Trong những ngày đầu tháng Ba năm 2026, khi khói lửa từ cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran vẫn bao trùm bầu trời Trung Đông, một diễn biến ít được chú ý nhưng mang tính bước ngoặt đã xảy ra ở miền Nam Ukraine. Các lực lượng Kyiv, sau nhiều tháng chuẩn bị kiên trì, đã thực hiện một cuộc phản công chính xác, tạo ra vết nứt sâu 10-12 km vào hệ thống phòng thủ của Nga tại giao điểm giữa các vùng Dnipropetrovsk và Zaporizhzhia. Hơn 400 km² lãnh thổ được giải phóng, gần như toàn bộ phần chiếm đóng của Dnipropetrovsk Oblast rơi trở lại tay Ukraine. Không phải là một cuộc tiến công bằng sức mạnh thô bạo, mà là kết quả của sự kết hợp giữa trí tuệ tình báo cao cấp, công nghệ thích ứng và sự kiên nhẫn chiến lược lạnh lùng – một minh chứng sống động rằng cán cân trên chiến trường có thể đảo chiều chỉ trong vài tuần.
Sự sụp đổ này không đơn thuần là một thay đổi đường biên giới trên bản đồ. Nó phơi bày sự thất bại thảm hại của chiến lược mà Kremlin đã ấp ủ: dùng lá bài năng lượng toàn cầu và xung đột Iran để đánh lạc hướng phương Tây, buộc châu Âu chìm trong khủng hoảng dầu mỏ, đồng thời siết chặt vòng vây quanh Kyiv. Thay vào đó, khi ánh mắt thế giới hướng về Vùng Vịnh, Ukraine đã tận dụng chính khoảng trống ấy để thực thi kế hoạch đa mặt trận năm 2026. Kết quả là một cuộc rút lui hỗn loạn của quân Nga qua các con sông mà họ từng đổ máu để chiếm giữ, biến những gì Moscow gọi là “vùng đệm” thành một thảm họa chiến thuật và địa chính trị.
Hãy nhìn sâu vào dữ liệu chiến thuật. Cuộc tiến công của Ukraine bắt nguồn từ hai mũi khoét song song: một ở hướng Hulyaipole từ cuối 2025 và mũi chính tại Oleksandrivka từ ngày 29 tháng Giêng 2026. Các đơn vị tinh nhuệ như Tiểu đoàn Skeleia hay Lữ đoàn Dù 95 đã thâm nhập sâu bằng các nhóm cơ động nhỏ chỉ 200 người, kết hợp drone trinh sát xác định mục tiêu, FPV drone tấn công đầu tiên, rồi “đội săn” hoàn tất dọn dẹp. Chỉ trong một hoạt động cục bộ, hơn 600 binh sĩ Nga bị tiêu diệt. Làng Turnov rơi sau ba ngày giao tranh khốc liệt; Oristopilka và Novo Rihorivka nhanh chóng được thanh lọc. Quân đoàn Vũ trang Hỗn hợp 58 của Nga, từng cố thủ bằng pháo binh và tổn thất nặng nề qua sông, nay phải chạy ngược dòng trong hỗn loạn.
Bí quyết nằm ở “mù chiến thuật” mà Nga tự chuốc lấy. Đầu tháng Hai 2026, SpaceX siết chặt xác thực Starlink, vô hiệu hóa hàng nghìn thiết bị mà quân Nga dùng bất hợp pháp cho thông tin liên lạc và điều khiển drone. Lưu lượng dữ liệu Starlink tại Ukraine giảm mạnh 75%, khiến chỉ huy Nga đột ngột mất mắt, mất tai. Ukraine lập tức khai thác: các đội săn 12-20 lính hoạt động dưới tuyết và sương mù, phá hủy drone trinh sát đối phương. Một chỉ huy Lữ đoàn Dù 95 kể lại: họ bao vây 60 binh sĩ Nga, mà các vị trí lân cận không hay biết gì suốt cả tuần. Đó không phải may mắn, mà là sự kết hợp hoàn hảo giữa công nghệ dân sự bị Nga lạm dụng và chiến thuật bất đối xứng của Kyiv.
