Khi một chiếc máy bay vận tải quân sự Nga lén lút bay qua không phận tối tăm, né tránh radar hoàn toàn giữa Tehran và Moscow, dưới mặt đất Iran đã hóa địa ngục thực sự. Các máy bay chiến đấu Mỹ và Israel xé toạc bầu trời, căn cứ quân sự, nhà máy lọc dầu và trụ sở Vệ binh Cách mạng Hồi giáo bùng cháy dữ dội. Không còn hầm ngầm kiên cố nào, không còn boongke hạt nhân nào an toàn nữa. Và mục tiêu quý giá nhất của chế độ – người vừa được phong làm Lãnh đạo Tối cao mới, Mojtaba Khamenei – không thể ở lại trên đất Iran thêm một giây nào. Đó chính là “hàng hóa” thực sự mà chiếc máy bay ma ấy chở theo: không phải tên lửa, không phải tài liệu mật, mà là chính bản thân ông ta, được bí mật đưa ra khỏi đất nước đang bốc cháy.
Những nguồn tin từ báo Al-Jarida của Kuwait và nền tảng tình báo The Iran Watcher, trích dẫn các nguồn cấp cao gần gũi với giới lãnh đạo Iran, đã phơi bày sự thật chấn động này. Quyết định sơ tán được đưa ra vì nỗi lo sợ tột độ: các cuộc tấn công liên tục của Israel và Mỹ có thể định vị chính xác vị trí của Mojtaba và tung đòn thứ hai. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) hoảng loạn. Tehran đã trở nên quá nguy hiểm cho bất kỳ mục tiêu giá trị cao nào. Ngay cả những hầm ngầm kiên cố nhất ở Tehran hay Qom cũng không đủ. Và chính Vladimir Putin đã can thiệp, thực hiện một nước cờ địa chính trị lạnh lùng dưới vỏ bọc “bảo vệ đồng minh”.
Theo các nguồn từ Azerbaijan, Anh và Ukraine – bao gồm caliber.az và RBC Ukraine – Mojtaba đã được đưa lên máy bay vận tải quân sự Nga với mã radar bí mật cực kỳ phức tạp. Báo chí Anh như The Sun và The Mirror còn tiết lộ vết thương nghiêm trọng đến mức Putin đích thân sắp xếp phẫu thuật chân. Dữ liệu theo dõi chuyến bay xác nhận: toàn bộ không phận dân sự Iran đã đóng băng kể từ khi chiến tranh bùng nổ, tạo điều kiện hoàn hảo cho hoạt động quân sự bí mật. Chính quyền Iran chính thức chỉ úp mở “an toàn và khỏe mạnh”, không phủ nhận trực tiếp, không chỉ rõ vị trí – một phản xạ ngoại giao quen thuộc của họ.
Nhưng bức tranh rõ ràng nhất giữa màn sương chiến tranh ấy là: nhân vật đứng đầu chế độ không có mặt tại trung tâm chỉ huy khi nhân dân cần ông nhất. Sự vắng mặt của Mojtaba tạo ra khoảng trống khổng lồ trong cấu trúc nhà nước Iran. Ông được phong Lãnh đạo Tối cao chỉ trong một phiên họp vội vã của Hội đồng Chuyên gia sau cái chết của cha mình. Nhưng cuộc bổ nhiệm ấy vốn đã gây tranh cãi dữ dội. Mojtaba không có kinh nghiệm quân sự, không có sự nghiệp chính trị thực thụ. Ảnh hưởng của ông trong IRGC và giới tăng lữ chỉ là cái bóng mờ nhạt của người cha. Và giờ đây, một lãnh đạo biến mất trước khi kịp ngồi vững ghế đã chồng thêm khủng hoảng vắng mặt vật lý lên khủng hoảng hợp pháp.
