Iran vừa phát video cho thấy lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) boarding và bắt giữ hai tàu container thương mại trong Eo biển Hormuz, chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố kéo dài vô thời hạn lệnh ngừng bắn. Hình ảnh những tay súng mặt nạ trèo lên boong tàu, cờ Iran tung bay, và con tàu bị dẫn vào vùng lãnh hải Iran không chỉ là tuyên truyền nội bộ. Đó là một đòn đáp trả công khai, được tính toán kỹ lưỡng, nhằm gửi thông điệp trực tiếp đến Washington: Tehran vẫn kiểm soát được “cổ họng” của dòng chảy dầu mỏ thế giới, ngay cả khi Mỹ đang siết chặt phong tỏa và các cuộc đàm phán ở Pakistan đã sụp đổ hoàn toàn. Trump im lặng? Hay đây chính là “nháy mắt” đầu tiên trong một cuộc chiến mà cả hai bên đều đang cố tình không muốn leo thang toàn diện – ít nhất là vào lúc này?
Sự việc diễn ra trong bối cảnh căng thẳng đã đạt đến ngưỡng nguy hiểm. Chỉ vài ngày trước, Mỹ đã công bố video boarding và bắt giữ tàu chở hàng Iran mang tên Touska gần Hormuz, sau đó tiếp tục chặn ba tàu chở dầu Iran ở vùng biển châu Á. Tehran gọi đó là “cướp biển nhà nước”. Washington khẳng định đó là hành động thực thi phong tỏa hợp pháp để ngăn chặn dòng tiền nuôi dưỡng chương trình hạt nhân và lực lượng ủy nhiệm của Iran. Khi Trump tuyên bố kéo dài ceasefire để “cho Iran thời gian đưa ra đề xuất thống nhất”, nhiều người kỳ vọng một khoảng thở. Thay vào đó, IRGC hành động ngay lập tức: bắn vào ba tàu, bắt giữ hai chiếc, trong đó có tàu liên quan đến Israel. Video được phát sóng rộng rãi trên truyền hình nhà nước Iran không phải ngẫu nhiên – nó được thiết kế để khôi phục uy tín nội bộ sau những đòn đánh chính xác của Mỹ và Israel vào cơ sở hạ tầng hạt nhân và dầu mỏ Iran trong những tuần trước.
Phân tích chiến thuật cho thấy đây không phải hành động bột phát. Iran đã chọn mục tiêu là tàu thương mại quốc tế chứ không phải tàu chiến Mỹ – một cách cố tình tránh va chạm trực tiếp có thể dẫn đến đáp trả quân sự quy mô lớn. Đồng thời, họ khẳng định quyền kiểm soát Hormuz bằng cách cáo buộc các tàu vi phạm quy định hàng hải, thao túng hệ thống định vị và đe dọa an toàn. Đây là phiên bản bất đối xứng quen thuộc của Iran: sử dụng lực lượng nhỏ, tốc độ cao, kết hợp tuyên truyền để bù đắp cho khoảng cách công nghệ và quân sự so với Mỹ. Bằng cách phát video, Tehran muốn chứng minh rằng phong tỏa của Trump không phải là một chiều. Mỗi tàu bị bắt giữ là một thông điệp: nếu Mỹ siết chặt, Iran sẽ làm tê liệt dòng chảy dầu mỏ toàn cầu, đẩy giá năng lượng lên mức mà châu Âu và châu Á không thể chịu nổi.
Trump im lặng công khai trong những giờ đầu là chiến lược hay dấu hiệu lưỡng lự? Tổng thống Mỹ nổi tiếng với phong cách phản ứng nhanh trên Truth Social, nhưng lần này ông chọn cách im lặng chiến lược. Các nguồn tin từ Nhà Trắng cho biết ông đang chờ báo cáo đầy đủ từ CENTCOM và đánh giá tác động kinh tế. Im lặng ở đây có hai lớp ý nghĩa. Thứ nhất, nó tránh leo thang ngôn từ có thể buộc phải hành động quân sự ngay lập tức – điều Trump muốn tránh trước midterm và khi kinh tế Mỹ đang chịu áp lực lạm phát từ giá dầu. Thứ hai, nó có thể là “nháy mắt” ngầm: Trump đang dùng chính hành động của Iran để biện minh cho việc duy trì phong tỏa lâu dài, đồng thời đổ lỗi cho Tehran làm sụp đổ đàm phán. Bằng cách không đáp trả ngay, ông giữ thế chủ động, buộc Iran phải là bên nâng mức độ leo thang nếu muốn thay đổi cục diện.
