Khi Tổng thống Donald Trump đăng trên Truth Social ngày 25 tháng 3 năm 2026, thông báo cuộc gặp với “Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, người rất được kính trọng” sẽ diễn ra tại Bắc Kinh vào ngày 14 và 15 tháng 5, dư luận quốc tế lại một lần nữa chứng kiến nghệ thuật đàm phán quen thuộc của ông: lời lẽ hoa mỹ, hành động lạnh lùng, không khoan nhượng. Cuộc gặp bị hoãn vì chiến dịch quân sự “Epic Fury” chống Iran – chính là minh chứng rõ nét nhất cho chiến lược mà Washington đang theo đuổi: dùng sức mạnh thực tế để định hình lại cán cân quyền lực toàn cầu, trước khi ngồi vào bàn đàm phán với Bắc Kinh.
Đằng sau những dòng tweet đầy màu sắc cá nhân ấy là một thực tế phũ phàng: trong nhiệm kỳ thứ hai, Trump không còn là người chơi theo quy tắc cũ. Ông đang viết lại kịch bản theo kiểu “America First” phiên bản 2.0 – ưu tiên bán cầu Tây, siết chặt Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, và biến mọi điểm yếu của đối thủ thành đòn bẩy. Với ông Tập, món quà sắp được trao tại Bắc Kinh có thể không phải là nhượng bộ thương mại, mà là một loạt áp lực chiến lược được tính toán kỹ lưỡng, khiến Bắc Kinh phải đối mặt với những lựa chọn cay đắng nhất kể từ khi chiến tranh thương mại bùng nổ năm 2018.
Hãy nhìn lại lịch sử để thấy rõ phong cách Trump. Năm 2017, tại Mar-a-Lago, ông khen Tập là “người bạn tuyệt vời” và “lãnh đạo vĩ đại” trong bữa tối. Nhưng ngay lúc hai ông đang ăn tráng miệng, Trump bình thản thông báo Mỹ vừa không kích phá hủy các sân bay của Syria – đồng minh thân cận của Bắc Kinh. Ông Tập sốc nặng, hỏi lại tới ba lần. Đó không phải ngẫu nhiên. Đó là “Art of the Deal” được áp dụng vào địa chính trị: lời ngọt ngào che đậy đòn thép bất ngờ.
Tương tự, suốt năm 2018-2019, trong khi Trump liên tục ca ngợi mối quan hệ cá nhân “tuyệt vời”, Mỹ vẫn áp thuế 25% lên hàng trăm tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc, cấm Huawei tiếp cận công nghệ Mỹ, và hạn chế đầu tư từ Bắc Kinh vào lĩnh vực công nghệ cao. Thậm chí khi ký Thỏa thuận Thương mại Giai đoạn 1 năm 2020, Trump tuyên bố “mối quan hệ với Trung Quốc chưa bao giờ tốt hơn”, nhưng thuế quan vẫn giữ nguyên mức cao, và chỉ vài tuần sau, ông gọi COVID-19 là “virus Trung Quốc”.
Năm 2025, sau khi nhậm chức, Trump lại lặp lại kịch bản ấy với độ chính xác đáng sợ. Ông khen Tập “một trong những người thông minh nhất thế giới”, nhưng ngay lập tức áp thuế 10% lên toàn bộ hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, sau đó tăng dần lên 20%, rồi đẩy một số mặt hàng lên tới 145%. Thuế fentanyl riêng biệt 20%, kiểm soát xuất khẩu bán dẫn, thúc đẩy TikTok phải bán cho công ty Mỹ – tất cả diễn ra song song với những lời lẽ ngoại giao ngọt ngào tại các cuộc điện đàm và gặp mặt bên lề Busan.
Bây giờ, năm 2026, bối cảnh đã thay đổi sâu sắc. Chiến dịch Epic Fury – chiến dịch quân sự chung Mỹ-Israel nhằm vô hiệu hóa chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, tiêu diệt lãnh đạo cấp cao bao gồm cả Tối cao Lãnh đạo Ali Khamenei – đã làm rung chuyển Trung Đông. Eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, bị Iran phong tỏa một phần, lưu lượng giảm mạnh từ 20 triệu thùng/ngày xuống chỉ còn khoảng 1 triệu. Iran vẫn cố gắng xuất khẩu 1-1,5 triệu thùng dầu/ngày, chủ yếu sang Trung Quốc với giá chiết khấu lớn. Nhưng Washington đang nắm lợi thế quyết định: khả năng chiếm hoặc phong tỏa đảo Kharg – nơi xử lý gần 90% dầu thô xuất khẩu của Iran.
