Khi những tòa tháp kính lấp lánh của Dubai và Doha vẫn còn phản chiếu ánh nắng sa mạc, một sợi chỉ mong manh đang treo lơ lửng số phận của hơn 100 triệu con người. Không phải dầu mỏ, không phải khí đốt, mà là nước – thứ tài nguyên mà Vịnh Ba Tư phụ thuộc hoàn toàn vào hơn 400 nhà máy khử muối ven biển. Và giờ đây, giữa cơn bão lửa chiến tranh Iran mà Tổng thống Donald Trump đang dẫn dắt từ Nhà Trắng, Tehran đã biến chính sợi chỉ ấy thành vũ khí hủy diệt. Đây không còn là xung đột biên giới hay tranh chấp lãnh thổ. Đây là cuộc chiến tranh nước – loại chiến tranh mà nhân loại chưa từng chứng kiến ở quy mô này, nơi một ly nước sạch có thể quyết định sống chết của cả một nền văn minh sa mạc.
Những con số không nói dối, nhưng chúng gào thét. Kuwait lấy 90% nước uống từ khử muối. Dubai cũng vậy, 90%. Oman 86%, Saudi Arabia 70%, còn Riyadh – thủ đô sâu trong đất liền – phụ thuộc hoàn toàn vào đường ống khổng lồ dẫn nước từ bờ biển. Theo Ngân hàng Thế giới, khu vực này chiếm tới 44% công suất khử muối toàn cầu. Hơn 190 triệu người, từ Kuwait City đến Doha, từ Abu Dhabi đến Manama, đang sống trên một nền tảng kỹ thuật vĩ đại nhưng cực kỳ mong manh: nước biển biến thành nước ngọt qua hàng loạt nhà máy nằm dọc bờ vịnh, hoàn toàn nằm trong tầm ngắm tên lửa và drone cảm tử của Iran.
Và Tehran đã hành động. Vào ngày 2 tháng 3, khi các cuộc tấn công của Iran nhắm vào cảng Jebel Ali chỉ cách nhà máy khử muối lớn nhất Dubai chưa đầy 20 km, cả khu vực rung chuyển. Không phải ngẫu nhiên. Các cơ sở Doha West của Kuwait và Fujairah F1 của UAE cũng chịu thiệt hại gián tiếp từ mảnh vỡ drone và tên lửa. Đây chưa phải đòn chí mạng, nhưng là lời cảnh báo rõ ràng: Iran có khả năng và ý định biến những nhà máy dân sự này thành mục tiêu quân sự. Chúng không nằm sâu dưới lòng đất như căn cứ hạt nhân, không được bao bọc bởi mét khối bê tông. Chúng nằm trần trụi ven biển, dễ bị drone Iran lao vào như những quả bom sống.
Hãy tưởng tượng kịch bản “Zero Day” mà các nhà phân tích kinh tế nước đã cảnh báo: chỉ trong 2 đến 7 ngày, kho dự trữ khẩn cấp của các nước Vịnh sẽ cạn kiệt. Riyadh, Dubai, Doha, Kuwait City – những đô thị xa hoa với tuyết nhân tạo và khách sạn bảy sao – sẽ đối mặt tình trạng thiếu nước toàn diện. Bệnh viện tê liệt đầu tiên. Phòng mổ, đơn vị chăm sóc đặc biệt, máy lọc máu không thể hoạt động. Hệ thống thoát nước không có áp suất, nước thải tràn ra đường phố, bệnh truyền qua nước bùng phát như dịch hạch. Sản xuất dược phẩm ngừng trệ, bệnh nhân mãn tính chết dần vì thiếu thuốc. Cảng tắc nghẽn, logistics sụp đổ, thực phẩm nhập khẩu – thứ mà các nước Vịnh phụ thuộc nặng nề – biến mất khỏi kệ siêu thị. Giá cả tăng vọt, cướp bóc nổ ra. Esther Krower Delbour, chuyên gia kinh tế nước, đã nói với AFP: “Nhắm vào nguồn nước là châm ngòi cho một cuộc chiến lớn hơn rất nhiều so với những gì chúng ta đang thấy hôm nay”.
Nhưng thảm họa không dừng ở con người. Môi trường sẽ trả giá đắt hơn. Khói độc từ kho nhiên liệu cháy lan, mưa axit đã xuất hiện. Nếu nhà máy khử muối bị đánh trúng, hóa chất và nước thải mặn rò rỉ sẽ đầu độc hệ sinh thái biển – chính nguyên liệu thô để khử muối. Vòng lặp chết chóc hoàn hảo: nước biển bị ô nhiễm, không thể khử muối được nữa. Liên Hợp Quốc, qua Cao ủy Nhân quyền Fuler Turk ngày 10 tháng 3, đã cảnh báo rõ ràng: đây sẽ là thảm họa sinh thái nhân đạo chưa từng có.
