Những bóng ma của cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 70 đang quay trở lại, nhưng lần này, kịch bản không được viết tại Tehran mà tại Phòng Bầu dục. Tổng thống Donald Trump, trong một động thái quyết liệt nhất kể từ khi tái đắc cử, đã chính thức kích hoạt kịch bản phong tỏa eo biển Hormuz. Đây không còn là một cuộc tập trận bắn đạn thật hay những lời răn đe suông trên mạng xã hội; đó là một chiến dịch bóp nghẹt có hệ thống, nhắm thẳng vào cuống họng của cả Iran lẫn cỗ máy công nghiệp khổng lồ của Trung Quốc.
Sự sụp đổ của ảo tưởng ngoại giao
Chỉ trong một đêm, bàn đàm phán tại Vienna đã biến thành tàn tro. Các báo cáo thực địa xác nhận 22 cuộc tấn công vào tàu dân sự, 10 thủy thủ thiệt mạng và hơn 800 con tàu đang nằm bất động như những xác chết kim loại trên mặt biển. Washington không còn kiên nhẫn. Donald Trump, với bản năng của một người giao dịch luôn ưu tiên sức ép tối đa, đã tuyên bố kết thúc kỷ nguyên "đối thoại mù quáng".
Lý do rất đơn giản nhưng đanh thép: Hạt nhân. Khi Tehran không chịu lùi bước trong việc làm giàu Uranium, Trump đã ra lệnh cho Hải quân Hoa Kỳ làm điều mà thế giới luôn lo sợ nhưng chưa ai dám thực hiện — kiểm soát hoàn toàn "huyết mạch của thế giới".
Chiến thuật "Tống tiền toàn cầu" và lời đáp trả bằng thép
Iran từ lâu đã sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ tống tiền địa chính trị. Họ không cần một hạm đội hùng hậu để đối đầu với Mỹ; họ chỉ cần gieo rắc bóng ma về những bãi thủy lôi không xác định. Sự sợ hãi là thứ vũ khí rẻ tiền nhưng hiệu quả nhất để làm tê liệt dòng chảy thương mại toàn cầu.
Nhưng tại Washington hiện nay, sự sợ hãi đó đã bị đáp trả bằng sự lạnh lùng của sức mạnh quân sự đa tầng. Các đơn vị rà phá thủy lôi của Mỹ, phối hợp cùng Hải quân Hoàng gia Anh và các đồng minh Trung Đông, đang tiến hành một chiến dịch quét sạch những "cái bẫy nổ" của Tehran. Thông điệp của chính quyền Trump rất rõ ràng: Nếu Iran không cho phép thế giới sử dụng Hormuz, thì chính Iran cũng không có quyền đưa một giọt dầu nào ra khỏi vịnh Ba Tư.
Đây là một thế trận "khóa chéo" tàn nhẫn. Bằng cách phong tỏa đường biển, Mỹ đã đạt được mục tiêu tương đương với việc chiếm đóng đảo Kharg — nơi chiếm 90% sản lượng xuất khẩu của Iran — mà không cần đổ bộ một người lính nào.
Trung Quốc: Con tin hay Đối tác?
Điểm đáng kinh ngạc nhất trong ván cờ này không nằm ở Iran, mà là ở Bắc Kinh. Việc Mỹ sẵn sàng chặn các tàu chở dầu của Trung Quốc từ Iran là một bước đi mạo hiểm có thể kích hoạt Thế chiến III, hoặc ít nhất là một cuộc đại khủng hoảng kinh tế. Tuy nhiên, Trump không chơi trò chơi hủy diệt; ông chơi trò chơi thay thế.
"Trung Quốc có thể mua dầu từ chúng tôi hoặc Venezuela. Chúng tôi có nguồn cung dư thừa và giá thậm chí còn rẻ hơn," Trump tuyên bố với vẻ đắc thắng đặc trưng. Đây là một mũi tên trúng hai đích: Vừa cắt đứt nguồn tài chính nuôi dưỡng chương trình hạt nhân của Iran, vừa buộc Trung Quốc phải phụ thuộc vào hệ thống năng lượng do Mỹ kiểm soát.
