Trong bóng tối của đêm 26 tháng 3 năm 2026, một quả tên lửa chính xác đã xé toạc trung tâm chỉ huy hải quân ngầm bí mật tại Bandar Abbas, biến Alireza Tangsiri – tư lệnh Hải quân IRGC, người trực tiếp ra lệnh phong tỏa Eo biển Hormuz – cùng toàn bộ ban tham mưu cấp cao thành tro bụi. Không phải một cuộc tấn công ngẫu nhiên. Đây là đòn chí mạng, được tình báo Mỹ - Israel phối hợp chặt chẽ, chứng minh rằng “bức màn thép” bảo vệ giới tinh hoa quân sự Iran đã bị xé rách. Và chỉ vài giờ sau, Tổng thống Donald Trump, với tư cách Tổng thống đương nhiệm của Hoa Kỳ, đã nhận được “món quà” từ Tehran: 10 tàu chở dầu được phép vượt qua eo biển – một tín hiệu rõ ràng rằng quyền kiểm soát Hormuz đang tuột khỏi tay chế độ Hồi giáo. Iran không còn làm chủ được con đường huyết mạch vận chuyển 20% dầu mỏ thế giới nữa.
Cú đánh này không đơn thuần là loại bỏ một cá nhân. Tangsiri, người đã chỉ huy hải quân IRGC suốt tám năm, là kiến trúc sư của chiến lược “chiến tranh bất đối xứng” trên biển: mìn, tốc độ cao, tên lửa chống hạm và các cuộc quấy rối hàng nghìn tàu thương mại. Ông ta đã ra lệnh tấn công hơn 20 tàu kể từ khi xung đột bùng nổ, trực tiếp gây ra tình trạng tắc nghẽn eo biển khiến giá dầu vọt lên trên 100 USD/thùng. Giờ đây, ông ta đã biến mất, cùng với tám chỉ huy tác chiến và tình báo cấp cao. Đô đốc Brad Cooper, tư lệnh CENTCOM, tuyên bố rõ ràng: 92% tàu lớn nhất của hải quân Iran đã bị tiêu diệt chỉ trong năm tuần. Chúng không còn khả năng triển khai sức mạnh hải quân có ý nghĩa ở khu vực hay trên toàn cầu. Tỷ lệ phóng tên lửa và drone giảm hơn 90%. Iran không chỉ mất người, mất tàu, mà còn mất khả năng tái tạo sức mạnh.
Những gì xảy ra tiếp theo tại Tehran là dấu hiệu của một chế độ đang sụp đổ từ bên trong. Để lấp khoảng trống lãnh đạo, IRGC buộc phải hạ tuổi tham gia “các vai trò hỗ trợ chiến tranh” xuống chỉ còn 12 tuổi. Một quan chức văn hóa của Vệ binh Cách mạng công khai thừa nhận: “Vì độ tuổi những người tình nguyện ngày càng thấp, chúng tôi đã hạ mức tối thiểu xuống 12.” Không phải tình nguyện thực sự. Đây là sự tái diễn bi thảm của những năm 1980, khi Ayatollah Khamenei đã đẩy trẻ em vào chiến trường Iran-Iraq để quét mìn bằng thân xác. Hôm nay, những đứa trẻ chưa dậy thì sẽ đứng gác chốt, tuần tra, hỗ trợ hậu cần – vi phạm trắng trợn Công ước Quyền trẻ em mà Iran từng ký kết. Chế độ không còn quan tâm đến luật pháp quốc tế. Chúng chỉ quan tâm đến việc cầm cự quyền lực, ngay cả khi phải hy sinh thế hệ tương lai.
Sự tuyệt vọng lan rộng. Iran cầu cứu Nga: vũ khí, drone, thực phẩm, thuốc men. Moscow đã bắt đầu chuyển giao từ đầu tháng 3, bao gồm cả các drone Shahed nâng cấp – những “Geran-2” được cải tiến động cơ, khả năng chống nhiễu và trí tuệ nhân tạo để tự hành khi mất liên lạc. Nhưng Israel đã nhanh chóng cắt đứt đường dây này. Cuộc không kích đầu tiên của Israel vào Biển Caspi – hồ nước nội địa lớn nhất thế giới – đã san phẳng cảng Bandar Anzali, trung tâm chỉ huy và tàu vận chuyển. Đường hàng hải trực tiếp nối cảng Nga với Iran bị chặn đứng. Ngoại trưởng Nga thừa nhận thiệt hại cho “lợi ích kinh tế”, nhưng Putin im lặng. Ông ta bận bịu với Ukraine, và hơn hai triệu người nói tiếng Nga sống tại Israel khiến Moscow không dám đáp trả mạnh tay. Sự “đồng minh” Nga-Iran hóa ra mong manh đến mức đáng sợ.
Trong bối cảnh ấy, Tổng thống Trump đang chơi một ván cờ lạnh lùng. Ông muốn kết thúc cuộc chiến với Iran càng sớm càng tốt, trước khi nó lan rộng thành xung đột khu vực toàn diện. Hai ngày trước, Trump công khai nói Iran đã tặng Mỹ “món quà rất lớn, giá trị khổng lồ”, liên quan đến dầu khí. Hôm nay, ông tiết lộ rõ: đó chính là việc cho phép 10 tàu chở dầu (chủ yếu treo cờ Pakistan) vượt qua Hormuz. Arab diplomats và quan chức Mỹ xác nhận: đây không phải ngẫu nhiên. Đây là bằng chứng rằng những người Iran đang ngồi vào bàn đàm phán có thực quyền thực sự. Họ muốn chứng minh với Washington rằng nếu thỏa thuận đạt được, họ có khả năng mở lại eo biển. Trump gọi đó là dấu hiệu “chúng ta đang làm việc với đúng người”.
