Trong những giờ phút hỗn loạn nhất của cuộc chiến tranh Trung Đông năm 2026, khi tên lửa Israel vẫn đang rít qua bầu trời Tehran và dầu mỏ thế giới vọt lên trên 100 đô la/thùng, một quyết định chấn động đã được công bố giữa đêm khuya: Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của Ayatollah Ali Khamenei vừa bị tiêu diệt, trở thành Lãnh tụ Tối cao thứ ba của Cộng hòa Hồi giáo Iran. Không phải qua một cuộc bầu cử dân chủ, mà bằng "lá phiếu quyết định" của Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ – một cơ chế vốn được thiết kế để duy trì tính thần quyền, nhưng lần này lại bị biến thành công cụ cho sự kế thừa huyết thống.
Hãy gọi thẳng tên sự thật phũ phàng: Đây không còn là Cộng hòa Hồi giáo theo đúng nghĩa mà Ayatollah Khomeini đã hình dung năm 1979. Người sáng lập cách mạng từng tuyên bố đanh thép rằng "chế độ quân chủ và kế thừa huyết thống là sai lầm, vô hiệu theo Hồi giáo", rằng chúng đại diện cho "hệ thống ác quỷ" mà Imam Hussein đã nổi dậy chống lại. Di chúc của Khomeini – tài liệu bắt buộc phải học ở mọi trường đại học Iran – vẫn còn đó, nguyên văn, như một lời nguyền rủa dành cho chính hệ thống hôm nay. Thế mà Mojtaba Khamenei vẫn lên ngôi. Không phải do sự đồng thuận thần học, mà do sức ép sắt đá từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – cánh tay vũ trang thực sự nắm quyền sinh sát Tehran lúc này.
IRGC không chọn một giáo sĩ ôn hòa hay một nhân vật trung lập. Họ chọn Mojtaba – người đàn ông 56 tuổi bí ẩn, chưa từng xuất hiện công khai trong vai trò chính thức, chưa từng phỏng vấn truyền thông nhà nước, nhưng lại gắn bó mật thiết với giới tướng lĩnh Vệ binh từ thời chiến tranh Iran-Iraq. Ông ta là "người của họ", người đã được nuôi dưỡng trong bóng tối quyền lực, người kiểm soát các mạng lưới tài chính mờ ám và các đơn vị đàn áp nội bộ. Việc bổ nhiệm này không chỉ vi phạm nguyên tắc chống kế thừa huyết thống mà còn đánh dấu sự chuyển dịch quyền lực cuối cùng: từ thần quyền sang quân quyền trá hình. Iran giờ đây không khác gì một vương triều quân sự đội lốt Hồi giáo – chính thứ mà Khomeini từng lật đổ Shah để xóa bỏ.
Phản ứng trên đường phố Tehran phản ánh sự chia rẽ sâu sắc đến mức đáng sợ. Một bộ phận ủng hộ chế độ tụ tập trước màn hình truyền hình nhà nước, reo hò khi tên Mojtaba được xướng lên, hô vang "Lãnh tụ tối cao Khamenei, lòng thương xót thần thánh đã giáng lâm". Họ coi đây là biểu tượng của sự kiên cường: dù cha bị giết, dù vợ, mẹ và con trai Mojtaba cũng thiệt mạng trong các đợt không kích mở màn chiến tranh, dòng máu vẫn chảy, ý chí vẫn bất diệt. Nhưng ở những khu phố khác, nơi người dân đã chán ngấy kinh tế sụp đổ, lạm phát phi mã và đàn áp đẫm máu, tiếng hô "Chết đi Mojtaba" vang lên giữa đêm. Cuộc biểu tình tháng Giêng – khi hàng nghìn người bị bắn chết trên phố, thi thể chất đống trong các nhà xác – vẫn còn ám ảnh. Mojtaba, theo những nhân chứng từng làm việc với ông, chính là người đứng sau các chiến dịch đàn áp tàn bạo năm 2009 và sau đó. Ông không phải kẻ ôn tồn; ông là phiên bản "cha trên steroid", theo cách mô tả của các chuyên gia phương Tây – cứng rắn hơn, ít khoan nhượng hơn, và giờ đây mang trong mình nỗi thù hận cá nhân sâu sắc nhất.