Giờ hãy nhìn sang phía bên kia eo biển. Iran, quốc gia cũng đang khát nước kinh hoàng, lại chính là kẻ đang chơi trò tống tiền nước. Đập Thran chỉ còn 10% dung lượng, sông cạn khô, nước ngầm cạn kiệt. Các tỉnh Khuzestan và Chaharmahal đã nổi dậy vì thiếu nước. Thế nhưng, tỷ lệ phụ thuộc khử muối của Iran chỉ khoảng 2%, và họ đang mở rộng dọc bờ nam. Sự bất đối xứng chiến lược này cho Tehran một lợi thế tàn nhẫn: họ có thể sống sót bằng đập và giếng, trong khi các nước Vịnh không có kế hoạch B. Esther Madani của Foreign Policy gọi đây là “chiến lược tuyệt vọng”: một chế độ khát nước đang dùng chính điểm yếu chí mạng của hàng xóm để đổi lấy quyền lực mặc cả.
Nhưng sự mỉa mai đen tối nhất là chính Iran sẽ là kẻ thua thảm nếu leo thang. Dân số 90 triệu người của họ đã chịu đựng 210 cm nước ngầm bị khai thác quá mức, đất lún 35 cm mỗi năm, 27.000 làng đã thiếu nước trước khi chiến tranh nổ ra. Nếu liên minh dưới sự chỉ huy của Trump nhắm vào đập và đường ống truyền nước của Iran – như Bộ trưởng Năng lượng Iran đã thừa nhận hàng chục cơ sở đã bị tấn công – thì Tehran sẽ sụp đổ nhanh hơn Vịnh rất nhiều. Các nước Vịnh có mạng lưới khử muối đắt đỏ nhưng vẫn hoạt động, có hệ thống Patriot bảo vệ, có kế hoạch dự phòng Red Sea. Iran thì không.
Và đây chính là lúc Donald Trump bước vào, với tư cách Tổng thống đương nhiệm, đang định hình lại toàn bộ cục diện. Từ Nhà Trắng, ông đã gửi thông điệp cứng rắn đến Riyadh: nếu Iran nhắm vào năng lượng hoặc nước của Saudi, Riyadh sẽ đáp trả toàn lực trực tiếp vào cơ sở hạt nhân và năng lượng của Iran. Không còn chiến tranh ủy nhiệm qua Houthis hay Hezbollah. Đây là bước ngoặt. Saudi, UAE, Kuwait đang vẽ “lằn ranh đỏ” tương tự. Liên minh 22 quốc gia bảo vệ Hormuz đang siết chặt. Một học thuyết “hủy diệt lẫn nhau” kiểu Chiến tranh Lạnh mới đang hình thành giữa sa mạc: anh cắt nước tôi, tôi cắt điện anh. Saudi đã triển khai Patriot quanh Ras Al Khair và Al Shuaiba – những nhà máy khử muối lớn nhất thế giới. Hệ thống phòng thủ đắt nhất hành tinh giờ đang bảo vệ… máy bơm nước.
Nhưng phòng thủ thôi chưa đủ. Các nước Vịnh đang gấp rút xây dựng đường ống dự phòng từ Red Sea, kho chứa khẩn cấp, tàu chở nước khẩn cấp. Saudi đang dẫn nước từ bờ biển Red Sea vào nội địa. UAE phân tán nhà máy để một đòn không thể làm sụp cả hệ thống. Atlantic Council nhấn mạnh: cần đầu tư không chỉ xây mới mà còn bảo vệ, đặc biệt chống drone. Quy tắc chiến tranh Trung Đông đang bị viết lại. Quân đội không còn chỉ nhắm lính và xe tăng. Họ nhắm thẳng vào hệ thống hỗ trợ sự sống của dân thường: nước, điện, chuỗi cung ứng thực phẩm.
