Trong những giờ đầu tiên của tháng Ba năm 2026, một tiếng nổ ngầm vang lên dưới mặt nước Ấn Độ Dương, cách bờ biển Sri Lanka hàng trăm hải lý. Một quả ngư lôi Mark 48, nặng hơn 650 pound thuốc nổ, xuyên thủng lớp vỏ thép của tàu khu trục IRIS Dena – một trong những chiến hạm hiện đại nhất của Iran – khiến con tàu chìm nghỉm chỉ trong vài phút. Đây không chỉ là một đòn đánh hải quân; đây là lần đầu tiên kể từ Thế chiến II, một tàu ngầm tấn công nhanh của Hải quân Mỹ sử dụng ngư lôi để tiêu diệt một chiến hạm địch trong chiến đấu thực sự. Lời khẳng định từ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tại cuộc họp báo Lầu Năm Góc vang lên lạnh lùng: “Cái chết thầm lặng. Nó nghĩ mình an toàn ở vùng biển quốc tế. Sai lầm chết người.”
Sự kiện này không đứng riêng lẻ. Nó là đỉnh điểm của một chiến dịch hủy diệt hải quân Iran chưa từng có tiền lệ, diễn ra chỉ trong vòng chưa đầy một tuần kể từ khi Tổng thống Donald Trump ra lệnh khởi động Operation Epic Fury vào ngày 28 tháng 2. Dưới sự chỉ huy trực tiếp của Trump – người đã tuyên bố mục tiêu là “phá hủy hoàn toàn khả năng hạt nhân, tên lửa và hải quân của chế độ Iran” – lực lượng Mỹ và Israel đã phối hợp tấn công với quy mô khổng lồ. Hơn 2.000 mục tiêu bị tiêu diệt bằng hơn 2.000 quả đạn dược chính xác, từ tên lửa hành trình Tomahawk phóng từ tàu khu trục đến bom dẫn đường từ máy bay ném bom B-1B và các đợt không kích từ hai nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln và USS Gerald R. Ford.
Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đã công khai tuyên bố trong video cập nhật: “Hải quân Iran không còn tồn tại nữa.” Hơn 20 tàu chiến Iran bị đánh chìm hoặc phá hủy, bao gồm cả tàu ngầm hoạt động mạnh nhất với một lỗ thủng lớn trên thân. Không còn một con tàu Iran nào lướt sóng ở Vịnh Ba Tư, Eo biển Hormuz hay Vịnh Oman. Hình ảnh vệ tinh cho thấy các cảng quân sự Bandar Abbas và Chabahar biến thành biển lửa: tàu chở dầu cải tạo thành căn cứ nổi IRIS Makran cháy rụi ngay tại bến, chưa kịp nhổ neo. Tàu sân bay drone duy nhất của Iran, Shahid Bagheri, bị Mỹ đánh chìm ngay trong những giờ đầu tiên, trước khi kịp phóng bất kỳ chiếc Shahed nào ra khỏi sàn đáp dài 185 mét mà Tehran từng khoe khoang trong video tuyên truyền.
Chiến thuật của Mỹ ở đây thể hiện sự kết hợp hoàn hảo giữa hủy diệt ban đầu và theo dõi dài hạn. Trong giai đoạn mở màn, các cuộc tấn công tập trung vào việc vô hiệu hóa khả năng hải quân Iran ngay tại cảng và trong vùng nước gần bờ, sử dụng tên lửa hành trình và drone để tiêu diệt hạm đội trước khi chúng kịp triển khai. Khi một số tàu cố gắng chạy trốn – như IRIS Dena, vốn tham gia diễn tập quốc tế ở Vịnh Bengal chỉ một tháng trước và chọn ở lại Ấn Độ Dương để tránh xung đột – lực lượng Mỹ đã chứng minh khả năng theo dõi toàn cầu đáng sợ. Tàu ngầm tấn công nhanh (có thể là lớp Virginia hoặc Los Angeles) đã bám sát mục tiêu qua hàng nghìn hải lý, chờ đợi khoảnh khắc hoàn hảo để phóng ngư lôi. Một quả duy nhất, hiệu quả tức thì, không cần hỗ trợ từ trên không hay tàu mặt nước. Đây là minh chứng sống động cho học thuyết “global reach” của Hải quân Mỹ: săn lùng và tiêu diệt mục tiêu ngoài khu vực chiến trường chính, nơi kẻ thù tưởng chừng an toàn nhất.