Hãy nhìn vào hậu quả thực tế. Ai đang chỉ huy cuộc chiến của Iran? Ai đưa ra quyết định tác chiến? Hầu hết các chỉ huy IRGC đã chết hoặc đang trốn trong bệnh viện. Chuỗi chỉ huy tan vỡ. Và Lãnh đạo Tối cao – người lẽ ra phải đứng giữa cơn hỗn loạn – giờ có thể đang nằm trên giường bệnh ở Moscow hoặc bị cô lập trong boongke. Mạng lưới ủy nhiệm của Iran giờ là một cấu trúc không đầu. Các dân quân PMF ở Iraq bị máy bay A-10 Mỹ nghiền nát ở Mosul và Baghdad mà không nhận được hỗ trợ hay chỉ đạo từ Tehran. Houthis ở Yemen vẫn bắn phá Eo biển Hormuz, nhưng phối hợp đứt đoạn, chọn mục tiêu ngẫu nhiên. Hezbollah chịu tổn thất nặng nề trước Israel nhưng không biết vai trò của mình trong chiến lược chiến tranh của Tehran, vì người định hướng chiến lược ấy đã mất tích kể từ ngày 28 tháng 2.
Bình thường, mạng lưới ủy nhiệm Iran hoạt động như một dàn nhạc được Tehran chỉ huy đồng bộ. Giờ đây dàn nhạc vẫn còn, nhưng nhạc trưởng đã biến mất. Mỗi nhạc cụ chơi theo ý mình. Âm thanh phát ra không phải giao hưởng mà là hỗn loạn chói tai. Và chính sự hỗn loạn chưa từng có, khoảng trống quyền lực và sự yếu kém lãnh đạo này đang tạo ra bước ngoặt chiến lược cho những kẻ thù chế độ đã chờ đợi cơ hội hàng thập kỷ.
Sương mù bất định do sự mất tích của lãnh đạo tạo ra không chỉ làm tê liệt cơ chế nhà nước mà còn khích lệ dũng khí và ảnh hưởng của các nhân vật chính trị thay thế. Biểu hiện rõ nét nhất là những động thái chủ động của Thái tử lưu vong Reza Pahlavi. Trong các cuộc phỏng vấn với CBS News và chương trình uy tín 60 Minutes, Pahlavi đánh giá sự kiện vượt xa một chiến dịch quân sự đơn thuần. Ông gọi sự vắng mặt của Khamenei cùng sự bất lực của chế độ là “cơ hội của chúng ta”. Pahlavi định vị tình hình này như nền tảng cho việc tái thiết Iran hậu quân chủ. Ông chỉ trích Mojtaba chỉ có thể ra tuyên bố viết tay như “sự giãy giụa tuyệt vọng cuối cùng” của chế độ, tấn công trực tiếp vào tính hợp pháp và sức sống của nó.
Chiến lược của Pahlavi không dừng ở phỏng vấn truyền thông phương Tây. Qua tài khoản mạng xã hội, ông trực tiếp kêu gọi lực lượng an ninh, quân đội và bộ máy quan liêu Iran: các ông đã bị lãnh đạo bỏ rơi. Hãy đứng về phía nhân dân thay vì bị nghiền nát dưới một cấu trúc đang sụp đổ. Với khẩu hiệu “Cách mạng Sư tử và Mặt trời”, hứa hẹn chuyển tiếp thế tục và dân chủ, Pahlavi đã tạo đà mạnh mẽ trong cộng đồng Iran hải ngoại. Các cuộc biểu tình từ Thụy Điển đến Los Angeles đang lay chuyển tính hợp pháp ngoại giao của chế độ, đồng thời gửi thông điệp “các bạn không cô đơn” đến người dân bên trong.
Nhưng điều đáng chú ý nhất trong phân tích của Pahlavi là chẩn đoán giải phẫu chế độ. DNA của chế độ không được lập trình để bảo vệ lợi ích quốc gia trong khủng hoảng. Nó được lập trình để đảm bảo sự sống còn của giới tinh hoa và cấu trúc oligarchic bằng mọi giá. Khi một chế độ độc tài rung chuyển, những kẻ đứng đầu luôn tìm đường thoát cho riêng mình. Việc Mojtaba Khamenei – theo cáo buộc – lên máy bay quân sự Nga sang trọng để bay đến Moscow trong khi Tehran cháy bỏng và quân đội tan rã chính là minh chứng hoàn hảo cho DNA ấy. Quân cờ dưới đáy – người dân đói khát, khát nước, kinh tế kiệt quệ, lính không vũ khí bị đẩy ra tiền tuyến; tinh hoa trên đỉnh – tướng lĩnh và nhất là Lãnh đạo Tối cao – đều đang tìm đường chạy trốn.
