Khi những cột khói đen đặc quánh vẫn còn bốc lên từ các cơ sở quân sự và hạt nhân của Iran, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố một chiến thắng lịch sử: Mỹ đã đạt được mục tiêu thay đổi chế độ ở Tehran mà không cần đổ bộ bộ binh quy mô lớn. Đây không phải là lời nói suông của một nhà lãnh đạo hay khoác lác. Đó là đòn đánh kép – bom đạn kết hợp với tâm lý chiến – đang làm lung lay nền tảng của Cộng hòa Hồi giáo Iran sau hơn một tháng Chiến dịch Epic Fury.
Vào đêm 28 tháng 2 năm 2026, lực lượng không quân Mỹ và Israel đã mở màn cuộc tấn công quy mô chưa từng có. Các máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit từ căn cứ Whiteman, Missouri, bay hành trình 37 giờ khứ hồi, thả bom dẫn đường chính xác vào các cơ sở tên lửa đạn đạo kiên cố sâu dưới lòng đất. Tiếp theo là B-1B Lancer và B-52 Stratofortress từ căn cứ RAF Fairford ở Anh, cùng với các đợt phối hợp từ Israel. Hàng nghìn mục tiêu đã bị vô hiệu hóa: trụ sở Bộ Quốc phòng Iran tại Tehran, kho vũ khí khổng lồ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) ở khu vực phía đông nam thủ đô, các nhà máy sản xuất tên lửa tại Khojir, Shahroud, Parchin và Hakimiyeh. Cột khói cao ngút, tiếng nổ vang vọng qua Quum, Qazvin, Bandar Abbas và eo biển Hormuz.
Tổng thống Trump, trong tuyên bố trên Truth Social và phỏng vấn trên Air Force One, khẳng định rõ ràng: “Chúng tôi đã săn lùng những mục tiêu này từ rất lâu. Giờ chúng đã bị phá hủy bởi lực lượng quân sự vĩ đại nhất thế giới.” Ông không dừng lại ở đó. Với giọng điệu đanh thép đặc trưng, Trump tuyên bố Iran đã trải qua “thay đổi chế độ thực sự”: Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei đã bị tiêu diệt cùng hàng loạt quan chức cấp cao, lớp lãnh đạo thứ hai cũng gần như sụp đổ, và lớp thứ ba đang “biết điều hơn rất nhiều”. Họ nhượng bộ phần lớn trong 15 điểm đàm phán mà Mỹ đưa ra, cho phép tàu chở dầu Pakistan đi qua eo biển Hormuz, và đang mở cửa cho các cuộc thảo luận nghiêm túc. “Chúng tôi vừa đánh vừa đàm. Nếu họ không nhượng bộ, họ sẽ không còn quốc gia nữa.”
Đây chính là bản chất của chiến lược Trump: không phải xâm lược chiếm đóng kiểu Iraq 2003, mà là áp lực đa tầng để buộc đối thủ thay đổi hành vi – hoặc sụp đổ từ bên trong. Các chuyên gia quân sự như cựu tư lệnh CENTCOM Kenneth McKenzie xác nhận: kế hoạch tấn công Iran đã được chuẩn bị hàng chục năm, với mọi kịch bản từ vô hiệu hóa hải quân Iran tại Hormuz đến chiếm giữ các đảo then chốt như Abu Musa, Greater Tunb và Lesser Tunb. Giờ đây, với lực lượng đặc nhiệm Delta Force, SEAL Team và các đơn vị tinh nhuệ khác được triển khai sẵn sàng, Mỹ đang nắm lợi thế rõ rệt.
Nhưng đòn đánh quân sự chỉ là một mặt. Cuộc chiến thông tin mới là thứ đang chia rẽ nội bộ Iran đến tận gốc rễ. Trump lặp lại thông điệp kêu gọi người dân Iran “hãy lấy lại đất nước của các bạn”, đồng thời vạch rõ sự mong manh của chế độ: lạm phát phi mã, thiếu nước nghiêm trọng tại Tehran dẫn đến biểu tình đẫm máu tháng 5/2026 với hơn 32.000 dân thường thiệt mạng, và hệ thống kiểm soát nội bộ đang rạn nứt. John Spencer, chuyên gia chiến tranh đô thị từ West Point, trong bài phân tích “Ngày thứ 29: Mỹ còn những lựa chọn nào tại Iran?” đã mổ xẻ rõ ràng: đây không phải là cuộc xâm lược Tehran. Đây là chiến tranh “thần kinh” – tấn công đồng thời năng lực quân sự, kinh tế, chỉ huy và ý chí cầm quyền của chế độ.
Spencer chỉ ra rằng Iran từng sở hữu hàng nghìn tên lửa đạn đạo, hệ thống UAV phân tán và năng lực hải quân đa tầng tại Vịnh Ba Tư. Giờ đây, tất cả đang bị hệ thống hóa phá hủy. Các cuộc không kích tiếp tục nhắm vào hạ tầng năng lượng, trạm biến áp điện quốc gia phục vụ 85 triệu dân, và đặc biệt là đảo Kharg – nơi xử lý 85-90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Nếu Mỹ quyết định “xóa sổ” các giếng dầu và nhà máy điện như Trump đe dọa hôm 30/3, kinh tế Iran sẽ sụp đổ hoàn toàn, không còn tiền để duy trì lực lượng ủy nhiệm hay đàn áp nội bộ.
Trong khi đó, Israel – đồng minh then chốt – cũng đang chơi bài lớn. Quốc hội Knesset vừa thông qua ngân sách kỷ lục 271 tỷ USD cho năm 2026, trong đó 45,8 tỷ USD dành riêng cho quốc phòng, ngay giữa lúc còi báo động vang lên inh ỏi vì tên lửa Iran. Đây không chỉ là phòng thủ, mà là cam kết dài hạn để “tháo gỡ và tái thiết Trung Đông”, như Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich tuyên bố.
