Bốn ngày trước, không ai dám mơ tới viễn cảnh này: Qatar, Saudi Arabia và các tiểu vương quốc vùng Vùng Vịnh – những quốc gia từng giữ khoảng cách cẩn trọng với xung đột Iran – giờ đây đang chuẩn bị chuyển từ phòng thủ sang tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Iran. Cuộc chiến mà Tổng thống Donald Trump khởi xướng cùng Israel đã không chỉ giết chết Ayatollah Ali Khamenei mà còn đánh thức một cơn thịnh nộ tập thể từ các nước Ả Rập vùng Vịnh, đẩy khu vực vào lằn ranh của một cuộc chiến tranh toàn diện, nơi ranh giới giữa tự vệ và báo thù ngày càng mờ nhạt.
Iran đã mắc sai lầm chết người khi mở rộng đòn trả đũa không chỉ nhắm vào căn cứ Mỹ mà còn trút mưa tên lửa và drone lên dân thường, hạ tầng dân sự của Qatar, Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Kuwait và thậm chí Oman – quốc gia từng đóng vai trò trung gian hòa giải. Những hình ảnh khói lửa bốc lên từ sân bay Dubai, khu dân cư Doha, cảng Manama hay nhà máy lọc dầu Ras Tanura – cơ sở chiếm 7% nguồn cung dầu toàn cầu – không còn là “tai nạn chiến tranh” mà là chiến lược có chủ đích. Theo các nguồn tin từ Financial Times và các nhà ngoại giao phương Tây, kế hoạch này được chính Khamenei vạch ra ngay sau cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, khi Iran chịu thất bại nặng nề trước Israel. Ý đồ rõ ràng: biến toàn bộ Trung Đông thành địa ngục đau đớn, khiến chi phí duy trì chiến dịch của Mỹ và Israel trở nên không thể chịu đựng nổi. Iran không thể vươn tới lãnh thổ lục địa Mỹ, nên họ chọn “đánh vào sân sau” của Washington – các đồng minh Ả Rập.
Nhưng tính toán này đã phản tác dụng thảm hại. Iran tưởng rằng tấn công dân sự sẽ làm lung lay ý chí của Mỹ dưới thời Trump – người nổi tiếng với khẩu hiệu “America First” nhưng cũng không ngần ngại dùng sức mạnh áp đảo. Thay vào đó, Tehran đã thuyết phục được chính những nước Vùng Vịnh từng cố gắng ngồi ngoài rằng Iran chính là mối đe dọa hiện hữu. David Petraeus, cựu tướng Mỹ, đã gọi đây là “sai lầm lớn nhất” của Iran: biến các quốc gia từng tìm cách trung lập thành những kẻ tham chiến tiềm năng. Qatar – nước từng có quan hệ gần gũi nhất với Tehran – giờ cắt đứt hoàn toàn quan hệ ngoại giao, đóng cửa đại sứ quán, sơ tán toàn bộ nhân viên. Saudi Arabia đóng cửa nhà máy Ras Tanura sau khi drone Iran gây hỏa hoạn, đẩy giá dầu toàn cầu lao dốc và làm rung chuyển kinh tế thế giới.
Sự leo thang quân sự diễn ra chóng mặt. Qatar không còn dừng ở việc kích hoạt hệ thống Patriot; họ đã sử dụng không quân – chủ yếu là F-15 Mỹ và Rafale Pháp – để bắn hạ hai máy bay ném bom Su-24 của Iran ngay ngoài không phận. Đây là lần đầu tiên một quốc gia GCC dùng chiến đấu cơ để đối đầu trực tiếp với không quân Iran, đánh dấu bước ngoặt từ phòng không thụ động sang không chiến chủ động. Saudi Arabia, UAE và Qatar đang phối hợp chặt chẽ dưới sự hỗ trợ của CENTCOM Mỹ – cơ chế được củng cố từ thời Trump đầu tiên nhờ Thỏa thuận Abraham. Các nguồn tin ngoại giao khu vực tiết lộ Riyadh “rất gần” cho phép không quân tấn công mục tiêu bên trong Iran, đặc biệt sau khi tên lửa Iran nhắm vào Dammam – thành phố lớn thứ năm của vương quốc. “24 giờ tới sẽ rất căng thẳng,” một quan chức Vùng Vịnh giấu tên nói với các phóng viên phương Tây. “Một lằn ranh đã bị vượt qua.”
