Iran vừa trải qua một trong những cú sốc lớn nhất lịch sử hiện đại: Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, được Hội đồng Chuyên gia bầu làm Lãnh tụ Tối cao mới giữa lúc chiến tranh toàn diện với Mỹ và Israel đang tàn phá đất nước. Thế nhưng, kể từ khoảnh khắc tuyên bố vang lên ngày 8 tháng 3 năm 2026, Mojtaba biến mất hoàn toàn khỏi tầm mắt công chúng. Không bài phát biểu, không hình ảnh, không âm thanh – chỉ có sự im lặng đáng sợ bao trùm Tehran. Trong khi đó, hàng triệu người dân thức dậy với tin nhắn SMS lạnh lùng từ Ngân hàng Melli và Ngân hàng Sepah: tài khoản bị khóa, không truy cập được, không giải thích rõ ràng. Chính quyền gọi đó là “nâng cấp kỹ thuật hệ thống chuyển mạch liên lạc của Ngân hàng Trung ương để đảm bảo ổn định mạng lưới”. Nhưng ai cũng hiểu: đây là dấu hiệu của một chế độ đang cố gắng bấu víu sự sống bằng cách cướp đoạt chính tiền của dân chúng.
Sự vắng mặt của Mojtaba không phải ngẫu nhiên. Các nguồn tin từ chính giới Iran, bao gồm cả những quan chức giấu tên nói với The New York Times và các báo cáo từ tình báo Israel, xác nhận ông đã bị thương nặng ngay trong đợt không kích mở màn của chiến dịch Mỹ-Israel mang tên Operation Epic Fury. Chân gãy, mặt bị thương, có thể cả nội tạng bị ảnh hưởng – mức độ nghiêm trọng đến nỗi ông phải nằm viện, thậm chí thở máy trong những ngày đầu chiến tranh. Báo cáo từ bệnh viện Sina ở Tehran lan truyền như lửa cháy: Mojtaba không hề hay biết cha mình đã chết, vợ con bị tiêu diệt trong cùng vụ ném bom, và ông đã trở thành Lãnh tụ Tối cao. Dù một số nguồn chính thức sau đó khẳng định ông “an toàn và tỉnh táo”, thực tế phũ phàng là gần một tuần trôi qua mà không có bất kỳ tín hiệu sống nào từ ông – không video, không thư tay, không lời kêu gọi đoàn kết dân tộc. Ngay cả con trai Tổng thống Masoud Pezeshkian cũng chỉ dám nói úp mở rằng ông “an toàn”, mà không tiết lộ ai đã tiếp xúc trực tiếp với Lãnh tụ mới.
Sự im lặng này không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân; nó phơi bày vết nứt sâu trong bộ máy quyền lực Iran. Hội đồng Chuyên gia – 88 học giả cao niên – đã chọn Mojtaba giữa lúc bom rơi đạn lạc, dưới sức ép nặng nề từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Nhiều người cho rằng quyết định này mang tính biểu tượng: một lời thách thức trực tiếp Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từng công khai tuyên bố Mojtaba là lựa chọn “không thể chấp nhận” và đe dọa rằng “lãnh tụ tiếp theo của Iran sẽ không tồn tại lâu nếu không có sự đồng ý của tôi”. Trump, với phong cách đanh thép quen thuộc, đã biến lời đe dọa thành hiện thực qua chiến dịch không kích quy mô lớn. Việc nâng một người bị thương nặng – thậm chí có tin đồn hôn mê – lên vị trí tối cao cho thấy IRGC đang điều hành đất nước theo kiểu “tự động lái”: máy móc vẫn chạy, nhưng không ai cầm lái thực sự.
Ali Larijani, cựu Chủ tịch Quốc hội và một nhân vật quyền lực trong hệ thống, dường như đang lấp chỗ trống. Ông xuất hiện thường xuyên hơn trong các cuộc họp quân sự, phát biểu về chiến lược chống trả. Nếu Mojtaba thực sự bất tỉnh hoặc quá yếu để ra lệnh, thì quyền chỉ huy tối cao – vốn thuộc về Lãnh tụ Tối cao với tư cách Tổng tư lệnh – đã rơi vào tay một nhóm tướng lĩnh IRGC. Điều này giải thích tại sao Iran vẫn duy trì được các đợt phản công bằng tên lửa và drone nhắm vào UAE, Bahrain và các căn cứ Mỹ trong vùng Vịnh, dù tổn thất kinh hoàng: hơn một nghìn dân thường thiệt mạng, cơ sở hạ tầng dầu mỏ bị tàn phá, và lực lượng ủy nhiệm Hezbollah, Houthis gần như tan rã.