Pahlavi trình bày đây như bằng chứng chế độ đã mất khả năng cai trị, chỉ còn lại phản xạ sinh tồn. Người dân Iran sợ sự đàn áp tàn bạo nội bộ của chế độ hơn cả bom từ bên ngoài – điều này đang đẩy nhanh sự tan rã. Sự chạy trốn của lãnh đạo đánh dấu kết thúc huyền thoại về lòng nhân từ hay bảo vệ của nhà nước dành cho người dân đường phố. Nước cờ chiếu tướng này không phải bằng tên lửa hay máy bay. Nó được thực hiện bởi nỗi thất vọng sâu sắc và cơn giận dữ của cả dân tộc trước những lãnh đạo bỏ rơi họ trong khoảnh khắc yếu đuối nhất.
Vai trò của Moscow trong chiến dịch này đáng được mổ xẻ sâu hơn. Bề mặt là đoàn kết đồng minh. Nga và Iran duy trì liên minh chống bá quyền Mỹ. Moscow đã cung cấp công nghệ drone, chia sẻ tình báo và hỗ trợ ngoại giao cho Tehran. Việc cứu lãnh đạo đồng minh dường như là phần mở rộng tự nhiên. Nhưng dưới bề mặt là tính toán lạnh giá hơn nhiều. Bằng cách bảo vệ Mojtaba, Putin trở thành người bảo lãnh trực tiếp cho sự sống còn của lãnh đạo Iran. Moscow nắm đòn bẩy vô song. Trong khi Mojtaba nằm viện ở Kremlin, ông trở thành lãnh đạo mắc nợ Nga. Và Nga sẽ đòi nợ: quyền căn cứ quân sự, thỏa thuận năng lượng, nhượng bộ chiến lược tương lai. Mô hình này quen thuộc. Năm 2020, khi biểu tình bùng nổ ở Belarus, Putin giữ Lukashenko bằng khoản vay hàng tỷ đô và hỗ trợ cảnh sát. Kết quả: Lukashenko thành con rối Kremlin. Năm 2022, Nga dùng lãnh thổ Belarus xâm lược Ukraine. Ở Syria, chế độ Assad sống sót nhờ hỗ trợ quân sự Nga, đổi lại Nga có căn cứ Tartus và Hmeimim.
Sự hiện diện của Mojtaba ở Moscow theo đúng kịch bản ấy. Putin cứu đồng minh, nhưng giá phải trả sẽ rất đắt. Iran càng lệ thuộc hơn vào Nga – quốc gia mà họ vốn đã phụ thuộc. Kremlin đang đảm nhận vai trò “người làm vua” trong sự sụp đổ của Iran. Nhưng có một nghịch lý cay đắng. Hệ thống phòng không Nga bán cho Iran suốt bao năm – S-300, Tor, Pantsir – hoàn toàn thất bại trong Chiến dịch Epic Fury. Chúng thậm chí không phát hiện được máy bay B-2 bay trên đảo Qeshm. Hơn 3.000 mục tiêu bị tấn công, nhưng mạng lưới phòng thủ Nga hầu như không chặn nổi một máy bay Mỹ nào. Quốc phòng Kremlin bán cho Iran không hoạt động, nhưng giờ lại đảm nhận nhiệm vụ cứu lãnh đạo Iran. Đây giống như chiến dịch dọn dẹp tàn tích hơn là quan hệ đối tác chiến lược.
Từ góc nhìn rộng lớn hơn, sự hiện diện của Mojtaba ở Moscow còn làm phức tạp hóa ngoại giao quốc tế. Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump – đương kim lãnh đạo – nới lỏng một số lệnh trừng phạt với Nga, việc Moscow bảo vệ trực tiếp lãnh đạo Iran có thể gây phản ứng chính trị nội bộ ở Washington. Ngược lại, nếu Putin gặp Mojtaba tại hội nghị Caspian sắp tới, ông có thể củng cố ảnh hưởng lên tương lai Iran – biến Iran thành chư hầu thực sự của Nga. Iran vốn đã cung cấp drone cho Nga trong khi Nga cung cấp tình báo và bảo vệ ngoại giao. Giờ thêm lớp bảo lãnh lãnh đạo. Mỗi tầng lệ thuộc mới lại bào mòn chủ quyền Iran thêm chút nữa. Và đến một lúc nào đó, quan hệ này chuyển từ đồng minh sang chư hầu – giống hệt Belarus.
