Sự im lặng đáng sợ từ cung điện của Siêu lãnh đạo tối cao ở Tehran đã phơi bày một sự thật phũ phàng: quyền lực thực sự của Iran không còn thuộc về một cá nhân nữa. Trong vòng chưa đầy một tháng, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã lặng lẽ nhưng quyết liệt chuyển hóa từ “cánh tay vũ trang” thành trung tâm quyền lực thực thi, biến cuộc chiến tranh hiện tại thành bàn đạp để nắm quyền kiểm soát tuyệt đối. Tổng Thống Trump giờ đây không còn đối mặt với một chính quyền Iran truyền thống nữa, mà là một thực thể quân sự hóa hoàn toàn – nơi các tướng lĩnh vệ binh có thể ra lệnh tấn công mà không cần chờ chỉ thị từ trên xuống.
Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh phong tỏa eo biển Hormuz vẫn đang siết chặt, giá dầu thô liên tục dao động quanh mức 110 đô la/thùng và chi phí chiến tranh của Mỹ đã vượt ngưỡng 25 tỷ đô la. Tình báo Mỹ xác nhận vệ binh đã tận dụng tình trạng khẩn cấp chiến tranh để loại bỏ dần các kênh kiểm soát dân sự, đẩy Siêu lãnh đạo tối cao vào vị trí biểu tượng. Hậu quả là mọi quyết định quân sự của Tehran giờ đây mang tính chất phản ứng nhanh, ít dự báo và cực kỳ khó đàm phán – một kịch bản mà Nhà Trắng từng hy vọng tránh được.
Về mặt chiến thuật quân sự, sự thay đổi quyền lực nội bộ Iran đang trực tiếp làm thay đổi cục diện trên hai mặt trận cách nhau hàng nghìn kilomet. Nguồn cung Shahed drone cho Nga không những không giảm mà còn có dấu hiệu tăng tốc, buộc Ukraine phải liên tục điều chỉnh hệ thống phòng không và phát triển công nghệ bắn hạ thế hệ mới. Đồng thời, Washington đã chuyển 100 triệu đô la cho việc củng cố mái vòm Chernobyl – không chỉ là hành động nhân đạo mà còn là tín hiệu rõ ràng rằng Mỹ vẫn duy trì cam kết với Kyiv để ngăn Nga tận dụng khoảng trống do Iran gây ra. Vệ binh hiểu rất rõ điều này: họ đang dùng chính cuộc chiến Ukraine làm đòn bẩy để phân tán nguồn lực của Trump.
Địa chính trị càng trở nên phức tạp. Việc vệ binh nắm quyền thực tế làm suy yếu nghiêm trọng khả năng ký kết bất kỳ thỏa thuận nào theo kiểu truyền thống. Trump có thể kêu gọi Iran quay lại bàn đàm phán, nhưng ai sẽ đại diện cho Tehran? Các tướng lĩnh vệ binh không bị ràng buộc bởi những cam kết ngoại giao cũ; họ có thể chọn leo thang bất đối xứng qua các lực lượng ủy nhiệm ở Iraq, Syria hoặc Yemen bất cứ lúc nào. Cuộc gặp thượng đỉnh Trump-Xi sắp tới càng thêm phần căng thẳng: Bắc Kinh đang theo dõi sát sao xem Washington có bị phân tâm giữa Hormuz và Đài Loan hay không. Bất kỳ dấu hiệu yếu thế nào của Mỹ tại Trung Đông đều có thể khuyến khích Trung Quốc hành động quyết liệt hơn ở eo biển Đài Loan.
Về kinh tế, quyết định phong tỏa kéo dài của Trump đang tạo ra hiệu ứng domino toàn cầu. Các tập đoàn dầu khí Mỹ được triệu tập khẩn cấp để chuẩn bị kịch bản cung ứng thay thế, nhưng châu Á – đặc biệt Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc – đang đẩy mạnh chuyển dịch sang năng lượng tái tạo với tốc độ chưa từng có. Họ coi đây là bài học lịch sử: không thể tiếp tục phụ thuộc vào một khu vực mà chiến tranh có thể bùng nổ bất cứ lúc nào. OPEC+ cũng đang lung lay khi UAE rút lui và Nga vẫn bám víu lấy liên minh cũ, tạo ra một trật tự năng lượng mới mà Mỹ vừa là người định hình vừa là người phải trả giá.
Trong nước Mỹ, áp lực chính trị đang gia tăng. Thăm dò dư luận cho thấy tỷ lệ ủng hộ Tổng Thống Trump giảm mạnh do giá xăng dầu cao và lạm phát dai dẳng. Chiến tranh Iran, vốn được kỳ vọng là đòn quyết định nhanh gọn, giờ đang trở thành gánh nặng chính trị nội địa. Vua Charles, trong bài phát biểu trước Quốc hội Mỹ, đã kêu gọi “quyết tâm” với Ukraine – một thông điệp ngầm cảnh báo về những rạn nứt tiềm ẩn trong liên minh nếu Washington quá tập trung vào Tehran mà bỏ qua Kyiv.
Hệ lụy dài hạn còn đáng lo ngại hơn. Nếu vệ binh duy trì được quyền lực thực tế, Iran có nguy cơ trở thành một thực thể quân sự hóa kiểu Triều Tiên nhưng với khả năng sản xuất tên lửa và drone hàng loạt, có thể thay đổi hoàn toàn cán cân quyền lực Trung Đông. Trump đang chơi một ván cờ mà mỗi nước đi đều mang theo rủi ro domino: phong tỏa kinh tế có thể ép Iran nhượng bộ, nhưng cũng có thể đẩy vệ binh vào con đường cứng rắn hơn, kéo theo chuỗi phản ứng từ Hormuz đến Kyiv và thậm chí Đài Loan.
Tổng Thống Trump không còn đường lui. Ông phải điều chỉnh chiến lược theo thời gian thực: vừa duy trì áp lực tối đa lên Tehran, vừa ngăn không cho vệ binh biến Iran thành một mối đe dọa lâu dài không thể kiểm soát. Lịch sử đã chứng minh rằng những cuộc chuyển giao quyền lực nội bộ giữa chiến tranh thường dẫn đến những quyết định bất ngờ và tàn khốc trên chiến trường. Tehran hôm nay không còn là Tehran hôm qua. Và Trump, dù nắm trong tay sức mạnh kinh tế và quân sự lớn nhất thế giới, giờ đây đang đối mặt với một đối thủ mà ông chưa từng tính đến trong các kịch bản ban đầu.