Cơn ác mộng lớn nhất nằm ở chiều kích hạt nhân tiềm tàng. Pakistan – quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân – đã lên tiếng cảnh báo Tehran một cách rõ ràng và đanh thép. Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar nhắc nhở Iran về Hiệp ước Phòng thủ Chiến lược Tương hỗ (SMDA) ký với Saudi Arabia hồi tháng 9/2025: bất kỳ hành động xâm lược nào chống lại Riyadh đều được coi là tấn công vào Islamabad, và ngược lại. Đây không phải lời nói suông. Pakistan đã khẳng định “đồng minh toàn diện” với Saudi, bao gồm cả “ô hạt nhân” mở rộng. Iran tấn công Saudi không chỉ đe dọa kinh tế Riyadh mà còn chạm tới lằn ranh đỏ của một cường quốc hạt nhân Sunni, trong khi chính Tehran vẫn đang chạy đua làm giàu uranium. Nghịch lý cay đắng: Pakistan có cộng đồng Shia đông đảo, nhưng giờ đây lại đứng về phía chống lại Iran – quốc gia tự xưng lãnh đạo thế giới Shia.
Sự sụp đổ lãnh đạo Iran càng làm tình hình thêm hỗn loạn. Cái chết của Khamenei trong đòn tấn công mở màn của Mỹ-Israel đã kích hoạt cơ chế kế vị khẩn cấp: một hội đồng tạm quyền gồm Tổng thống, Chánh án Tư pháp và đại diện Hội đồng Giám hộ đang điều hành. IRGC – lực lượng thực quyền – đã phân quyền cho các đơn vị độc lập từ lâu, với chỉ thị sẵn có từ Khamenei, không cần lệnh từ trung ương. Điều này khiến Iran trở thành một cỗ máy chiến tranh phi tập trung, khó đàm phán ngừng bắn nhưng cũng dễ rơi vào hỗn loạn nội bộ nếu thất bại liên tục. Các nguồn tin cho thấy IRGC đang cố gắng đoàn kết quanh một lãnh đạo cứng rắn hơn, có thể là con trai Khamenei – Mojtaba – dù ý tưởng truyền ngôi cha-con sẽ gây phản ứng dữ dội trong nội bộ.
Dưới thời Trump, Mỹ không còn chơi trò “kiềm chế chiến lược” mà chuyển sang “áp lực tối đa” kết hợp hành động quân sự trực tiếp. Trump đã tái cấu trúc CENTCOM để tích hợp Israel, mở đường cho phối hợp không-không, không-địa giữa các đồng minh Ả Rập và Tel Aviv. Gulf states giờ không chỉ cho phép sử dụng căn cứ mà còn sẵn sàng tham gia tấn công – một kịch bản mà bốn ngày trước vẫn là điều không tưởng. Iran đã tự biến mình thành kẻ thù chung của cả khu vực Sunni, từ Riyadh đến Doha, từ Abu Dhabi đến Islamabad.
Cuộc chiến này không còn là Mỹ-Israel chống Iran. Nó đang biến thành một liên minh Sunni-Ả Rập-Mỹ-Israel chống lại một Iran cô lập, suy yếu nhưng vẫn nguy hiểm. Giá dầu biến động, chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, nguy cơ hạt nhân từ Pakistan – tất cả đang treo lơ lửng. Iran có thể tiếp tục phóng tên lửa, nhưng mỗi quả đạn lại đẩy thêm một quốc gia vào phe đối lập. Lịch sử sẽ ghi nhận: sai lầm lớn nhất của Tehran không phải là tấn công Mỹ, mà là tấn công chính những người hàng xóm mà họ từng gọi là “anh em Hồi giáo”.