Khi Bộ trưởng Hội đồng Hải dương Đài Loan Kuan Bi-ling bất ngờ đáp máy bay xuống đảo Taiping (Itu Aba) – tiền đồn xa xôi nhất của Đài Loan nằm sâu trong quần đảo Trường Sa – để thị sát cuộc tập trận hiếm hoi bao gồm diễn tập boarding tàu nghi vấn có vũ trang, Bắc Kinh đã lập tức lên án đây là “hành động khiêu khích nghiêm trọng”. Chuyến thăm đầu tiên của một bộ trưởng Đài Loan đến đảo này sau bảy năm không chỉ là động thái khẳng định chủ quyền. Đây là “buổi tập dượt” chiến lược được tính toán kỹ lưỡng, diễn ra đúng lúc Tổng thống Donald Trump đang dồn toàn bộ nguồn lực hải quân Mỹ vào khủng hoảng Hormuz, để lại khoảng trống quyền lực ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mà Đài Loan và các đồng minh đang khẩn trương lấp đầy trước khi Bắc Kinh quyết định đẩy mạnh hơn nữa.
Hình ảnh Bộ trưởng Kuan Bi-ling đứng giữa gió biển Trường Sa, quan sát lực lượng bảo vệ bờ biển Đài Loan thực hành sơ tán y tế, cứu hộ nhân đạo và đặc biệt là boarding tàu lạ, không phải ngẫu nhiên. Taiping Island là đảo lớn nhất trong quần đảo Trường Sa mà Đài Loan kiểm soát, có đường băng, kho nhiên liệu và vị trí chiến lược quan trọng để giám sát tuyến hàng hải huyết mạch. Việc tổ chức tập trận ngay giữa lúc eo biển Hormuz đang cháy khét khói dầu và tàu Iran-Mỹ giằng co cho thấy Đài Bắc hiểu rõ: khi Mỹ bị phân tâm, Trung Quốc sẽ không bỏ lỡ cơ hội thử thách giới hạn ở Biển Đông. Chuyến thăm này là cách Đài Loan gửi thông điệp kép – vừa khẳng định khả năng tự vệ, vừa kêu gọi Washington duy trì cam kết dù đang bận rộn ở Trung Đông.
Chiến thuật của Đài Loan tinh vi và bất đối xứng. Thay vì dùng quân đội chính quy – điều có thể bị Bắc Kinh coi là leo thang – Đài Loan sử dụng lực lượng bảo vệ bờ biển, kết hợp diễn tập “nhân đạo” để che giấu mục đích quân sự thực sự: nâng cao khả năng kiểm soát vùng biển tranh chấp, huấn luyện phối hợp boarding và sẵn sàng đối phó với “chiến tranh xám” mà Trung Quốc thường áp dụng. Bộ trưởng Kuan không chỉ thị sát mà còn nhấn mạnh nhu cầu tăng cường hậu cần lâu dài cho đảo tiền đồn này. Đây là bước chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất: nếu Hormuz kéo dài và Mỹ phải chuyển thêm tài nguyên sang Trung Đông, Đài Loan không thể chỉ dựa vào “cam kết mơ hồ” của Washington mà phải tự cường hơn bao giờ hết.
Địa chính trị đằng sau chuyến thăm này cực kỳ nhạy cảm. Trump đang sa thải Thư ký Hải quân, mở rộng phong tỏa tàu Iran sang châu Á và tập trung vào “America First”. Lầu Năm Góc buộc phải ưu tiên Hormuz và eo biển Malacca, khiến lực lượng Mỹ ở Tây Thái Bình Dương mỏng hơn. Bắc Kinh nhận ra điều đó. Trong những tuần gần đây, Trung Quốc tăng cường hoạt động hải quân quanh Đài Loan, khoe video tàu sân bay mới và xây đảo nhân tạo. Chuyến thăm của Bộ trưởng Kuan là phản ứng trực tiếp: Đài Loan không chờ Mỹ cứu mà đang tự củng cố vị thế trên thực địa. Đồng thời, nó gửi tín hiệu đến Philippines, Việt Nam và các nước ASEAN rằng Đài Loan sẵn sàng phối hợp trong việc duy trì tự do hàng hải – một thông điệp gián tiếp thách thức đường lưỡi bò của Bắc Kinh.