Bắc Kinh hiện đứng trước một sự lựa chọn mang tính sống còn. Tiếp tục bám lấy một Tehran đang rệu rã, nơi các lãnh đạo tối cao như Ali Khamenei đang dần vắng bóng trong các cấu trúc quyền lực, hay chấp nhận "hàng giá rẻ" từ tay đối thủ lớn nhất của mình?
Một Iran rệu rã dưới họng súng B-2
Bức tranh bên trong Tehran hiện lên đầy u ám. Các báo cáo tình báo chỉ ra rằng lực lượng không quân và hệ thống phòng không của Iran gần như đã bị vô hiệu hóa sau các đợt không kích chính xác. Những cơ sở hạt nhân từng là niềm tự hào của họ giờ đây nằm sâu dưới lớp đá vụn sau những đợt oanh tạc của máy bay ném bom B-2.
Hoa Kỳ không chỉ tấn công; họ đang giám sát. Lực lượng Không gian Mỹ với mạng lưới vệ tinh dày đặc đang theo dõi từng milimet chuyển động tại các bãi thử hạt nhân. "Chúng ta chỉ cách vũ khí hạt nhân của họ một tháng," Trump nhấn mạnh, và chính cái mốc thời gian một tháng đó đã trở thành cái cớ hoàn hảo để Washington duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất.
Bản tuyên ngôn về một trật tự mới
Sự nhất quán trong thông điệp của chính quyền Trump hiện nay là điều hiếm thấy. Từ các bản tin đêm khuya đến các cuộc phỏng vấn sáng sớm, chỉ có một lý lẽ duy nhất được lặp lại: Ngăn chặn một thảm họa hạt nhân toàn cầu. Cách tiếp cận này đã loại bỏ mọi sự mơ hồ địa chính trị, biến cuộc xung đột thành một cuộc chiến giữa "trật tự hàng hải tự do" và "sự tống tiền hạt nhân".
Trong khi đó, trên mặt trận kinh tế, Trump không quên siết chặt gọng kìm với Trung Quốc bằng mức thuế 100% đối với xe điện — một sự tiếp nối và nâng cấp chính sách từ thời Biden. Điều này cho thấy Mỹ đang thực hiện một chiến lược tổng thể: Đẩy Trung Quốc ra khỏi các chuỗi cung ứng công nghệ cao, đồng thời tước đoạt quyền tiếp cận năng lượng giá rẻ từ các quốc gia thù địch.
Hồi kết của sự chờ đợi
Eo biển Hormuz hôm nay không còn là biểu tượng của sự tự do hàng hải, mà là biểu tượng của một kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên của sự can thiệp trực diện và quyền lực dầu mỏ đơn cực. Donald Trump đã chứng minh rằng, trong thế giới của ông, luật quốc tế chỉ có giá trị khi nó được bảo vệ bằng các hàng không mẫu hạm.
Thế giới đang nín thở. Giá dầu có thể nhảy múa, các liên minh có thể rạn nứt, nhưng chiếc thòng lọng quanh cổ Tehran đang thắt lại từng giờ. Và tại Bắc Kinh, những ánh đèn trong các tòa nhà chính phủ có lẽ sẽ không tắt đêm nay, khi họ phải tìm lời giải cho bài toán: Làm sao để duy trì một siêu cường khi nguồn năng lượng sống còn nằm trong tay kẻ đang muốn kìm hãm mình nhất?
Cuộc chơi tại Hormuz không chỉ là về dầu. Đó là về việc ai sẽ là người cầm lái con tàu thế giới trong thập kỷ tới. Và hiện tại, Donald Trump đang giữ chặt tay lái đó bằng một sự quyết liệt chưa từng thấy trong lịch sử đương đại.