Sau 48 giờ kể từ khi lệnh ngừng bắn chính thức có hiệu lực, thế giới không thức dậy trong hòa bình; nó thức dậy trong một trạng thái nín thở đến tê dại. Tại eo biển Hormuz – yết hầu của nền kinh tế toàn cầu – bức tranh không phải là sự hồi sinh của giao thương, mà là một sự tĩnh lặng đầy đe dọa. Chỉ có bảy con tàu đi qua trong hai ngày. Một con số nực cười cho một tuyến hải trình vốn là mạch máu của nhân loại. Trong đó, chiếc tàu dầu duy nhất mang quốc kỳ Trung Quốc như một lời nhắc nhở mỉa mai về việc ai đang thực sự có quyền miễn trừ tại đây.
Tổng thống Donald Trump, từ Phòng Bầu dục, đang đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: Lệnh ngừng bắn mà Washington bảo trợ có thể đã đạt được mục đích chính trị là ngăn chặn một cuộc đại chiến hạt nhân trực diện với Iran, nhưng trên mặt biển, Iran mới là kẻ đang giữ tay hòm chìa khóa. Tehran đã biến Hormuz từ một eo biển quốc tế thành một cơ chế kiểm soát quân sự trá hình. Việc giới hạn lưu lượng xuống mức “nhỏ giọt” – khoảng 10 đến 15 tàu mỗi ngày – không phải là sự mở cửa; đó là hành động "bóp nghẹt có kiểm soát". Mỗi con tàu đi qua giờ đây phải cúi đầu trước Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), biến luật pháp quốc tế thành một thứ đồ trang trí xa xỉ.
Vùng xám Lebanon và sự im lặng của Washington
Trong khi Hormuz bị bóp nghẹt bằng sự im lặng, thì Lebanon lại bị bóp nghẹt bằng tiếng bom. Cuộc không kích dữ dội nhất trong vòng 40 ngày qua của Israel vào sâu trong lãnh thổ Lebanon đã xé toạc ảo tưởng về một nền hòa bình toàn diện. Tại đây, sự tinh quái trong chiến lược của chính quyền Trump bộc lộ rõ nét nhưng cũng đầy rủi ro.
Washington khẳng định Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn. Ngược lại, Tehran và các bên trung gian tại Pakistan lại tin – hoặc cố tình tin – rằng lệnh ngừng bắn phải bao phủ toàn bộ "trục kháng chiến". Chính cái vùng xám địa chính trị này đã trở thành tử địa cho hơn 200 người dân Lebanon trong chưa đầy 24 giờ. Israel, dưới sự bật đèn xanh ngầm định hoặc ít nhất là sự thờ ơ chiến thuật của Nhà Trắng, đang tranh thủ thời gian để nhổ tận gốc "cái gai" Hezbollah trước khi một thỏa thuận thực sự được ký kết.
Nhưng cái giá của việc bỏ rơi Lebanon trong bản đồ ngừng bắn là sự phẫn nộ đang sôi sục. Hezbollah, vốn đang kiệt quệ về tài chính do sự giám sát chặt chẽ từ phía Mỹ, buộc phải phóng rocket vào Israel không chỉ để bảo vệ vị thế, mà để chứng minh cho Tehran thấy họ vẫn xứng đáng với từng đồng Rial viện trợ. Một vòng xoáy nợ máu mà ở đó, người dân Lebanon là những con nợ không mong muốn.
Ba phiên bản của một bản hòa ước ma quái
Sự hỗn loạn không chỉ diễn ra trên chiến trường mà còn nằm ngay trên bàn đàm phán tại Islamabad. Phó Tổng thống JD Vance đã không ngần ngại vạch trần một sự thật gây sốc: không hề có một "Kế hoạch 10 điểm" thống nhất nào cả. Thay vào đó là một sự hỗn mang của thông tin.
Phiên bản đầu tiên bị vứt vào sọt rác vì sự ngây ngô như thể được viết bởi trí tuệ nhân tạo. Phiên bản thứ hai là nền tảng mà Trump coi là "khả thi". Và phiên bản thứ ba – cứng rắn, đầy tính đe dọa – đang được các phe phái diều hâu tại Tehran tung ra để phá hoại tiến trình đối thoại. Đây chính là đặc trưng của chính sách ngoại giao thời Trump: Sự hỗn loạn được tính toán. Washington đang chơi trò "mèo vờn chuột" với nhiều trung tâm quyền lực tại Iran, từ chính phủ dân sự muốn dỡ bỏ trừng phạt đến các chỉ huy IRGC muốn duy trì chiến tranh để bảo vệ đặc quyền kinh tế.