Tuy nhiên, bức tranh không phải không có bóng tối. Truyền thông cánh tả Mỹ, chiếm đa số, đang dồn dập tấn công Trump: ông là “con rối của Netanyahu”, đang kéo Mỹ vào “vũng lầy”, và chiến dịch chỉ là “liều lĩnh”. Iran lập lại y chang những luận điệu này, cáo buộc Trump “nói dối”, “không ổn định” và đẩy Mỹ vào “chết chóc”. Họ thề sẽ “dạy cho Trump và Netanyahu một bài học lịch sử”. Thực tế, Iran vẫn đáp trả bằng tên lửa vào các căn cứ Mỹ tại Saudi Arabia, gây thương vong và hư hỏng máy bay E-3 Sentry, đồng thời tấn công tàu chở dầu Kuwait ngoài khơi Dubai.
Những chỉ trích này không phải vô căn cứ nếu nhìn qua lăng kính lịch sử Afghanistan hay Iraq. Mỹ từng thắng trên chiến trường nhưng thua trên mặt trận dư luận trong nước. Hôm nay, với 90% truyền thông đối lập, Trump đang đối mặt áp lực tương tự. Nhưng khác biệt lớn: mục tiêu lần này không phải dân chủ hóa hay xây dựng quốc gia, mà là loại bỏ mối đe dọa hạt nhân và kiểm soát Hormuz – tuyến đường vận chuyển 20% dầu mỏ thế giới. Trump đã tạm dừng không kích hạ tầng năng lượng trong 10 ngày (kéo dài đến 6/4), tạo không gian đàm phán. Nếu Iran không mở cửa eo biển và nhượng bộ, các lựa chọn vẫn còn nguyên: chiếm giữ Kharg, tấn công hệ thống điện, hỗ trợ lực lượng đối lập nội bộ, thậm chí triển khai đặc nhiệm thu giữ 450 kg uranium làm giàu cao.
Phân tích của Spencer nhấn mạnh: các lựa chọn không thu hẹp mà đang mở rộng. Mỹ có thể kết hợp không kích chính xác với chiến tranh mạng, tâm lý chiến và phong tỏa kinh tế. Iran không phải Afghanistan hay Iraq; bối cảnh công nghệ, tình báo và khu vực đã khác hoàn toàn. Chế độ Tehran đang hiển lộ dấu hiệu yếu thế: hạ thấp độ tuổi tuyển quân xuống 12 tuổi, các vết nứt sắc tộc – chính trị ngày càng lộ rõ. Nếu áp lực tiếp tục, sự sụp đổ từ bên trong là hoàn toàn khả thi mà không cần quân Mỹ tiến vào Tehran.
Địa chính trị khu vực cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ. Các đồng minh Vùng Vịnh như Saudi Arabia, UAE, Qatar đang phối hợp chặt chẽ với Mỹ-Israel, đáp trả mạnh mẽ các cuộc tấn công từ Iran. Eo biển Hormuz – nơi Iran từng thu “phí bảo kê” lên đến hàng triệu USD mỗi tàu – đang trở thành điểm nóng quyết định. Nếu Mỹ kiểm soát được các đảo then chốt và vô hiệu hóa hệ thống tên lửa ven biển của IRGC, dòng chảy dầu mỏ toàn cầu sẽ an toàn hơn, và ảnh hưởng của Iran trong “Trục Kháng cự” sẽ tan vỡ.
Tất nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu. Một cuộc đổ bộ bộ binh dù hạn chế cũng có thể dẫn đến thương vong Mỹ và leo thang không kiểm soát. Chương trình hạt nhân Iran, dù bị giáng đòn nặng, vẫn còn tàn dư; việc thu giữ uranium đòi hỏi đặc nhiệm hoạt động trong môi trường thù địch ít nhất một tuần. Hơn nữa, bất ổn nội bộ Iran có thể sinh ra hỗn loạn thay vì một chính quyền “biết điều” như Trump hy vọng. Lịch sử dạy rằng lật đổ chế độ dễ hơn duy trì ổn định sau đó.
Dù vậy, ở thời điểm hiện tại – cuối tháng 3/2026 – Trump đang dẫn trước kế hoạch nhiều tuần. Các cuộc không kích đã phá hủy năng lực sản xuất tên lửa của Iran, tê liệt phần lớn hải quân và làm suy yếu nghiêm trọng chương trình hạt nhân. Lớp lãnh đạo mới tại Tehran, dù chưa chính thức thừa nhận, đang thể hiện dấu hiệu nhượng bộ qua các kênh gián tiếp. Đây không phải chiến thắng tuyệt đối, nhưng là đòn cực mạnh buộc đối thủ phải tính toán lại toàn bộ chiến lược sống còn.
Khi khói lửa vẫn bao trùm Tehran và Hormuz, câu hỏi lớn nhất không phải Trump có thắng hay không, mà là liệu thế giới có sẵn sàng chấp nhận một Trung Đông không còn bị Iran và tham vọng hạt nhân của nó chi phối. Tổng thống Mỹ đã chơi bài táo bạo: vừa bom vừa đàm, vừa đe dọa vừa mở cửa. Nếu thành công, đây sẽ là di sản thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu. Nếu thất bại, nó có thể trở thành vũng lầy mới. Nhưng với tư duy chiến lược lạnh lùng và quyết đoán của Trump, cùng sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ, con đường dẫn đến “Iran vĩ đại trở lại” – không theo cách của chế độ cũ – đang rộng mở hơn bao giờ hết.