Nhưng đằng sau những tín hiệu “tốt đẹp” ấy là một thực tế khắc nghiệt. Công khai, mọi quan chức Iran vẫn phủ nhận đàm phán. Riêng tư, theo Wall Street Journal, Tehran mềm mỏng hơn, sẵn sàng lắng nghe. Các nhà hòa giải Arab vẫn hy vọng. Thế nhưng, cả hai bên đều giữ nguyên các yêu cầu tối đa. Iran giờ đây đòi “quyền kiểm soát pháp lý” đối với Eo biển Hormuz – một đòi hỏi chưa từng có trước chiến tranh. Mỹ và Israel thì đòi phi hạt nhân hóa thực sự, chấm dứt hỗ trợ khủng bố, và mở cửa hoàn toàn tuyến hàng hải. Trump đã hoãn đe dọa tấn công các nhà máy điện Iran, kéo dài thời hạn đến ngày 6 tháng 4. Nhưng nếu Hormuz không mở hoàn toàn, áp lực sẽ trở lại dữ dội.
Cú đánh vào Tangsiri và ban tham mưu của ông ta không chỉ làm tê liệt khả năng hải quân Iran mà còn tạo ra hiệu ứng domino trong chuỗi chỉ huy. Thay thế lãnh đạo bằng những người thiếu kinh nghiệm sẽ dẫn đến sai lầm chiến thuật chết người. Hải quân IRGC từng là lực lượng quấy rối tinh nhuệ, nay giảm xuống chỉ còn những tàu nhỏ lẻ, không còn khả năng phong tỏa hiệu quả. Các cuộc tuần tra bằng drone và tên lửa chống hạm giảm mạnh. Thương mại toàn cầu, dù vẫn bị đe dọa, đang dần tìm đường tránh. Giá dầu dù cao nhưng chưa sụp đổ hệ thống – nhờ dự trữ và nguồn cung thay thế từ Mỹ, Ả Rập Xê Út.
Tuy nhiên, nguy cơ vẫn còn đó. Iran có thể dùng mìn nổi, tàu tốc độ cao hoặc tấn công bất ngờ từ các đảo nhân tạo. Nhưng với 10.000 mục tiêu đã bị Mỹ và Israel đánh trúng, bao gồm hơn hai phần ba cơ sở sản xuất tên lửa, drone và đóng tàu, khả năng tái vũ trang của Tehran bị suy giảm nghiêm trọng. Việc trẻ em 12 tuổi bị kéo vào chiến tranh không phải là sức mạnh mà là lời thú nhận thất bại thảm hại. Nó nhắc nhở thế giới về bản chất thực sự của chế độ: sẵn sàng nuốt chửng chính con cái mình để sống sót.
Từ góc nhìn địa chính trị, đây là khoảnh khắc then chốt. Trump, với bản năng thương lượng của một doanh nhân, đang dùng sức mạnh quân sự làm đòn bẩy để buộc Iran ngồi vào bàn đàm phán nghiêm túc. Israel, với chiến dịch săn lùng lãnh đạo IRGC không ngừng nghỉ, đang chứng minh rằng không có nơi trú ẩn an toàn cho những kẻ đe dọa an ninh khu vực. Nga, dù cung cấp drone, lại bị kẹt giữa Ukraine và mối quan hệ lịch sử với cộng đồng Nga tại Israel. Trung Quốc im lặng theo dõi, lo ngại chuỗi cung ứng năng lượng bị gián đoạn.
Hormuz chưa hoàn toàn mở. Nhưng quyền kiểm soát của Iran đã bị lung lay tận gốc. Một tư lệnh hải quân bị tiêu diệt, hải quân tan rã 92%, đường tiếp tế từ Nga bị cắt, và trẻ em bị đẩy ra tiền tuyến – đây không phải dấu hiệu của một chế độ đang thắng lợi. Đây là hình ảnh của một đế chế đang co giật trong nỗi sợ hãi tồn vong. Trump hiểu rõ điều đó. Ông không muốn một cuộc chiến kéo dài, nhưng ông cũng không chấp nhận để Hormuz trở thành công cụ tống tiền của Tehran. Cuộc chơi đang bước vào giai đoạn quyết định: hoặc Iran chấp nhận mở cửa hoàn toàn và nhượng bộ, hoặc những đòn chính xác tiếp theo sẽ khiến chế độ không còn đường lui.
Thế giới đang chứng kiến một bài học khắc nghiệt về sức mạnh và sự tuyệt vọng. Eo biển Hormuz – con đường huyết mạch của năng lượng toàn cầu – không còn là sân sau bất khả xâm phạm của Iran. Mỹ, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump, đã làm điều mà nhiều người cho là không thể: buộc một chế độ kiêu ngạo phải lộ rõ sự yếu đuối của mình. Và nếu đàm phán thất bại, những gì xảy ra tiếp theo sẽ không chỉ là mất thêm vài chỉ huy, mà có thể là sự sụp đổ toàn diện của một hệ thống đã tồn tại quá lâu bằng bạo lực và ảo tưởng.