Sự nhầm lẫn của các hãng tin lớn như New York Times hay CNN khi trích dẫn sai phiên bản kế hoạch không chỉ là một lỗi nghiệp vụ; nó phản ánh một chiến dịch chiến tranh thông tin tinh vi. Iran đang sử dụng sự đa diện của chính mình để làm rối loạn giới quan sát phương Tây, trong khi Trump sử dụng sự cứng rắn của mình để ép Tehran phải lộ diện kẻ thực sự cầm quyền.
Sự sụp đổ của hệ thống nhân đạo và bóng ma của sự bất ổn
Đằng sau những toan tính đại chiến lược là một thực tế tan hoang. Lebanon không chỉ là chiến trường, nó còn là biểu tượng cho sự sụp đổ của lương tri quốc tế. Khi Mỹ cắt giảm viện trợ và kéo theo cả châu Âu, họ đã vô tình (hoặc hữu ý) kích hoạt một ngòi nổ mới. Dữ liệu thực tế cho thấy: cứ mỗi 1% viện trợ bị cắt giảm, nguy cơ xung đột tăng thêm đáng kể.
Việc giảm số lượng nhân viên cứu trợ quốc tế từ 220 xuống còn 105 người tại Lebanon là một bản án tử hình chậm rãi. Sự phẫn nộ của người dân Beirut không chỉ hướng về phía Hezbollah hay Israel, mà còn hướng về phía Washington – nơi họ cho rằng các giá trị nhân đạo đã bị hy sinh trên bàn cờ quyền lực thực dụng.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của Nhà Trắng hiện tại, viện trợ không phải là từ thiện; nó là công cụ. Việc bóp nghẹt dòng tiền vào các khu vực do Hezbollah kiểm soát là một phần của chiến dịch "áp lực tối đa" phiên bản 2.0. Trump đang đánh cược rằng sự đau khổ của người dân sẽ tạo ra một làn sóng phản kháng từ bên trong, buộc Lebanon phải tự tống khứ Hezbollah. Một canh bạc tàn nhẫn, nhưng đầy tính thực tế kiểu Trump.
Phép thử Islamabad: Ai thực sự cầm quyền tại Tehran?
Mọi con mắt hiện đang đổ dồn về cuộc gặp tại Islamabad. Đây không chỉ là một cuộc đàm phán ngoại giao; đó là một buổi sát hạch quyền lực. Nếu phái đoàn Iran xuất hiện, điều đó có nghĩa là phe thực tế tại Tehran vẫn còn tiếng nói. Nếu họ vắng mặt, lệnh ngừng bắn sẽ chính thức trở thành một tờ giấy vụn không hơn không kém.
Iran đang dùng Lebanon làm con bài mặc cả cuối cùng. Họ đe dọa rút lui nếu Israel không ngừng bắn. Nhưng thực tế, Tehran cần cuộc gặp này hơn ai hết. Nền kinh tế của họ đang rò rỉ máu dưới các lệnh trừng phạt thép của chính quyền Trump. Việc siết chặt eo biển Hormuz chỉ là đòn tâm lý chiến nhằm che đậy sự yếu thế trên bàn đàm phán.
Chúng ta đang ở trong một chương mới của lịch sử Trung Đông, nơi mà các quy tắc cũ của ngoại giao đa phương đã bị xóa sổ. Thay vào đó là một cuộc đấu trí tay đôi giữa một bên là vị Tổng thống Mỹ không bao giờ đi theo kịch bản, và một bên là hệ thống quyền lực phân mảnh nhưng đầy quỷ quyệt của Iran.
Tại Hormuz, sóng biển vẫn vỗ vào mạn những con tàu dầu đang nằm im chờ đợi. Nhưng đó là sự im lặng của một cơn bão đang tích tụ. Donald Trump đã đặt lên bàn đàm phán tất cả các quân bài: uy lực quân sự, sức ép kinh tế và cả sự thờ ơ nhân đạo. Giờ đây, quả bóng đang nằm bên phần sân của Tehran. Bất kỳ một bước đi sai lầm nào tại Lebanon hay một hành động quá trớn tại Hormuz cũng có thể biến lệnh ngừng bắn mong manh này thành mồi lửa cho một cuộc đại chiến mà không bên nào thực sự mong muốn, nhưng tất cả đều đã sẵn sàng tham chiến.