Chiến tranh không dừng lại để tang lễ. Ngay sau thông báo bổ nhiệm, Israel công khai tuyên bố: bất kỳ ai trở thành Lãnh tụ Tối cao đều là mục tiêu số một. Họ đã chứng minh lời nói bằng hành động: trụ sở không quân IRGC bị san phẳng, chỉ huy văn phòng quân sự của Lãnh tụ Tối cao bị tiêu diệt, trưởng tham mưu các lực lượng vũ trang Iran biến mất trong một vụ nổ. Mojtaba, theo truyền thông Iran, bị thương trong đợt tấn công thứ hai – có thể là lý do ông vẫn ẩn náu trong hầm ngầm, chưa xuất hiện trước công chúng. Nhưng sự vắng mặt ấy chỉ làm tăng thêm cảm giác bất ổn: một lãnh đạo bị thương, mất gia đình, bị săn lùng, giờ cầm quyền trong lúc đất nước đang cháy.
Tác động địa chính trị thì rõ ràng đến mức lạnh người. Dưới thời Trump – Tổng thống Mỹ đương nhiệm đang điều hành chính sách "tối đa áp lực" phiên bản 2.0 – Washington không giấu ý định: đây là cơ hội để thay đổi chế độ, không chỉ kiềm chế mà tiêu diệt hoàn toàn mối đe dọa hạt nhân và tên lửa Iran. Trump từng nói thẳng trên Truth Social: ông "không vui" với việc Mojtaba lên thay cha, và cảnh báo Iran đừng trả đũa thêm. Nhưng Israel, đồng minh then chốt, đang đi hết tốc lực theo hướng thay đổi chế độ bằng vũ lực. Họ không dừng lại ở việc giết cha; họ sẵn sàng giết con nếu cần. Điều này tạo ra nghịch lý chết người: Mojtaba càng bị dồn vào chân tường, càng khó đàm phán. Mất cha, mất vợ, mất con – nỗi đau cá nhân hòa quyện với tư tưởng cực đoan khiến ngoại giao trở thành ảo tưởng. Iran dưới ông sẽ không cầu hòa; họ sẽ trả thù bằng mọi giá, kể cả kéo theo Hezbollah, Houthis và các lực lượng ủy nhiệm còn sót lại.
Về mặt quân sự, sự lên ngôi của Mojtaba củng cố quyền lực IRGC đến mức tuyệt đối. Họ không chỉ kiểm soát tên lửa đạn đạo, dầu mỏ buôn lậu sang Trung Quốc, mà còn nắm luôn vị trí lãnh tụ tinh thần. Chiến thuật Iran giờ đây sẽ thiên về tấn công bất đối xứng: drone giá rẻ, tên lửa siêu vượt âm, tấn công vào cơ sở dầu khí Ả Rập Xê Út và UAE, làm tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng cái giá phải trả là khủng khiếp: không quân Iran đã tan nát, hệ thống phòng không S-300/S-400 bị Israel vô hiệu hóa hàng loạt, kinh tế sụp đổ khi dầu tăng giá nhưng Iran không thể xuất khẩu. Dân chúng, vốn đã kiệt quệ sau các cuộc biểu tình đẫm máu, giờ đối mặt với bom rơi và đói kém.
Trump, với phong cách quen thuộc, đang chơi trò hai mặt: một mặt đe dọa "đánh mạnh hơn", mặt khác để ngỏ khả năng đàm phán nếu Iran "chọn người tốt hơn". Nhưng Mojtaba không phải "người tốt hơn". Ông là biểu tượng của sự bất khuất cực đoan – và cũng là điểm yếu chí mạng. Nếu Israel tiếp tục săn lùng, nếu một quả tên lửa nữa trúng hầm trú ẩn, Iran có thể rơi vào hỗn loạn nội bộ: phe ôn hòa (nếu còn sót) đối đầu IRGC, các tỉnh ly khai nổi dậy, dân chúng tràn ra đường lần nữa. Đó chính là "kịch bản tồi tệ nhất" mà Trump từng nói: lật đổ một kẻ xấu để thay bằng kẻ còn xấu hơn, hoặc tệ hơn, để lại khoảng trống quyền lực dẫn đến nội chiến.
Thế giới đang chứng kiến sự sụp đổ của một mô hình: thần quyền Hồi giáo Shia, vốn tự hào chống lại "chủ nghĩa đế quốc", giờ bị chính con trai lãnh tụ biến thành triều đại huyết thống. Mojtaba Khamenei không chỉ là lãnh đạo mới; ông là lời tuyên ngôn cuối cùng của một chế độ đang hấp hối giữa khói lửa và thù hận. Liệu ông có sống sót qua tuần tới? Liệu Iran có còn tồn tại như một nhà nước thống nhất? Câu trả lời nằm ở những quả tên lửa tiếp theo – và ở quyết định lạnh lùng của những người đang cầm quyền ở Washington và Jerusalem.