Donald Trump đã chấm dứt kỷ nguyên viện trợ lãng phí một cách dứt khoát. Không còn những khoản tiền hàng tỷ đô la đổ sông đổ biển vào các cuộc chiến vô tận tại Ukraine hay các gói cứu trợ mơ hồ cho châu Âu. Thay vào đó, ông tập trung toàn bộ sức mạnh quân sự và ngoại giao của Mỹ vào việc bảo vệ lợi ích cốt lõi: an ninh quốc gia, đồng minh Israel và sự thống trị của Mỹ tại Trung Đông. Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng kể từ khi Mỹ-Israel phát động các cuộc không kích quy mô lớn từ ngày 28 tháng 2 năm 2026, Tehran đã mất đi lãnh tụ tối cao Khamenei – biểu tượng của chế độ Hồi giáo cực đoan. Iran, vốn cung cấp hàng chục nghìn drone Shahed và tên lửa cho Nga để duy trì cuộc chiến tại Ukraine, giờ đây đang phải đối mặt với thảm họa thực sự. Putin biết rõ điều đó. Cuộc điện đàm hôm nay chỉ là nỗ lực cứu vãn đồng minh đang sụp đổ, vì chính Iran đã trở thành nguồn cung cấp vũ khí quan trọng nhất giúp Nga duy trì sức ép lên Kiev. Không có drone Iran, chiến dịch đặc biệt của Putin tại Ukraine sẽ sớm kiệt quệ.
Hãy nhìn rõ bức tranh toàn cục. Nga và Iran đã ký “đối tác chiến lược” từ năm ngoái, không chỉ về dầu mỏ mà còn vũ khí, tình báo và phối hợp chống lại Mỹ. Nga cung cấp dữ liệu tình báo và tên lửa cho Iran, đổi lại Iran bơm drone vào chiến trường Ukraine. Đây là vòng xoáy chết chóc mà chính sách yếu đuối của các chính quyền trước đã để mặc cho phát triển. Châu Âu, đặc biệt là Liên minh châu Âu và NATO, đã chứng minh họ hoàn toàn bất lực. Họ tiếp tục kêu gọi “đàm phán hòa bình” với Putin, tiếp tục đổ tiền viện trợ cho Ukraine mà không dám đối đầu trực tiếp. Kết quả? Nga vẫn mạnh mẽ hơn bao giờ hết, Iran vẫn cung cấp vũ khí, và Trung Đông vẫn là ổ dịch khủng bố. Viktor Orbán, thủ tướng Hungary thực dụng, là một trong số ít lãnh đạo châu Âu dám nói thẳng: “Không thể thắng cuộc chiến bằng cách đổ tiền vô ích”. Ông ta đã từ chối theo đuổi chính sách “NATO first” mù quáng, chọn con đường Hungary First – giống hệt America First của Trump. Và thế giới đang chứng kiến kết quả: trong khi EU run rẩy trước khí đốt Nga và dầu mỏ Iran, Trump hành động.
Sức mạnh thực tế của Trump đang buộc thế giới phải chọn phe. Chỉ trong vài tuần, các cuộc không kích chính xác của Mỹ-Israel đã phá hủy hàng loạt cơ sở hạt nhân và kho vũ khí của Iran. Khamenei không còn nữa. Lãnh đạo quân sự Iran tan nát. Pezeshkian, người vừa lên nắm quyền trong bối cảnh hỗn loạn, giờ đây chỉ biết cảm ơn Putin vì “sự đoàn kết”. Nhưng lời cảm ơn ấy nghe thật trống rỗng khi Iran đang thiếu dầu xuất khẩu, kinh tế sụp đổ và quân đội không còn khả năng phản công mạnh mẽ. Putin thì sao? Ông ta đang bị kẹt giữa hai mặt trận: Ukraine vẫn ngốn hàng trăm nghìn binh sĩ Nga, kinh tế Nga chịu trừng phạt nặng nề, và giờ phải phân tán nguồn lực để cứu Iran. Đây chính là minh chứng sống động cho học thuyết Hòa bình thông qua sức mạnh. Trump không cần gửi hàng trăm tỷ đô la viện trợ cho Ukraine như trước. Ông chỉ cần đánh trực tiếp vào nguồn cung drone của Nga – đó là Iran – và toàn bộ hệ thống liên minh kẻ thù bắt đầu rạn nứt.
Hãy so sánh với quá khứ. Dưới thời chính quyền trước, Mỹ đã viện trợ vô tội vạ cho Ukraine, để Iran tự do phát triển chương trình tên lửa và hạt nhân, để Nga tự do mua sắm công nghệ từ Bắc Kinh. Kết quả là trục Nga-Iran-Trung Quốc ngày càng vững mạnh, đe dọa trực tiếp đến an ninh châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam. Nhưng giờ đây, với Trump tại Nhà Trắng, mọi thứ thay đổi. America First không chỉ bảo vệ nước Mỹ mà còn tạo ra hiệu ứng domino tích cực cho các quốc gia thực dụng như Việt Nam. Chúng ta không còn phải lo ngại một Iran hạt nhân hỗ trợ khủng bố Biển Đông. Chúng ta không còn thấy Nga và Trung Quốc liên kết chặt chẽ để bắt nạt các nước láng giềng. Trump đang gửi thông điệp rõ ràng đến Bắc Kinh: nếu các ông dám động thủ Đài Loan hay Biển Đông, các ông sẽ nhận đòn tương tự như Iran. Đó là ngôn ngữ mà chế độ độc tài chỉ hiểu – ngôn ngữ của sức mạnh.