Hậu quả chiến lược còn sâu sắc hơn. Cuộc sụp đổ ở phía Nam buộc Bộ Tổng tham mưu Nga phải điều chuyển các đơn vị tinh nhuệ – VDV dù và thủy quân lục chiến – từ hướng Pokrovsk, Lyman và Zaporizhzhia để cứu vãn tình thế. Những lực lượng vốn được dành cho cuộc tổng tiến công mùa Xuân-Hè 2026 nay trở thành “lính cứu hỏa”. Hiệu ứng domino rõ rệt: mỗi đơn vị rút khỏi Donetsk lại để lại khoảng trống, làm suy yếu toàn bộ kế hoạch tấn công lớn mà Moscow ấp ủ hàng tháng trời. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá đây chính là mục tiêu sâu xa của Kyiv: không chỉ giải phóng lãnh thổ mà còn phá hoại đà tiến công của đối phương trước khi nó kịp bùng nổ.
Ukraine không dừng lại ở việc chiếm lĩnh. Ngay sau khi tái chiếm, họ biến 400 km² mới giải phóng thành một pháo đài bất khả xâm phạm. Công trình kỹ thuật quy mô lớn với bê tông tầng lớp, “răng rồng”, khu vực ngụy trang drone, xe không người lái mặt đất tự hành và mạng lưới FPV được tích hợp chặt chẽ. Các lối đi hẹp và lòng sông được thiết kế như cỗ máy tử thần, sẵn sàng nuốt chửng bất kỳ cuộc phản công nào của Nga. Tại Mirhorod và khu vực lân cận, hàng chục anten thông tin và mạng drone Nga bị phá hủy hệ thống. Lô-gít-tích từ Crimea đến Mariupol giờ nằm trong tầm ngắm HIMARS và ATACMS; đoàn xe tiếp tế trở thành mục tiêu dễ dàng cho drone Ukraine đánh suốt ngày đêm qua cầu phao tạm bợ.
Sự thật phũ phàng nhất mà cuộc rút lui này phơi bày là khủng hoảng nhân lực của Nga. Dữ liệu tình báo phương Tây và nguồn mở cho thấy: tháng 12/2025, Nga tuyển mộ 27.400 lính hợp đồng nhưng mất 33.200 trên chiến trường; tháng 1/2026, tuyển 22.000 nhưng tổn thất vượt 30.600. Lần đầu tiên trong cuộc chiến kéo dài, tổn thất vượt qua số bổ sung mới. Tuổi trung bình binh sĩ Nga thiệt mạng hay bị thương đã lên đến 46-52. Kremlin phải dùng hơn 18.000 lính đánh thuê từ 128 quốc gia – từ Nepal, Cuba đến châu Phi – làm lá chắn thịt người, bên cạnh việc ép buộc tân binh trong nước ký hợp đồng dưới áp lực tâm lý và hành chính. Ngân sách chiến tranh nuốt chửng kinh tế dân sự: giá dưa chuột tăng 425%, thâm hụt ngân sách dự kiến 73 tỷ USD năm 2025. Chi 1,2 nghìn tỷ ruble chỉ cho tiền thưởng và lương lính trong nửa đầu 2025, nay gói khuyến khích giảm còn một phần mười, khiến dòng người tình nguyện cạn kiệt.
Trong khi đó, máy tuyên truyền Kremlin rơi vào khủng hoảng truyền thông lịch sử. Tuyên bố chiếm Kupiansk của Tướng Gerasimov bị video binh sĩ Nga nổi loạn với thiết bị cháy rụi bác bỏ. Bộ Quốc phòng Nga công bố “chiếm 30% Munagrad” bằng video cũ từ tháng 12/2025. Những lời dối trá lộ liễu không chỉ làm suy giảm uy tín mà còn nuôi dưỡng không khí nổi loạn trong quân đội và xã hội Nga. Người dân Nga bắt đầu cảm nhận chiến tranh không chỉ qua biên giới Belgorod mà qua giá cả siêu thị và ví tiền của chính họ.
Dưới góc nhìn địa chính trị rộng lớn hơn, thất bại ở Dnipropetrovsk đánh dấu sự sụp đổ của toàn bộ tính toán chiến lược của Putin. Moscow từng hy vọng xung đột Iran sẽ khiến Mỹ dồn lực vào Vùng Vịnh, châu Âu chìm trong khủng hoảng năng lượng, và viện trợ cho Ukraine suy giảm. Thực tế ngược lại. Các nước Bắc Âu-Baltic thông qua gói hỗ trợ 500 triệu USD; Ba Lan nâng ngân sách quốc phòng vượt 4% GDP. Thay vì bị đe dọa, phương Tây càng nhận ra Nga và đồng minh là mối đe dọa toàn cầu. Đường ống cung cấp đạn dược Shahed từ Iran bị không kích Mỹ phá hủy, khiến Nga mất một nguồn sống quan trọng. Đồng minh của Moscow – từ Trung Quốc đến Ấn Độ – bắt đầu nghi ngờ vũ khí Nga: S-400, HQ-9B lộ rõ hạn chế trước công nghệ phương Tây.
Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đương nhiệm tại Nhà Trắng, chính sách Mỹ đối với Ukraine đã chuyển hướng rõ rệt: ưu tiên đàm phán hòa bình bền vững, giảm viện trợ trực tiếp vô điều kiện, chuyển sang cơ chế PURL (Prioritized Ukraine Requirements List) nơi đồng minh NATO mua vũ khí Mỹ để chuyển cho Kyiv, kết hợp với USAI 400 triệu USD/năm cho 2026-2027. Trump không muốn Mỹ “trả tiền” vô hạn, nhưng cũng không để Nga thắng lợi hoàn toàn. Sự cân bằng này vô tình tạo không gian cho châu Âu tự cường và cho Ukraine chứng minh khả năng tự vệ bằng công nghệ bất đối xứng. Kyiv đã biến thách thức thành cơ hội: khi thế giới bận tâm với Iran, họ kích hoạt kế hoạch đa mặt trận, xây dựng “pháo đài phương Đông” trị giá 2 tỷ USD với UAV mặt đất, drone FPV và hệ thống tự động hóa – biến mọi mét vuông đất thành mê cung tử thần nuốt chửng xe tăng Nga.
Cuộc phản công 400 km² ở Dnipropetrovsk không chỉ là thắng lợi chiến thuật. Nó khẳng định bản chất mới của chiến tranh hiện đại: phần mềm dân sự, drone thương mại và tình báo chính xác có thể vô hiệu hóa một cỗ máy quân sự khổng lồ dựa vào sức mạnh số lượng và dối trá. Nga giờ đây mất chiều sâu hoạt động, chuỗi cung ứng bị siết chặt, kế hoạch mùa Xuân tan vỡ, và uy tín toàn cầu suy sụp. Trung Quốc bắt đầu chào bán vũ khí thay thế; Ấn Độ nghi ngờ S-400; các nước Ả Rập và châu Phi xem lại quan hệ với Moscow.
Tuy nhiên, chiến tranh chưa kết thúc. Nga vẫn duy trì sức mạnh tên lửa và drone quy mô lớn, như loạt tấn công gần 1.000 quả vào Ukraine hồi giữa tháng Ba. Putin có thể chọn leo thang ở Donetsk hoặc dùng vũ khí hạt nhân để đe dọa, nhưng mỗi bước đi ấy càng làm lộ rõ sự tuyệt vọng. Ukraine, với sự kiên cường của dân tộc và hỗ trợ chiến lược từ châu Âu, đang nắm giữ đà chủ động. Họ không chỉ lấy lại đất mà còn lấy lại niềm tin rằng một dân tộc nhỏ bé có thể đánh bại kẻ xâm lược bằng trí tuệ và công nghệ.
Trong dòng chảy lịch sử, khoảnh khắc này gợi nhớ những cuộc đảo chiều bất ngờ: Stalingrad năm 1943 hay cuộc phản công Tet năm 1968. Không phải vì quy mô, mà vì ý nghĩa biểu tượng. Putin, người từng hứa hẹn “chiến dịch quân sự đặc biệt” kéo dài vài tuần, nay phải chứng kiến quân đội mình chạy trốn qua sông dưới mưa drone. Kremlin mất không chỉ lãnh thổ mà còn mất ảo mộng về sức mạnh siêu cường. Thời gian giờ đây đứng về phía Ukraine – một quốc gia đã biến đau thương thành sức mạnh, và biến sa mạc chiến tranh thành pháo đài bất diệt.
Khi khói lửa Iran vẫn chưa nguôi, và Tổng thống Trump tiếp tục theo đuổi con đường đàm phán thực tế, Ukraine đã gửi đi thông điệp rõ ràng: chúng tôi không chờ đợi ân huệ. Chúng tôi tự lấy lại những gì thuộc về mình. Và thế giới, dù bận rộn đến đâu, cũng không thể bỏ qua tiếng vọng từ những cánh đồng tuyết phủ máu của Dnipropetrovsk: đế chế Nga đang rạn nứt, và lần này, vết nứt có thể không hàn gắn nổi.