Tác động địa chính trị lan tỏa nhanh chóng và sâu rộng. Eo biển Hormuz – nơi 20% lượng dầu mỏ thế giới đi qua – giờ đây gần như vắng bóng tàu Iran, nhưng cũng đầy rẫy nguy cơ từ các mảnh vỡ và mìn nổi tiềm ẩn. Giá dầu đã tăng vọt, các công ty vận tải biển chuyển hướng tuyến đường dài hơn quanh châu Phi, đẩy chi phí logistics toàn cầu lên cao. Các quốc gia vùng Vịnh, dù im lặng công khai, đang âm thầm thở phào vì mối đe dọa từ IRGC Navy – lực lượng từng quấy rối tàu chở dầu bằng tốc độ cao và tên lửa chống hạm – đã bị xóa sổ. Tuy nhiên, sự vắng mặt của hải quân Iran không đồng nghĩa với hòa bình; nó chỉ chuyển hướng xung đột sang tên lửa đạn đạo và drone, dù cường độ đã giảm mạnh: số lượng tên lửa phóng giảm 86%, drone một chiều giảm 73% so với ngày đầu.
Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, đã trình bày bản đồ phân chia trách nhiệm rõ ràng: Israel tập trung vào phía Tây Iran – các tòa nhà chính quyền, trụ sở cảnh sát, cơ sở tình báo, căn cứ IRGC – nhằm chuẩn bị cho làn sóng biểu tình tiềm tàng; Mỹ kiểm soát phía Nam, nhắm vào căn cứ drone, hạ tầng quân sự và hải quân. Sự phân công này phản ánh chiến lược dài hơi: Mỹ muốn triệt tiêu khả năng tấn công trực tiếp của Iran, trong khi Israel nhắm đến việc làm suy yếu bộ máy kiểm soát nội bộ của chế độ. Kết quả ban đầu cho thấy hiệu quả đáng kinh ngạc: lãnh đạo cao cấp Iran chết hoặc mất tích, hội đồng kế nhiệm tan rã, các tướng lĩnh cấp trung không thể liên lạc, lực lượng không quân và hải quân “combat ineffective” – chọn từ nào cũng đúng.
Iran, như thường lệ, đáp trả bằng dối trá và tuyên truyền. Họ tung tin đã dùng bốn tên lửa đạn đạo đánh chìm USS Abraham Lincoln – một lời nói dối bị CENTCOM bác bỏ ngay lập tức: “Tàu sân bay duy nhất bị đánh chìm là Shahid Bagheri của Iran.” Video tuyên truyền cuối cùng về con tàu drone ấy giờ trở thành di hài: những chiếc drone JSUM và Mohajer-6 được ca ngợi “đẹp đẽ” nay nằm dưới đáy Vịnh Ba Tư. Nhưng đằng sau sự kiêu ngạo ấy là thực tế phũ phàng: kho dự trữ tên lửa và bệ phóng đang cạn kiệt. Lý thuyết từ một số nhà phân tích Iran rằng Tehran đang “tạm dừng” để vô hiệu hóa drone do thám Mỹ-Israel không thuyết phục. Nếu họ có khả năng bắn hạ đáng kể máy bay hoặc drone Mỹ, họ đã làm từ lâu. Sự thật lạnh lùng: Iran không giữ lại; họ không còn gì để giữ.
Dưới thời Tổng thống Trump đương nhiệm, Operation Epic Fury không phải là cuộc chiến kéo dài kiểu Afghanistan hay Iraq. Trump và các quan chức cấp cao khẳng định mục tiêu giới hạn: ngăn chặn hạt nhân, phá hủy tên lửa, tiêu diệt hải quân, làm suy yếu proxy. Nhưng lịch sử dạy chúng ta rằng các chiến dịch “giới hạn” thường mở rộng khi chế độ mục tiêu ngoan cố. Iran có thể chuyển sang chiến tranh du kích, kích hoạt proxy ở Iraq, Yemen, Lebanon, hoặc thậm chí tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ vùng Vịnh. Nga và Trung Quốc đang theo dõi sát sao; bất kỳ dấu hiệu suy yếu của Mỹ đều có thể khuyến khích họ hành động ở Ukraine hay Đài Loan.
Cái chết của IRIS Dena không chỉ là một chiến thắng hải quân; nó là lời cảnh báo toàn cầu. Trong kỷ nguyên mà sức mạnh biển cả quyết định dòng chảy thương mại và năng lượng, Mỹ dưới Trump đã chứng minh: không có nơi nào trên đại dương là an toàn nếu bạn thách thức lợi ích cốt lõi của Washington. Hải quân Iran đã biến mất. Câu hỏi còn lại là: chế độ Tehran sẽ theo sau bao lâu nữa?