Tuy nhiên, rủi ro leo thang là rất cao. Trung Quốc đã phản ứng mạnh mẽ, gọi chuyến thăm là “vi phạm nghiêm trọng chủ quyền” và có thể đáp trả bằng cách tăng cường tuần tra, quấy rối tàu Đài Loan hoặc thậm chí diễn tập phong tỏa quy mô lớn quanh đảo Taiping. Trong bối cảnh Trump đang cố gắng cân bằng giữa cứng rắn với Iran và tránh xung đột trực tiếp với Trung Quốc, bất kỳ sự cố nào ở Biển Đông cũng có thể buộc Washington phải lựa chọn: hoặc can thiệp mạnh tay để bảo vệ Đài Loan (rủi ro chiến tranh lớn), hoặc im lặng để tập trung Hormuz (mất uy tín với đồng minh). Đây chính là bẫy chiến lược mà Bắc Kinh đang giăng: lợi dụng phân tâm của Mỹ để thay đổi hiện trạng ở Biển Đông từng bước một.
Về kinh tế và dài hạn, chuyến thăm phản ánh nỗi lo sâu sắc của Đài Loan về an ninh chuỗi cung ứng. Đài Loan kiểm soát phần lớn sản xuất chip tiên tiến thế giới. Nếu Biển Đông bất ổn, toàn cầu hóa công nghệ sẽ sụp đổ. Việc củng cố Taiping Island không chỉ là quân sự mà còn là bảo vệ “lá chắn silicon” – tài sản chiến lược mà Trump cũng rất quan tâm. Các gói vũ khí Mỹ bán cho Đài Loan trị giá hàng chục tỷ USD đang được đẩy nhanh, nhưng thực tế trên biển thì Đài Loan phải tự lo. Chuyến thăm của Bộ trưởng Kuan là lời nhắc nhở rằng “America First” không đồng nghĩa với việc Đài Loan ngồi yên chờ viện trợ.
Trump đang ở thế khó. Ông muốn ép Trung Quốc nhượng bộ thương mại và fentanyl, nhưng không muốn chiến tranh Đài Loan nổ ra trong lúc Hormuz chưa nguội. Việc Đài Loan tự hành động mạnh tay hơn có thể vừa là lợi thế (giảm gánh nặng cho Mỹ) vừa là rủi ro (khiêu khích Bắc Kinh). Nội bộ Đài Loan cũng chia rẽ: phe cứng rắn ủng hộ tự cường, phe thận trọng lo ngại leo thang. Nhưng với hình ảnh Bộ trưởng Kuan đứng trên đảo tiền đồn, Đài Bắc đã chọn con đường rõ ràng: không khiêu khích nhưng cũng không nhượng bộ.
Đây có thể là “buổi tập dượt” thực sự cho một cuộc khủng hoảng lớn hơn. Nếu Hormuz kéo dài đến cuối năm 2026, Trung Quốc có thể đẩy mạnh ở Biển Đông để kiểm tra phản ứng của Mỹ. Đài Loan, qua chuyến thăm Taiping, đang chuẩn bị cho kịch bản đó: kiểm soát thực địa, nâng cao khả năng sống sót và phối hợp với Mỹ-Nhật-Philippines. Lịch sử cho thấy những đảo nhỏ như Taiping thường trở thành ngòi nổ cho xung đột lớn. Hôm nay là diễn tập nhân đạo; ngày mai có thể là đối đầu thực sự.
Trump hiểu rõ điều này. Ông từng nhấn mạnh sức mạnh hải quân để răn đe Trung Quốc, nhưng hiện tại hạm đội Mỹ đang bị kéo về Hormuz. Chuyến thăm của Bộ trưởng Kuan là lời cảnh tỉnh: khoảng trống quyền lực ở châu Á không thể để trống quá lâu. Nếu Mỹ không điều chỉnh, Đài Loan sẽ tự viết lại quy tắc sống còn của mình – và Biển Đông có thể trở thành Hormuz thứ hai, nơi siêu cường Mỹ phải trả giá đắt cho sự phân tâm chiến lược.
Hệ lụy dài hạn đến 2030 rõ ràng: nếu Đài Loan thành công trong việc tự cường, Bắc Kinh sẽ gặp khó khăn hơn trong việc thay đổi hiện trạng. Nếu thất bại, Trung Quốc có thể đẩy mạnh “thống nhất” bằng sức mạnh, buộc Trump hoặc người kế nhiệm phải đối mặt với lựa chọn kinh hoàng giữa chiến tranh và mất Đài Loan. Chuyến thăm hiếm hoi hôm nay không chỉ là một sự kiện ngoại giao – đó là tiếng chuông báo động cho toàn bộ chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Trump.