Trong bầu không khí đặc quánh của phòng họp báo Nhà Trắng những ngày đầu tháng 1 năm 2026, Tổng thống Donald Trump không xuất hiện với tư cách một chính trị gia đang xoa dịu dư luận về một cuộc chiến xa xôi. Ông xuất hiện như một "Tổng giám đốc của Tập đoàn Hoa Kỳ", đang thực hiện một cuộc tái cấu trúc quyết liệt nhất trong lịch sử địa chính trị hiện đại. Chiến dịch mang tên "Epic Fury" (Cơn giận dữ sử thi) tại Iran không chỉ là những đòn không kích chính xác vào các cơ sở hạt nhân hay hệ thống tên lửa đạn đạo của Tehran. Đó là một tuyên ngôn: Kỷ nguyên bảo trợ an ninh miễn phí của Mỹ đã chính thức khai tử.
Chiến thuật "Đánh nhanh, thắng gọn" và cái bẫy tâm lý cử tri
Donald Trump hiểu rõ hơn bất kỳ ai về nỗi ám ảnh mang tên "vũng lầy" của cử tri Mỹ. Bài phát biểu của ông là một kiệt tác về truyền thông chính trị khi ông từ chối dùng từ "chiến tranh" (war) để thay bằng "chiến dịch" (operation). Bằng cách ấn định thời hạn "hai đến ba tuần tới" để hoàn tất mục tiêu, Trump đang dựng lên một cái khung thời gian giả định nhưng đầy sức thuyết phục. Ông không sa đà vào việc thay đổi chế độ hay xây dựng dân chủ tại Iran – những sai lầm đã ngốn hàng nghìn tỷ USD của Mỹ tại Iraq và Afghanistan. Mục tiêu của ông lạnh lùng và thực dụng: Triệt hạ năng lực hạt nhân, bẻ gãy hải quân và cắt đứt các vòi bạch tuộc ủy nhiệm.
Bằng cách giữ chặt trục "chính danh" là ngăn chặn vũ khí hạt nhân, Trump đã vô hiệu hóa mọi nỗ lực chỉ trích từ phe đối lập. Nhưng đằng sau những con số về số lượng tên lửa bị phá hủy hay các tướng lĩnh Iran bị hạ sát, là một tính toán sâu xa hơn về vị thế của nước Mỹ trên bàn cờ năng lượng.
Yết hầu Hormuz: Đòn bóp nghẹt khiến Bắc Kinh run rẩy
Nếu Iran là mục tiêu quân sự, thì Trung Quốc chính là đối tượng của đòn dằn mặt kinh tế. Dữ liệu thực tế cho thấy, bất chấp những nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung qua các tuyến đường ống "Sức mạnh Siberia" từ Nga hay các trục Trung Á, Bắc Kinh vẫn đang sống trong tình trạng "ngàn cân treo sợi tóc". Hơn 5,4 triệu thùng dầu mỗi ngày của Trung Quốc vẫn phải đi qua eo biển Hormuz – nơi mà hải quân Mỹ có thể thiết lập một "trạm thu phí" hoặc một lệnh phong tỏa bất cứ lúc nào.
Các tuyến đường ống của Trung Quốc, dù được quảng bá rầm rộ, thực chất chỉ là những "ống thuốc giảm đau" chứ không phải là giải pháp cứu mạng. Tuyến đường qua Myanmar hay các dự án khí đốt từ Nga chỉ đáp ứng chưa đầy 10% nhu cầu khổng lồ của nền kinh tế số hai thế giới. Trump biết điều đó. Việc ông tuyên bố Mỹ sẽ không còn gánh vác chi phí bảo vệ tự do hàng hải cho các quốc gia khác nếu không có sự sẻ chia trách nhiệm tương xứng là một cú tạt nước lạnh vào Bắc Kinh. Trung Quốc đang bị đẩy vào thế kẹt: Hoặc phải ra mặt can thiệp để ổn định khu vực, hoặc phải chấp nhận nhìn kho dự trữ dầu thô 7 tháng của mình đếm ngược từng ngày trong lo sợ.
Sự rạn nứt của phương Tây và cái giá của sự trung lập
Trong khi Washington thể hiện sự quyết đoán, thì lục địa già Châu Âu lại phơi bày một sự lúng túng đến thảm hại. Quyết định của Israel – đồng minh thân cận nhất của Mỹ – trong việc chấm dứt mọi hợp đồng quốc phòng với Pháp sau khi Paris từ chối cho phép máy bay Mỹ đi qua không phận là một cú sốc điện cực mạnh. Đây không phải là vấn đề tài chính; 162 triệu Euro là con số nhỏ, nhưng sự sụp đổ của lòng tin chiến lược là vô giá.
Donald Trump đã công khai chỉ trích các đồng minh vì sự "lưỡng lự" và "trục lợi". Thông điệp của Nhà Trắng rất rõ ràng: Trong thế giới của Trump, không có chỗ cho sự trung lập miễn phí. Anh và các nước khác đang phải vội vã họp bàn để tự bảo vệ mình tại Hormuz khi nhận ra chiếc ô an ninh Mỹ không còn mở sẵn cho tất cả. Châu Âu đang rơi vào tình cảnh "tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa" – vừa muốn thoát lệ thuộc năng lượng Nga, lại vừa lún sâu vào sự lệ thuộc công nghiệp và chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Sự tự chủ chiến lược mà Paris hay Berlin thường rêu rao giờ đây chỉ còn là một giấc mơ xa vời khi năng lực quân sự thực tế của họ vẫn chỉ là một cái bóng so với Mỹ.
Bài học từ Nhật Bản: Tự chủ bằng lý trí lạnh lùng
Giữa cơn bão địa chính trị, Nhật Bản nổi lên như một hình mẫu về sự khôn ngoan. Tokyo không vội vã lao vào cuộc chiến quân sự, nhưng cũng không quay lưng với đồng minh. Họ chọn cách tiếp cận pháp lý, hỗ trợ sau xung đột và rà phá thủy lôi – những bước đi vừa đủ để giữ vững mối quan hệ với Washington nhưng cũng đủ khéo léo để bảo vệ lợi ích quốc gia mà không bị cuốn vào vòng xoáy tàn sát. Đây chính là cách hành xử của một quốc gia hiểu rõ "tự chủ" không phải là nhảy từ sự lệ thuộc này sang sự lệ thuộc khác, mà là xây dựng năng lực nội tại để không bao giờ trở thành quân cờ trên bàn tay kẻ khác.
Kết: Một trật tự thế giới không còn "bao cấp"
Donald Trump đang hoàn tất bài kiểm tra khắc nghiệt nhất đối với hệ thống đồng minh của Mỹ. Chiến dịch tại Iran sắp kết thúc về mặt quân sự, nhưng cuộc chiến định hình lại cấu trúc quyền lực toàn cầu chỉ mới bắt đầu. Thế giới đang phải làm quen với một nước Mỹ không còn đóng vai "cảnh sát toàn cầu" vì lý tưởng, mà là một siêu cường hoạt động dựa trên hiệu quả kinh tế và lợi ích trực diện.
Yết hầu Hormuz có thể sớm thông thoáng trở lại, nhưng cái cảm giác lạnh lẽo khi bị Washington "siết nhẹ" sẽ còn ám ảnh Bắc Kinh và Châu Âu trong nhiều thập kỷ tới. Donald Trump đã chứng minh rằng: Sức mạnh quân sự có thể bẻ gãy một quốc gia, nhưng sức mạnh định hình lại luật chơi mới là thứ có thể khuất phục cả một thế giới.