Khi những quả tên lửa và drone Iran đầu tiên lao qua bầu trời Vùng Vịnh vào cuối tháng 2 năm 2026, thế giới chứng kiến không chỉ một cuộc đối đầu quân sự giữa Tổng thống Donald Trump, Israel và chế độ Tehran, mà còn là sự sụp đổ thầm lặng của một mô hình kinh tế – chính trị đã được xây dựng trên cát sa mạc và dầu mỏ trong nhiều thập kỷ. Operation Epic Fury – chiến dịch mà Trump tự hào gọi là “sự trừng phạt lịch sử dành cho chế độ khủng bố” – đã nhanh chóng biến thành một cơn bão đa chiều, nơi những bên thua thiệt lớn nhất không phải là các cường quốc trực tiếp tham chiến, mà là những quốc gia và cộng đồng từng tin rằng họ có thể đứng ngoài vòng xoáy.
Dubai, biểu tượng của sự xa hoa bất khả xâm phạm, nay rung chuyển dưới tiếng nổ. Hàng loạt drone Iran nhắm vào Jebel Ali – cảng lớn nhất khu vực – đã khiến khói lửa bao trùm chân trời thành phố. Các nhà máy khử mặn ở Fujairah và các khu vực lân cận bị hư hại do mảnh vỡ tên lửa hoặc đòn đánh trực tiếp, đe dọa nguồn nước ngọt cho hàng triệu cư dân. UAE, quốc gia từng là thiên đường tài chính và du lịch, giờ đây buộc phải đối mặt với thực tế phũ phàng: chiến tranh không còn là khái niệm trừu tượng ở Damascus hay Baghdad, mà đã gõ cửa ngay trung tâm của Burj Khalifa và Palm Jumeirah. Hàng chục nghìn cư dân và lao động nhập cư Pakistan, Ấn Độ, Bangladesh vội vã rời đi, để lại một đô thị đang mất dần nhịp thở sôi động. Ngành du lịch – trụ cột kinh tế – lao dốc không phanh khi du khách hủy tour hàng loạt và bảo hiểm hàng không bay vọt.
Không chỉ UAE. Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và Oman đều trở thành mục tiêu trả đũa. Iran tuyên bố chỉ nhắm vào “tài sản Mỹ và Israel”, nhưng thực địa cho thấy ranh giới giữa mục tiêu quân sự và dân sự đã bị xóa nhòa một cách máu lạnh. Các nhà máy khử mặn – nguồn sống duy nhất giữa sa mạc – bị đưa vào tầm ngắm. Một tài liệu cũ của Đại sứ quán Mỹ từ năm 2008 đã cảnh báo: chỉ cần một nhà máy bị phá hủy, toàn bộ đô thị có thể buộc phải sơ tán trong vòng một tuần. Giờ đây lời cảnh báo ấy đang trở thành hiện thực. Ở Bahrain, một drone Iran gây thiệt hại cho cơ sở khử mặn; ở Kuwait, mảnh vỡ từ cuộc đánh chặn khiến nhà máy Doha West bốc cháy. Hàng chục làng mạc ở Iran cũng chịu cảnh gián đoạn nước sau đòn đáp trả, nhưng thiệt hại ở phía Vùng Vịnh mới thực sự mang tính hệ thống, đe dọa sự sống còn của hàng chục triệu người.
Những nạn nhân thầm lặng nhất là lao động nhập cư – những người Pakistan, Afghanistan, Bangladesh làm việc tại công trường, nhà máy và dịch vụ. Theo thống kê ban đầu từ các chính phủ GCC, gần 20 dân thường thiệt mạng và hơn 300 người bị thương chỉ trong vài tuần đầu, đa số là lao động nước ngoài. Họ rời quê hương tìm kiếm cơ hội, nhưng lại trở thành lá chắn sống trong cuộc chiến mà họ không hề lựa chọn. Đây là bi kịch lặp lại của mọi xung đột hiện đại: kẻ yếu nhất, ít liên quan nhất, lại trả giá đắt nhất.
Trong khi đó, eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển 20% dầu mỏ thế giới – bị Iran kiểm soát chặt chẽ, biến thành nút thắt chết chóc của nền kinh tế toàn cầu. Tàu chở dầu bị tấn công, một số bị chìm hoặc hư hỏng nặng. Giá dầu vọt lên mức kỷ lục, đẩy lạm phát toàn cầu vào vòng xoáy mới. Qatar buộc phải tạm dừng hoạt động tại Ras Laffan – một trong những trung tâm LNG lớn nhất hành tinh – sau khi bị tấn công trực tiếp, khiến nguồn cung khí hóa lỏng toàn cầu giảm mạnh. Saudi Arabia chứng kiến các cơ sở tại Ras Tanura và Yanbu bị nhắm đến. Toàn bộ mô hình “dầu đổi an ninh” của Vùng Vịnh đang lung lay tận gốc.