Song song với bi kịch chính trị là thảm họa kinh tế đang nuốt chửng Iran từ bên trong. Việc khóa tài khoản tại Bank Melli – ngân hàng quốc doanh lớn nhất – và Bank Sepah – ngân hàng gắn chặt với IRGC – không phải tai nạn kỹ thuật. Đây là dấu hiệu của một hệ thống tài chính đang sụp đổ dưới sức nặng của tham nhũng triền miên và chiến tranh. Câu chuyện bắt nguồn từ Ayandeh Bank, định chế tài chính từng được ca ngợi là “ngân hàng tư nhân hàng đầu” nhưng thực chất là một cỗ máy Ponzi trá hình. Ali Ansari, ông trùm kinh doanh thân cận với Mojtaba Khamenei, đã dùng Ayandeh để hút tiền gửi từ hàng triệu người dân bằng lãi suất cao ngất ngưởng – lên đến hàng chục phần trăm – rồi bơm thẳng vào các dự án khổng lồ như Iran Mall, siêu trung tâm thương mại lớn gấp đôi Lầu Năm Góc, được thiết kế theo phong cách cung điện Ba Tư thế kỷ 16. Khi nhu cầu tiêu dùng nội địa sụp đổ – lương trung bình chỉ mua nổi tám quả trứng gà mỗi tháng – Iran Mall trở thành đống bê tông chết, khoản vay không thu hồi được, và Ayandeh sụp đổ với lỗ lũy kế hàng tỷ đô la.
Chính quyền buộc phải cứu Ayandeh bằng cách in tiền ồ ạt, sáp nhập nó vào Bank Melli, dẫn đến siêu lạm phát và cuộc biểu tình đẫm máu hồi tháng 1 năm 2026 – ước tính 30.000-40.000 người chết dưới tay lực lượng an ninh. Ansari? Không một vết xước. Ông ta vẫn tự do, vẫn sở hữu khối tài sản khổng lồ ở châu Âu – riêng London đã hơn 150 triệu đô la – nhờ mối quan hệ mật thiết với Mojtaba. Bây giờ, khi chiến tranh bùng nổ, UAE – nơi giới tinh hoa Iran gửi tiền – đe dọa đóng băng tài sản. Tehran đáp trả bằng tên lửa và drone vào dân thường UAE, khiến Abu Dhabi cân nhắc hành động trả đũa kinh tế. Kết quả: tiền mất, ngân hàng khóa, dân chúng tuyệt vọng.
Tất cả tạo thành vòng xoáy chết chóc: chế độ cần tiền để trả lương IRGC và Basij – những lực lượng duy nhất còn trung thành – nên cướp đoạt tài khoản dân sự; nhưng hành động này càng đẩy dân chúng vào vòng tay đối lập, làm suy yếu thêm khả năng duy trì nội bộ. Trong khi Trump ngồi ở Nhà Trắng, theo dõi mọi diễn biến với nụ cười nửa miệng, Iran đang tự ăn mòn chính mình. Mojtaba, nếu còn sống, có lẽ đang nằm trong hầm trú ẩn hoặc bệnh viện, chứng kiến đế chế cha ông xây dựng tan vỡ. Nếu ông chết – hoặc chỉ là cái xác sống – thì ai sẽ là người kế vị thực sự? IRGC? Một phe phái khác trong Hội đồng Chuyên gia? Hay chính sự hỗn loạn sẽ mở đường cho thay đổi từ dưới lên?
Chiến tranh không chỉ diễn ra trên bầu trời Tehran hay sa mạc Vùng Vịnh. Nó đang diễn ra trong ví tiền của người dân Iran, trong những con phố im lặng vì sợ hãi, và trong khoảng trống quyền lực mà Mojtaba để lại. Chế độ Hồi giáo Iran từng tự hào về sức bền trước санкции và cô lập. Bây giờ, nó đang đối mặt với kẻ thù đáng sợ nhất: chính sự mục ruỗng từ bên trong. Và khi ngân hàng sụp, niềm tin sụp, thì mọi thứ khác cũng sẽ sụp theo.