Dĩ nhiên, vẫn tồn tại nghi ngờ quanh các báo cáo này. Al-Jarida nổi tiếng với lối đưa tin giật gân về Iran. Quan chức Iran, kể cả con trai Tổng thống Pezeshkian, khẳng định Mojtaba “an toàn và khỏe mạnh”. Các nguồn Israel lại gợi ý ông đang hồi phục trong boongke kiên cố ở Iran. Sương mù chiến tranh khiến khó phân biệt sự thật. Nhưng một điều chắc chắn: Mojtaba Khamenei không xuất hiện công khai kể từ ngày 28 tháng 2. Với một Lãnh đạo Tối cao, đây là sự vắng mặt chưa từng có tiền lệ. Và sự vắng mặt ấy gửi đi cùng một thông điệp, dù ông ở Moscow hay boongke: người cầm lái chế độ không ở bên nhân dân.
Cuối cùng, số phận con tàu không quyết định bởi cường độ bão tố, mà bởi thái độ của thuyền trưởng trong cơn bão. Nếu thuyền trưởng đứng trên cầu tàu, ra lệnh trực tiếp và đối mặt nguy hiểm, thủy thủ sẽ chiến đấu. Nhưng nếu khi bão nổi, thuyền trưởng nhảy vào thuyền cứu hộ và chạy trốn, thì việc tàu chìm chỉ còn là vấn đề thời gian. Nếu các cáo buộc đúng, Mojtaba Khamenei bị thương ngay đêm đầu chiến tranh và lập tức bỏ rơi nhân dân, để họ trong bóng tối và dưới bom đạn, chạy trốn dưới sự bảo vệ của Moscow. Sự im lặng kể từ 28/2, chuỗi chỉ huy đứt gãy, lực lượng ủy nhiệm tự hành động và chủ quyền bị Putin cầm thế là cái giá đắng của sự bỏ rơi ấy.
Suốt lịch sử, chưa từng có lãnh đạo nào bỏ rơi nhân dân trên tiền tuyến và chạy trốn mà sau đó trở lại nắm quyền mạnh mẽ. Cấu trúc 47 năm của chế độ Iran đang nứt vỡ. Và ở trung tâm sự sụp đổ không phải bom đạn, mà là sự vắng mặt của lãnh đạo. Sự im lặng sâu thẳm từ Tehran chính là tiếng thét vang dội nhất của sự tan rã.
Trong bối cảnh Tổng thống Trump dẫn dắt Chiến dịch Epic Fury – chiến dịch không quân chính xác, áp đảo nhằm triệt tiêu mối đe dọa hạt nhân, tên lửa và mạng lưới ủy nhiệm – sự kiện này đánh dấu bước ngoặt địa chính trị sâu sắc. Mỹ dưới thời Trump không chỉ đánh phá hạ tầng mà còn nhắm vào “đầu não” chế độ, hy vọng tạo khoảng trống để người dân Iran tự lật đổ. Nhưng chính khoảng trống ấy giờ bị Nga lấp đầy theo cách riêng. Putin không chỉ cứu một con người; ông cứu một hệ thống để biến nó thành công cụ. Trong khi các cuộc tấn công Mỹ-Israel tiếp tục – hơn 5.500 mục tiêu bị đánh, không quân và hải quân Iran gần như bị xóa sổ – sự lệ thuộc của Tehran vào Moscow càng lộ rõ.
Đây không chỉ là cuộc chiến quân sự. Đây là cuộc chiến về tính hợp pháp, về sự sống còn của một ý thức hệ đã thống trị 47 năm. Khi Lãnh đạo Tối cao chọn con đường chạy trốn thay vì đứng vững, ông đã tự tay ký tên lên bản án của chính chế độ mình. Và lịch sử sẽ ghi nhận: trong cơn bão lửa của Epic Fury, thuyền trưởng đã nhảy tàu trước khi con tàu chìm. Câu hỏi còn lại chỉ là thời gian – và liệu dân tộc Iran, dưới ngọn cờ của Reza Pahlavi hay bất kỳ lực lượng nào khác, có đủ can đảm lấp khoảng trống quyền lực ấy bằng một tương lai mới hay không. Tehran đang cháy. Moscow đang chờ. Và thế giới đang theo dõi.