Chuyên gia chiến lược Mỹ đã công khai khẳng định: “Kỷ nguyên Trung Quốc là khách hàng mua dầu chính của Iran với giá chiết khấu đang đi đến hồi kết. Chính Hoa Kỳ sẽ quyết định tàu chở dầu nào được phép đến Trung Quốc và khi nào.” Đó không phải lời nói suông. Với sức mạnh hải quân vượt trội, Mỹ có thể kiểm soát điểm nghẽn này mà không cần chiếm toàn bộ mỏ dầu Trung Đông. Họ chỉ cần giữ Hormuz mở cho dòng chảy chung, đồng thời siết chặt nguồn dầu giá rẻ từ Iran – nguồn cung chiếm khoảng 10% nhập khẩu dầu của Trung Quốc nhưng mang ý nghĩa chiến lược lớn lao trong “Vành đai Con đường” và liên minh chống Mỹ.
Đây chính là món quà cay đắng nhất mà ông Trump có thể mang đến Bắc Kinh. Không phải một thỏa thuận thương mại dễ chịu, mà là yêu cầu công khai: Bắc Kinh phải cắt đứt hỗ trợ quân sự và kinh tế cho Tehran, ngừng mua dầu Iran, không cung cấp linh kiện lưỡng dụng cho chương trình tên lửa và hạt nhân của chế độ Hồi giáo. Nếu ông Tập từ chối, Mỹ sẵn sàng đẩy mạnh phong tỏa, biến nguồn dầu giá rẻ thành thứ xa xỉ đắt đỏ, đồng thời buộc Trung Quốc – quốc gia phụ thuộc tới 45-50% dầu thô qua Hormuz – phải gánh vác chi phí bảo vệ tuyến đường biển ấy bằng chính hải quân của mình. Trump đã công khai kêu gọi Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu gửi tàu chiến tham gia bảo vệ eo biển. Đó là cách Washington truyền gánh nặng cho những nước phụ thuộc nhất, thay vì tự mình gánh vác.
Nhưng Iran chỉ là một mắt xích trong bức tranh lớn hơn: “liên minh đỏ-xanh” mà Trump coi là cấu trúc hỗ trợ toàn cầu của Bắc Kinh. Ở bán cầu Tây, Mỹ đã hành động quyết liệt. Tháng 1/2026, lực lượng đặc nhiệm Mỹ thực hiện chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và phu nhân, đưa về Mỹ xét xử. Washington tuyên bố sẽ “quản lý” Venezuela trong giai đoạn chuyển tiếp, tư nhân hóa ngành dầu mỏ, cắt đứt hoàn toàn đường ống năng lượng, cảng biển và mạng lưới tình báo mà Trung Quốc đã xây dựng tại “sân sau” của Mỹ Latinh. Kênh đào Panama được lấy lại kiểm soát, hợp đồng với các công ty Hồng Kông bị hủy. Học thuyết Monroe 2.0 đang được thực thi một cách không khoan nhượng: loại bỏ ảnh hưởng của Bắc Kinh khỏi châu Mỹ.
Tại Bắc Cực, Mỹ củng cố vị thế ở Greenland, đối phó trực tiếp với tham vọng của Trung Quốc và Nga. Ở châu Âu, Trump đòi NATO và các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP, buộc họ tự bảo vệ tuyến đường năng lượng thay vì dựa vào “người đóng thuế Mỹ”. Tất cả đều nhằm một mục tiêu duy nhất: cô lập Trung Quốc khỏi các điểm tựa chiến lược, cắt đứt mạch máu kinh tế và địa chính trị.
Trong bối cảnh ấy, cuộc gặp tháng 5 tại Bắc Kinh không chỉ là ngoại giao song phương. Đó là nơi Trump có thể dùng Đài Loan như một cây gậy đàm phán mạnh mẽ. Ông đã tạm dừng gói vũ khí 13 tỷ USD để tạo không khí “tốt đẹp”, nhưng mọi người đều biết: Đài Loan là “lằn ranh đỏ tối thượng” của Bắc Kinh. Trump có thể đòi hỏi ngôn ngữ nhượng bộ rõ ràng về vấn đề này, hoặc đe dọa tăng cường hỗ trợ quân sự cho Đài Loan nếu Trung Quốc không hợp tác về Iran và fentanyl. Kiểm soát fentanyl triệt để hơn, bãi bỏ hạn chế xuất khẩu đất hiếm, mở cửa thị trường sâu hơn – những yêu cầu phụ nhưng vẫn đủ gây đau đớn cho nền kinh tế đang chật vật của Trung Quốc.