Ấn Độ, quốc gia không trực tiếp hứng chịu bom đạn, lại là một trong những nạn nhân thầm lặng và nặng nề nhất. Hơn 85% nhu cầu dầu mỏ của New Delhi phụ thuộc vào nhập khẩu, gần một nửa đi qua Hormuz. Khi tuyến đường này bị nghẽn, giá nhiên liệu nội địa leo thang chóng mặt. LPG – nhiên liệu nấu ăn hàng ngày của hàng trăm triệu hộ gia đình – bị gián đoạn nghiêm trọng. Các nhà hàng phải cắt giảm hoạt động, chi phí sinh hoạt tăng vọt, buộc chính phủ phải cho phép sử dụng than trở lại ở một số lĩnh vực để duy trì sản xuất thực phẩm – một bước lùi môi trường đau đớn nhưng cần thiết để tránh hỗn loạn xã hội. Dòng kiều hối từ lao động Ấn Độ tại Vùng Vịnh, từng mang về khoảng 50 tỷ USD mỗi năm, nay bị đe dọa. Hàng không Ấn Độ chịu cú sốc kép khi Pakistan đóng không phận và chi phí bảo hiểm bay vọt. Đồng rupee lao dốc mạnh nhất trong nhiều năm, chạm mức báo động. New Delhi buộc phải xoay xở mua dầu Nga với giá cao hơn, chấp nhận rủi ro chính trị để bù đắp thiếu hụt. Đây không còn là vấn đề năng lượng, mà là bài toán sinh tồn của một nền kinh tế đang phát triển với 1,4 tỷ dân.
Lebanon, quốc gia vốn đã kiệt quệ sau nhiều năm khủng hoảng, lại bị kéo sâu hơn vào vòng xoáy. Hezbollah, lực lượng ủy nhiệm của Iran, tái chiếm các vị trí chiến lược phía nam sông Litani ngay sau khi Khamenei bị tiêu diệt. Hàng trăm rocket và drone lao vào Israel, kích hoạt phản ứng mạnh mẽ từ IDF. Israel không che giấu mục tiêu: loại bỏ hoàn toàn Hezbollah khỏi miền nam Lebanon. Cầu vượt Litani bị phá hủy, chia cắt hạ tầng. Hệ thống y tế Lebanon tê liệt, trường học đóng cửa, hơn một triệu người – bao gồm tị nạn Palestine và Syria – phải rời bỏ nhà cửa. UNICEF báo cáo ít nhất 116 trẻ em thiệt mạng chỉ trong giai đoạn leo thang đầu. Thủ tướng Lebanon lên án hành động của Hezbollah là “bất hợp pháp”, nhưng lực lượng này công khai thách thức chính quyền trung ương. Israel tuyên bố miền nam Lebanon sẽ trở nên “giống như Gaza” nếu cần thiết. Một quốc gia vốn đã suy sụp nay đối mặt nguy cơ suy giảm GDP thêm 10%, đẩy hàng triệu người vào cảnh đói nghèo và di cư.
Những hệ lụy lan rộng theo cách bất ngờ và mâu thuẫn. Nga, dù bị phương Tây cô lập ở Ukraine, lại vô tình hưởng lợi khi Trump nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu dầu để ổn định thị trường toàn cầu. Giá dầu cao mang lại nguồn thu cho Moscow, giúp duy trì chiến dịch quân sự. Nhưng hình ảnh “người bảo trợ an ninh” của Nga đang phai mờ khi không thể hỗ trợ hiệu quả cho Iran hay các đồng minh khác. Ở châu Phi, khoảng trống quyền lực xuất hiện khi UAE và Qatar phải dồn lực cho nội tại, khiến các cuộc xung đột ở Sudan, Ethiopia thêm phần hỗn loạn. Đông Á – Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan – với 90% năng lượng đi qua Hormuz, đang siết chặt dự trữ và thành lập lực lượng đặc nhiệm khẩn cấp. Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng. Thái Lan hạn chế đi lại. Hiệu ứng domino đã biến một cuộc chiến khu vực thành khủng hoảng toàn cầu.
Trong bối cảnh ấy, Tổng thống Trump liên tục điều chỉnh thông điệp. Có lúc ông tuyên bố “chiến tranh sắp thắng”, có lúc đe dọa “xóa sổ” cơ sở năng lượng Iran nếu Hormuz không mở lại. Washington tạm dừng một số đòn đánh vào hạ tầng dầu mỏ Tehran để “đàm phán”, nhưng Tehran bác bỏ mọi đề xuất, khẳng định sẽ chiến đấu đến cùng. Israel kiên quyết theo đuổi mục tiêu loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa từ Hezbollah và chương trình hạt nhân Iran. Cuộc chiến không còn là “vài tuần” như một số quan chức Mỹ ban đầu hy vọng. Nó đang bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất: khi logic quân sự nhường chỗ cho logic sinh tồn, và ranh giới giữa thắng bại trở nên mơ hồ.
Bức tranh tàn khốc nhất không nằm ở những vụ nổ hay bản đồ chiến trường, mà ở những con người vô danh: lao động nhập cư chết vì mảnh vỡ drone ở Abu Dhabi, nông dân Lebanon mất mùa vì bom phá cầu, gia đình Ấn Độ phải dùng than thay gas để nấu cơm. Chiến tranh Mỹ – Iran năm 2026 không chỉ phá hủy hạ tầng, mà còn đang xé toạc lớp vỏ mong manh của toàn cầu hóa. Những quốc gia từng dựa vào dầu mỏ và ổn định Vùng Vịnh để xây dựng giấc mơ phồn vinh giờ đây phải trả giá bằng máu, nước và hy vọng.
Khi khói lửa vẫn còn bao trùm Hormuz và miền nam Lebanon, câu hỏi lớn nhất không phải ai thắng ai thua trên chiến trường, mà là ai sẽ gánh chịu di sản của một khu vực tan hoang và một nền kinh tế thế giới bị tổn thương sâu sắc. Những bên thua thiệt lớn nhất – từ công nhân Ấn Độ đến dân thường Lebanon, từ doanh nghiệp Dubai đến hộ gia đình châu Á – đang dần lộ diện rõ ràng hơn bao giờ hết. Và lịch sử sẽ không tha thứ cho những ai tưởng rằng chiến tranh có thể kiểm soát được.