CSIS cảnh báo: các nhà máy khử muối phức tạp kỹ thuật, sửa chữa có thể mất hàng tuần, xây lại mất hai năm. Không chỉ khát nước, chuỗi domino sẽ kéo theo: nhà máy lọc dầu cần nước làm mát khổng lồ. Aramco, ADNOC, Qatar’s Ras Laffan – chiếm 20% LNG toàn cầu – sẽ ngừng hoạt động. 12-14% khí đốt châu Âu từ Qatar sẽ biến mất. Giá năng lượng châu Âu đã tăng 35% vì Hormuz bị chặn, nay sẽ vọt lên không kiểm soát. Ấn Độ, Trung Quốc công nghiệp đình trệ. Phân bón ngừng sản xuất, giá lương thực toàn cầu tăng vọt. Nước không chỉ là khát, mà là cú sốc kinh tế toàn cầu.
Và còn một mối đe dọa vô hình: tấn công mạng. Iran có khả năng xâm nhập hệ thống điều khiển công nghiệp của các nhà máy này mà không cần một quả tên lửa nào. CSIS đã chỉ ra: Iran từng nhắm vào hạ tầng nước của GCC trong nhiều năm. Trong bối cảnh chiến tranh hiện tại, một cuộc tấn công mạng có thể gây tê liệt mà không để lại dấu vết rõ ràng.
Giữa tất cả hỗn loạn ấy, 30 triệu lao động nhập cư từ Nam Á, châu Phi, Đông Nam Á là những nạn nhân đầu tiên và thảm nhất. Họ bị loại khỏi hệ thống phân phối ưu tiên công dân. Khi nước cạn, họ sẽ là những người đầu tiên chết khát trên đường phố, rồi tràn ra biên giới. Sân bay tê liệt, cửa khẩu kẹt cứng. Jordan, Iraq, Oman – những nước cũng đang khát nước – sẽ phải gánh hàng triệu người tị nạn. Một làn sóng di cư không kiểm soát, lớn hơn cả khủng hoảng Syria.
Nhưng lịch sử dạy chúng ta: vũ khí hóa tuyệt vọng luôn thiêu rụi chính bàn tay cầm nó. Iran, kẻ khởi xướng tống tiền nước, đang tự đào hố chôn mình. Hạ tầng nước của họ đã sụp đổ từ trước chiến tranh. Nếu liên minh đáp trả, 90 triệu người Iran sẽ đối mặt khủng hoảng khát nước nhanh hơn và thảm hơn Vịnh. David Michel của CSIS cảnh báo: đây là xu hướng đáng buồn mới của chiến tranh hiện đại – Nga ở Ukraine, Israel ở Gaza – nước đã trở thành mục tiêu. Marwa Daoudi của Georgetown University nói không ngoa: “Nước đã được đưa vào danh sách mục tiêu chiến tranh”.
Và trong bối cảnh đó, quyết định của Saudi “đấm bàn” với Washington là bước ngoặt lịch sử. Không còn chơi trò gián tiếp. Khi tên lửa Iran chạm nhà máy nước Saudi, máy bay Saudi sẽ bay thẳng vào cơ sở hạt nhân Iran. Trump, với chính sách “America First” nhưng không ngại can thiệp quyết liệt, đang dùng chính sự đe dọa của ông để duy trì thế cân bằng. Ông đã đưa ra tối hậu thư về Hormuz, đe dọa hủy diệt nhà máy điện và thậm chí khử muối Iran nếu không đạt thỏa thuận. Tehran đáp lại bằng cách nhắm vào hạ tầng Vịnh. Một vòng xoáy MAD mới – mutually assured destruction – giữa sa mạc và vịnh.
Tuy nhiên, sức mạnh thực sự nằm ở khả năng phục hồi. Các nước Vịnh đã đầu tư 53,4 tỷ USD vào khử muối kể từ 2006. Họ đang phân tán, dự phòng, và bảo vệ. Iran thì không. Vũ khí hóa nước của Tehran, dù nghe tàn nhẫn, cuối cùng chỉ lộ rõ sự yếu thế chiến lược của chính họ. Khi nước trở thành chiến trường, không bên nào thắng. Nhưng kẻ khởi xướng tuyệt vọng sẽ là kẻ trả giá đắt nhất.
Từ Kuwait đến Dubai, từ Riyadh đến Doha, và từ Tehran đến Khuzestan, toàn bộ khu vực đang ngồi trên miệng hố. Quân đội không còn bắn nhau trên sa mạc. Họ đang bắn vào ly nước trên bàn ăn của dân thường. Và số phận của 190 triệu người, giờ đây, treo trên một sợi chỉ mỏng manh hơn bao giờ hết – sợi chỉ được dệt từ nước biển, và có thể đứt bất cứ lúc nào dưới lửa tên lửa.
Chiến tranh không còn ở chiến trường. Nó đang ở trong từng ly nước.