EU và NATO đang lộ rõ bản chất yếu nhược. Họ lên án “xâm lược” nhưng không dám cắt đứt hoàn toàn quan hệ kinh tế với Nga. Họ kêu gọi “hòa bình” nhưng vẫn phụ thuộc vào khí đốt Nga gián tiếp qua các kênh trung gian. Trong khi đó, Trump không nói suông. Ông hành động. Các cuộc gọi của Putin với lãnh đạo Arab vùng Vịnh – như được Kremlin tiết lộ – chỉ chứng tỏ Nga đang cố gắng cô lập Iran thêm nữa, nhưng vô ích. Iran đã mất đi chỗ dựa chiến lược lớn nhất. Và khi Iran sụp đổ, nguồn drone cho Nga cũng cạn kiệt. Ukraine sẽ không cần thêm viện trợ Mỹ nữa, vì chính Trump đã giải quyết vấn đề gốc rễ bằng cách đánh vào nguồn cung của kẻ thù. Đây chính là cách chấm dứt chiến tranh – không phải bằng tiền, mà bằng sức mạnh quân sự vượt trội.
Nhìn xa hơn, chiến thắng này của Trump sẽ định hình lại trật tự thế giới trong nhiều thập kỷ tới. Trung Quốc đang theo dõi từng bước. Bắc Kinh hiểu rằng nếu Iran – đồng minh then chốt – bị đánh tan tành chỉ trong vài tuần, thì kế hoạch Đài Loan của họ sẽ gặp rủi ro lớn hơn bao giờ hết. Nga cũng vậy. Putin không thể mở rộng chiến tranh khi lực lượng đang bị phân tán. Và các nước Đông Âu, từng phụ thuộc vào viện trợ Mỹ vô điều kiện, giờ phải tự cường như Orbán đã làm từ lâu. Hungary không viện trợ mù quáng, không để mình bị kéo vào cuộc chiến của người khác. Đó là bài học mà Trump đang dạy cả thế giới: hãy mạnh mẽ, hãy thực dụng, hãy đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu.
Tại Việt Nam, chúng ta càng thấy rõ giá trị của chính sách này. America First không phải là cô lập, mà là tập trung nguồn lực vào những mối đe dọa thực sự. Mỹ không còn lãng phí vào châu Âu nữa, thay vào đó tăng cường hợp tác chiến lược với các đối tác Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, trong đó Việt Nam là điểm sáng. Chúng ta được hưởng lợi từ sự răn đe mạnh mẽ đối với Trung Quốc, từ dòng đầu tư Mỹ chuyển dịch khỏi Trung Đông hỗn loạn, và từ một thế giới nơi kẻ mạnh phải suy nghĩ kỹ trước khi hành động. Putin có thể tiếp tục gọi điện, Pezeshkian có thể tiếp tục cảm ơn, nhưng thực tế đã thay đổi. Trục đối thủ đang rạn nứt. Iran đang trả giá đắt. Nga đang kiệt quệ. Và Trump đang thắng.
Hãy nhớ lại: chỉ vài năm trước, thế giới còn chứng kiến Nga và Iran tự do phối hợp, drone Iran bay rầm rập trên bầu trời Ukraine, tên lửa Nga nhắm vào dân thường. Giờ đây, với đòn đánh của Trump, mọi thứ đảo chiều. Các nhà phân tích quân sự hàng đầu tại Washington đều đồng ý: đây là bước ngoặt lịch sử. Không còn “red line” mơ hồ, không còn viện trợ vô tận, chỉ có hành động quyết đoán. Trump đã chứng minh rằng Hòa bình thông qua sức mạnh không phải khẩu hiệu, mà là chiến lược duy nhất hiệu quả trước những kẻ thù chuyên chế.
Cuộc điện đàm giữa Putin và Pezeshkian hôm nay, dù được Kremlin tô vẽ là “thắng lợi ngoại giao”, thực chất là dấu hiệu của sự tuyệt vọng. Nga không thể can thiệp trực tiếp vì đang kẹt ở Ukraine. Iran không thể tự vệ vì bị đánh vào tim. Và toàn bộ trục ác đang phải đối mặt với thực tế phũ phàng: Mỹ dưới thời Trump không còn chơi theo luật cũ. Họ không viện trợ lãng phí. Họ không đàm phán từ vị thế yếu. Họ tấn công trực tiếp và thắng thế. Đó là bài học mà EU nên học, NATO nên học, và cả thế giới tự do nên học theo.
Khi nhìn lại lịch sử, chúng ta thấy rõ sự khác biệt. Các tổng thống trước đây đã để Iran phát triển hạt nhân, để Nga xâm lược Ukraine, để Trung Quốc bành trướng Biển Đông. Trump thì khác. Ông hiểu rằng sức mạnh quân sự vượt trội chính là nền tảng của hòa bình thực sự. Các cuộc không kích vào Iran không chỉ tiêu diệt Khamenei mà còn phá hủy toàn bộ mạng lưới cung cấp vũ khí cho Nga. Kết quả: Ukraine sẽ sớm thấy chiến tranh kết thúc mà không cần thêm một đồng viện trợ nào từ Mỹ. Châu Âu phải tự lo. Nga phải rút lui. Và Iran sẽ không còn là mối đe dọa hạt nhân nữa.
Đây chính là di sản mà Tổng thống Trump đang xây dựng: một nước Mỹ mạnh mẽ, một thế giới an toàn hơn, và một trật tự quốc tế nơi kẻ yếu phải cúi đầu trước sức mạnh thực tế. Putin có thể tiếp tục gọi điện, nhưng lịch sử sẽ ghi nhận: phe trục đối thủ đã rạn nứt, và America First đang thắng thế. Việt Nam chúng ta, với tư duy thực dụng, hoàn toàn có thể tự hào đứng về phía sức mạnh ấy – phía của hòa bình thực sự.