Lịch sử địa chính trị thường không kết thúc bằng một tiếng nổ lớn, mà bằng tiếng sập cửa khô khốc của những căn cứ quân sự. Vào cái ngày 27 tháng 3 định mệnh tại Sigonella, Sicily, khi chính quyền Giorgia Meloni từ chối cho phép máy bay ném bom Mỹ hạ cánh, đó không chỉ là một rắc rối hậu cần. Đó là sự sụp đổ của một niềm tin đã tồn tại tám thập kỷ. Tại Washington, Tổng thống Donald Trump – người đang nắm giữ quyền lực tuyệt đối tại Nhà Trắng nhiệm kỳ này – coi đó là sự phản bội. Tại Rome, Paris và Madrid, người ta gọi đó là sự tự tôn.
Chúng ta đang chứng kiến một cuộc ly hôn đau đớn và công khai nhất trong lịch sử hiện đại giữa Hoa Kỳ và các đồng minh xuyên Đại Tây Dương. Cuộc chiến đơn phương của Trump chống lại Iran không chỉ nhắm vào Tehran; nó đang vô tình – hoặc hữu ý – phá nát cấu trúc an ninh mà thế giới phương Tây đã dày công xây dựng từ sau Thế chiến II.
Khi những cánh cửa thép đóng sập
Chưa bao giờ một Tổng thống Mỹ đương nhiệm lại phải đối mặt với một sự phản kháng tập thể quyết liệt đến thế từ chính những người cùng đứng dưới lá cờ NATO. Lệnh cấm của Ý đối với căn cứ Sigonella chỉ là phát súng đầu tiên. Tây Ban Nha, dưới thời Thủ tướng Sanchez, đã thực hiện một bước đi không tưởng: đóng cửa toàn bộ không phận và căn cứ Rota đối với chiến dịch "Epic Fury" của Mỹ. Pháp, với sự lạnh lùng đặc trưng của Macron, đã từ chối thẳng thừng các chuyến bay vận chuyển vũ khí. Ngay cả London, đồng minh "hình bóng" trung thành nhất, cũng chỉ dám đứng ngoài các hoạt động tấn công trực tiếp.
Sự phản kháng này đã tạo ra một "cơn ác mộng hậu cần" thực sự cho Lầu Năm Góc. Các pháo đài bay B-2 phải bay vòng qua Gibraltar, kéo dài hành trình thêm 8 giờ đồng hồ, tiêu tốn gấp đôi nhiên liệu và làm xói mòn khả năng phản ứng nhanh của quân đội Mỹ. Trump, với phong cách không khoan nhượng quen thuộc, đã không ngần ngại dội gáo nước lạnh lên Truth Social: "Châu Âu thật vô ơn. Nước Mỹ sẽ ghi nhớ điều này."
Nhưng hãy nhìn từ góc độ của Brussels: Trump đã lao vào một cuộc chiến tổng lực với Iran mà không hề tham vấn. Ông yêu cầu các đồng minh cung cấp căn cứ, không phận và lá chắn tên lửa cho một cuộc xung đột mà họ tin rằng sẽ thiêu rụi chính nền kinh tế của mình. Đây không phải là sự phòng thủ chung; đây là sự áp đặt đơn phương.
Cú sốc năng lượng và sự sụp đổ của "Lá chắn dầu"
Khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz – cuống họng của 20% lượng dầu mỏ thế giới – phản ứng của Trump đã gây sốc cho toàn cầu: "Chúng ta không cần Hormuz. Chúng ta có quá nhiều dầu. Châu Âu, hãy tự đi mà lấy dầu của mình." Đây là một tuyên bố mang tính rũ bỏ trách nhiệm khủng khiếp. Đối với một Châu Âu đã cắt đứt với khí đốt Nga từ năm 2022 để chuyển sang LNG, Hormuz là con đường sống còn duy nhất còn sót lại. Giá dầu vọt lên 154 USD/thùng vào giữa tháng 3 không chỉ là một con số; đó là bản án tử cho ngành hóa chất Đức, ngành gốm sứ Ý và hệ thống sưởi ấm toàn Đông Âu.
Trump đang sử dụng năng lượng như một vũ khí trừng phạt các đồng minh "không vâng lời". Việc ông yêu cầu các nước Châu Âu "tự học cách chiến đấu" tại Hormuz là một tín hiệu rõ ràng rằng kỷ nguyên "Cảnh sát quốc tế" của Mỹ đã kết thúc. Thay vào đó là một nước Mỹ hướng nội, thực dụng đến tàn nhẫn, sẵn sàng đứng nhìn đồng minh chết cóng để bảo vệ lợi ích quốc gia hạn hẹp.