Địa chính trị đằng sau hành động này sâu sắc hơn nhiều. Hormuz không chỉ là eo biển – nó là điểm nút của toàn cầu hóa năng lượng. 20% dầu mỏ thế giới đi qua đây. Việc Iran bắt tàu ngay sau khi Trump kéo dài ceasefire cho thấy Tehran tin rằng thời gian đang đứng về phía mình. Kinh tế Iran dù bị siết chặt nhưng vẫn có khả năng chịu đựng nhờ “hạm đội bóng tối”, xuất khẩu dầu lậu sang Trung Quốc và Ấn Độ, cùng dự trữ ngoại hối từ Nga và Trung Quốc. Ngược lại, châu Âu đang hoảng loạn với nhu cầu năng lượng tái tạo tăng vọt, trong khi Trung Quốc tận dụng cơ hội để củng cố vị thế ở Ấn Độ Dương. Bắc Kinh không lên tiếng mạnh nhưng rõ ràng đang hưởng lợi từ sự phân tâm của Mỹ. Moscow thì tăng cường hỗ trợ tình báo và vũ khí cho Iran, biến cuộc khủng hoảng này thành cơ hội để Nga mở rộng ảnh hưởng ở Trung Đông và châu Phi.
Về mặt chính trị nội bộ Mỹ, video của Iran đến đúng lúc gây áp lực lên Trump. Cử tri Mỹ lo ngại giá xăng tăng, chuỗi cung ứng gián đoạn. Trong khi đó, phe Dân chủ chỉ trích Trump “khiêu khích không cần thiết” dẫn đến sụp đổ đàm phán. Ngay cả trong nội bộ GOP cũng có tiếng nói cảnh báo rằng phong tỏa toàn diện có thể đẩy Iran vào góc tường, buộc họ sử dụng proxy ở Lebanon, Yemen hay thậm chí tấn công gián tiếp lực lượng Mỹ. Trump hiểu rõ rủi ro này. Ông từng hứa “không có cuộc chiến vô tận”, nhưng học thuyết “hòa bình qua sức mạnh” của ông đang bị thử thách nghiêm trọng. Việc im lặng có thể là tính toán để chờ Iran đưa ra “đề xuất thống nhất” mà Nhà Trắng đòi hỏi – bao gồm giao nộp uranium làm giàu và hạn chế chương trình tên lửa.
Tuy nhiên, rủi ro dài hạn là không thể xem nhẹ. Nếu Iran tiếp tục bắt tàu, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ tê liệt. Giá dầu đã tăng, và các nhà kinh tế cảnh báo nếu Hormuz bị đóng hoàn toàn dù chỉ vài tuần, suy thoái toàn cầu là không tránh khỏi. Ukraine có thể gián tiếp hưởng lợi khi Nga bị phân tâm, nhưng châu Âu thì đang phải trả giá đắt. Israel, dù im lặng công khai, chắc chắn đang chuẩn bị cho kịch bản xung đột lan rộng. Phe cứng rắn trong IRGC đang thắng thế trong nội bộ Iran, khiến bất kỳ nhượng bộ nào cũng trở nên khó khăn.
Trump đang chơi một ván cờ nguy hiểm. Ông tin rằng áp lực kinh tế tối đa sẽ buộc Iran quỳ gối mà không cần đổ máu Mỹ. Video bắt tàu của Iran là lời thách thức trực tiếp với chiến lược đó. Im lặng của Trump hôm nay có thể là sự khôn ngoan chiến lược, hoặc là dấu hiệu đầu tiên của việc ông đánh giá thấp quyết tâm sống còn của chế độ Tehran. Trong cuộc chiến này, không bên nào muốn chiến tranh toàn diện, nhưng mỗi hành động nhỏ – một video, một con tàu bị bắt – đều đẩy thế giới gần hơn đến bờ vực. Câu hỏi không còn là ai sẽ nháy mắt trước, mà là ai sẽ chịu thiệt hại ít hơn khi trò chơi này kết thúc.
Hệ lụy địa chính trị kéo dài đến 2030 có thể thay đổi hoàn toàn bản đồ quyền lực. Nếu Trump thành công trong việc buộc Iran nhượng bộ, ông sẽ củng cố di sản “người chấm dứt chương trình hạt nhân Iran” mà không cần chiến tranh lớn. Nếu thất bại, Mỹ có thể bị kéo vào một cuộc đối đầu kéo dài, làm suy yếu vị thế siêu cường trước sự trỗi dậy của Trung Quốc. Iran, dù yếu hơn về quân sự quy ước, đang chứng minh rằng chiến tranh bất đối xứng kết hợp kiểm soát tuyến đường biển vẫn là vũ khí mạnh mẽ. Video họ phát hôm nay không chỉ là tuyên truyền – đó là chương đầu tiên của một cuốn sách mà cả Trump lẫn thế giới phải đọc rất kỹ.