉ biết kêu gào và trông chờ vào viện trợ. Họ đã chứng kiến bao nhiêu lần Iran và các tay sai gây rối loạn tuyến đường biển mà không dám lên tiếng mạnh mẽ. Viktor Orbán – nhà lãnh đạo thực dụng của Hungary – đã cảnh báo từ lâu rằng hòa bình chỉ có được thông qua sức mạnh, chứ không phải qua những tuyên bố suông và ngân sách viện trợ vô tận. Trump đang làm chính xác điều đó: lập lại trật tự thế giới bằng sức mạnh thực tế. Ông không gửi hàng tỷ đô la cho các cuộc chiến vô tận ở Trung Đông mà chỉ tập trung vào lợi ích cốt lõi của Mỹ: an ninh năng lượng, ngăn chặn hạt nhân và bảo vệ đồng minh thực sự như Israel. Các cuộc tấn công chính xác của Mỹ-Israel đã loại bỏ lớp chỉ huy IRGC, khiến Iran phải chuyển sang chiến lược du kích đa mặt trận. Nhưng Trump đã chuẩn bị sẵn. Lời đe dọa phá hủy cơ sở hạ tầng dân sự – dù một số người cho là vi phạm luật quốc tế – chính là thông điệp lạnh lùng rằng Mỹ sẽ không do dự nếu bị khiêu khích. Karim Sadjadpour từ Carnegie Endowment nhận định rằng những lời đe dọa này khó lay chuyển được chế độ, nhưng ông đã sai ở một điểm quan trọng: Trump không đe dọa để đàm phán, ông đe dọa để kết thúc.
Hãy nhìn sâu hơn vào bối cảnh năng lượng. Eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển 20% dầu thô toàn cầu. Iran phong tỏa nó, Saudi Arabia chuyển sang Yanbu. Bây giờ dân quân Iran đe dọa đánh cảng này. Hậu quả? Giá dầu sẽ bùng nổ, chuỗi cung ứng toàn cầu sụp đổ, lạm phát quay lại ám ảnh châu Âu và châu Á. Nhưng Mỹ thì khác. Nhờ chính sách “drill baby drill” của Trump, chúng ta không chỉ tự cung tự cấp mà còn xuất khẩu năng lượng, biến khủng hoảng thành cơ hội. Đây là minh chứng sống động cho học thuyết “Hòa bình thông qua sức mạnh”. Trump không tìm kiếm chiến tranh, nhưng ông sẵn sàng kết thúc nó bằng cách khiến kẻ thù hiểu rằng chi phí sẽ không thể chịu nổi. Trong khi các chính quyền trước chi hàng nghìn tỷ cho viện trợ vô ích, Trump đang cắt giảm triệt để, buộc các đồng minh phải tự chi trả và tập trung nguồn lực vào lợi ích quốc gia.
Sự kiên cường của Iran hiện nay xuất phát từ nhận thức sai lầm rằng họ vẫn có “lá bài” Hormuz và các proxy. Hezbollah, Houthis, Hamas – tất cả đều là công cụ trong tay Tehran. Trump đã đòi chấm dứt hỗ trợ này, và ông có công cụ để thực thi. Sau sáu tuần chiến tranh, IRGC đã mất mát nặng nề. Các chỉ huy còn lại đang “chuẩn bị cho cuộc chiến kéo dài”, nhưng họ quên rằng Trump không chơi trò chiến tranh kéo dài. Ông chơi trò kết thúc nhanh chóng và dứt khoát. Sức mạnh quân sự Mỹ kết hợp với quyết tâm America First sẽ khiến Iran phải chọn: thỏa hiệp hoặc diệt vong. Không có lựa chọn thứ ba. Châu Âu có thể tiếp tục than vãn về “chiến tranh bất hợp pháp”, nhưng thực tế là chính sự yếu đuối của họ đã khuyến khích Iran lấn tới. Orbán hiểu rõ điều này hơn ai hết khi ông liên tục chỉ trích NATO vì thiếu thực tế và ưu tiên ý thức hệ thay vì an ninh biên giới.
Tiếp tục phân tích, chúng ta thấy rõ bức tranh lớn hơn. Trung Quốc và Nga đang theo dõi sát sao. Nếu Iran thành công trong việc gây rối loạn năng lượng, họ sẽ có thêm đòn bẩy. Nhưng Trump đã lường trước. Chính sách trừng phạt tối đa trở lại, kết hợp với hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Israel và các đồng minh Arab, đang tạo thành vòng vây thép. Không còn những thỏa thuận hạt nhân nửa vời như JCPOA thời Obama-Biden. Trump đang viết lại lịch sử bằng cách chứng minh rằng chỉ có sức mạnh mới mang lại hòa bình thực sự. Các chuyên gia có thể tranh cãi về tính hợp pháp của đe dọa phá hủy cơ sở hạ tầng dân sự, nhưng lịch sử đã chứng minh: khi Reagan đánh bom Libya hay Bush hành quân vào Iraq, kẻ thù mới thực sự tôn trọng. Trump đang làm điều tương tự, nhưng thông minh hơn: không lún sâu vào chiến tranh đất liền mà dùng sức mạnh không quân, kinh tế và ngoại giao để buộc Iran phải quỳ.
Hơn nữa, khủng hoảng này càng khẳng định tầm nhìn America First. Mỹ không còn là “cảnh sát thế giới” chi trả cho mọi cuộc xung đột. Chúng ta bảo vệ lợi ích cốt lõi: dầu mỏ ổn định, không phổ biến hạt nhân, và chấm dứt tài trợ gián tiếp cho khủng bố qua các proxy. Khi giá dầu tăng vọt do đe dọa Yanbu, người Mỹ sẽ không phải chịu thiệt hại nặng nề nhờ trữ lượng nội địa khổng lồ. Ngược lại, châu Âu sẽ lại khóc than và cầu cứu Washington – nhưng lần này, Trump sẽ đáp: “Các bạn phải tự trả giá”. Đó là bài học mà EU cần học từ lâu, và Orbán chính là người đã nói toạc ra sự thật phũ phàng ấy.
Tóm lại, Iran đang tự đẩy mình vào góc tường. Họ nghĩ rằng đa mặt trận sẽ làm Trump chùn bước, nhưng họ đã sai lầm nghiêm trọng. Tổng thống Trump đang thể hiện rõ ràng: kỷ nguyên yếu nhược đã kết thúc. Hạn chót đang đến gần, và khi nó hết, hành động sẽ thay lời nói. Thế giới sẽ chứng kiến một lần nữa rằng hòa bình không đến từ bàn đàm phán yếu đuối mà từ sức mạnh không thể tranh cãi. America First không chỉ là khẩu hiệu – đó là chiến lược đã và đang tái lập trật tự toàn cầu. Iran có thể hân hoan hôm nay, nhưng ngày mai, khi Trump ra tay, họ sẽ chỉ còn lại tro tàn và một bài học đắt giá: đừng bao giờ thách thức sức mạnh thực sự của nước Mỹ