NATO: Một liên minh "Thây ma"?
Câu hỏi không còn là liệu Mỹ có rút khỏi NATO hay không – vì những rào cản pháp lý từ Đạo luật NDAA 2024 – mà là liệu NATO có còn tồn tại trên thực tế?
Các nhà phân tích địa chính trị hàng đầu đang lo ngại về một "Liên minh thây ma": tồn tại trên giấy tờ nhưng rỗng tuếch bên trong. Nếu Trump quyết định không kích hoạt Điều 5 khi Nga gây áp lực lên hành lang Suvalki, thì những hiệp ước cũ kỹ kia cũng chỉ là những mẩu giấy lộn.
Hoa Kỳ đã rút 150 hệ thống THAAD và hàng ngàn tên lửa PAC-3 từ Châu Âu để ném vào chảo lửa Trung Đông. Lá chắn thép của Châu Âu đang mỏng đi đúng lúc gấu Nga đang ở đỉnh cao của sự hung hăng. Vladimir Putin, với ngân sách quốc phòng chiếm 8% GDP và các tên lửa siêu thanh Oreshnik, đang quan sát sự rạn nứt này với một nụ cười thỏa mãn. Ông ta biết rằng xương sống của an ninh Châu Âu không phải là số lượng binh lính, mà là mạng lưới 246 vệ tinh tình báo và hệ thống cảnh báo sớm của Mỹ. Nếu không có "bộ não" từ Washington, 27 quân đội rời rạc của Châu Âu chỉ là những chi tiết cơ khí không có sự kết nối.
Cuộc chạy đua với thời gian của "Bonsai Châu Âu"
Châu Âu không phải là không có sức mạnh. Ngân sách quốc phòng của họ gấp đôi Nga, họ có 1,5 triệu quân và những vũ khí tiên tiến như hệ thống phòng không SAMP/T. Nhưng như một báo cáo của CSIS đã ví von cay đắng: Quân đội Châu Âu giống như những cây Bonsai – đẹp đẽ nhưng nhỏ bé và phụ thuộc hoàn toàn vào sự chăm sóc của người làm vườn Mỹ.
Để xây dựng một năng lực tự chủ thực sự, Châu Âu cần từ 5 đến 7 năm và khoảng 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, lịch sử không chờ đợi ai. Khoảng thời gian từ 2026 đến 2028 được dự báo là "vùng nguy hiểm" nhất, khi Mỹ đã rút đi mà Châu Âu vẫn chưa kịp lớn. Ba Lan đang điên cuồng trang bị xe tăng, Đức đã đưa quân đến Lithuania, nhưng tất cả vẫn chỉ là những mảnh ghép rời rạc thiếu một người lãnh đạo quyết đoán.
Sự tuyệt chủng của niềm tin
Chúng ta đang đứng trước một ngã ba đường lịch sử. Một bên là sự leo thang của những đòn trừng phạt thuế quan mà Trump đe dọa áp đặt lên xe hơi Pháp và thép Ý để trả đũa sự "phản bội" quân sự. Một bên là sự tự chủ đau đớn nhưng cần thiết của Châu Âu.
Sự khác biệt giữa cuộc chiến Iraq 2003 và cuộc chiến Iran 2026 là ở chỗ: Năm 2003, dù phản đối, các đồng minh vẫn tìm cách hòa giải. Năm 2026, sự im lặng của Đức và sự đóng cửa của Ý là lời khẳng định rằng "Tình bạn không phải là nô lệ".
Trump có thể thắng trong việc tiêu diệt các cơ sở hạt nhân của Iran, nhưng ông ta có thể đang thua trong cuộc chiến giữ vững vị thế lãnh đạo thế giới của Hoa Kỳ. Khi khói lửa tại Hormuz tan đi, thứ còn lại có lẽ là một thế giới đa cực đầy hỗn loạn, nơi các đồng minh cũ nhìn nhau bằng ánh mắt nghi ngại và các hiệp ước an ninh chỉ còn là những ký ức của một thời đại vàng son đã mất.
Trật tự thế giới cũ đã chết. Donald Trump không chỉ là người chứng tử, ông chính là người đã tự tay đóng chiếc đinh cuối cùng vào cỗ quan tài của liên minh xuyên Đại Tây Dương.