Chiến lược của Trump không phải là đối đầu trực tiếp với Trung Quốc theo kiểu liên minh giá trị của Biden. Ông chọn cách “cắt gốc rễ”: đánh vào đồng minh (Iran, Venezuela), năng lượng (Hormuz, dầu Iran), thương mại (thuế quan duy trì cao dù có thỏa thuận tạm thời), và công nghệ (kiểm soát xuất khẩu chip AI). Thuế quan Section 301 vẫn là đòn chính, kết hợp với các biện pháp mới dưới Section 232. Mỹ rút khỏi nhiều cơ chế đa phương để Bắc Kinh không lợi dụng. Đồng minh bị ép tăng gánh nặng quốc phòng và xây dựng “phòng thủ phủ định” dọc chuỗi đảo thứ nhất.
Thoạt nhìn, mọi thứ có vẻ hỗn loạn. Nhưng logic chiến lược thì rõ ràng đến lạnh lùng: phá vỡ cấu trúc hỗ trợ toàn cầu của Bắc Kinh trước khi đánh bại nó. Trump tin rằng chỉ khi loại bỏ từng “động mạch” bên ngoài – từ dầu mỏ Trung Đông đến cảng Panama, từ Tehran đến Caracas – thì Mỹ mới có thể tái lập ưu thế tuyệt đối mà không rơi vào suy thoái có kiểm soát.
Ông Tập và giới lãnh đạo Bắc Kinh hiểu rất rõ điều này. Họ đã chuẩn bị cho năm 2026 như một năm “hướng tới tôn trọng lẫn nhau, chung sống hòa bình, hợp tác cùng thắng”. Nhưng thực tế đang phũ phàng: chiến tranh Iran đã hoãn cuộc gặp, và khi Trump bước chân đến Bắc Kinh, ông sẽ không đến với tư cách người xin nhượng bộ. Ông đến với vị thế của người đang nắm đòn bẩy – từ Hormuz đang cháy đến Venezuela đang được “quản lý”, từ thuế quan vẫn treo lơ lửng đến khả năng phong tỏa đảo Kharg bất cứ lúc nào.
Liệu ông Tập có chấp nhận “món quà” ấy – cắt đứt Iran, nhượng bộ Đài Loan, mở cửa đất hiếm, siết fentanyl – để đổi lấy một thỏa thuận thương mại tạm thời và giảm nhẹ áp lực? Hay Bắc Kinh sẽ chọn đối đầu, chấp nhận rủi ro suy thoái kinh tế sâu hơn, gián đoạn năng lượng nghiêm trọng, và nguy cơ leo thang quân sự ở eo biển Đài Loan? Câu trả lời sẽ định hình không chỉ quan hệ Mỹ-Trung trong phần còn lại của nhiệm kỳ Trump, mà còn là trật tự thế giới những năm 2030.
Cuộc gặp tháng 5/2026 tại Bắc Kinh, vì vậy, không phải là đỉnh cao của ngoại giao hữu nghị. Đó là khoảnh khắc mà hai ông lớn đối mặt trực tiếp với thực tế mới: Mỹ dưới thời Trump không còn chơi theo luật cũ. Họ chơi để thắng, và họ đang thắng trên nhiều mặt trận then chốt. Ông Tập có thể vẫn nghe những lời khen ngợi quen thuộc – “lãnh đạo vĩ đại”, “mối quan hệ tuyệt vời”. Nhưng đằng sau nụ cười ngoại giao, món quà đang chờ ông là một thực tế cay đắng: trục liên minh đỏ-xanh đang bị cắt đứt, mạch máu kinh tế đang bị siết chặt, và ưu thế tuyệt đối của America First đang được tái lập bằng sức mạnh thực tế, không phải bằng lời nói.
Lịch sử đã chứng minh: với Trump, lời ngọt luôn là lớp vỏ. Đòn thép mới là bản chất. Tháng 5 tới, tại Bắc Kinh, lớp vỏ ấy có thể mỏng hơn bao giờ hết. Và món quà ông mang theo sẽ quyết định liệu Trung Quốc có còn giữ được vị thế “cường quốc đang trỗi dậy” hay phải bước vào một giai đoạn co cụm chiến lược đầy đau đớn.